Στη θάλασσα του Αιγαίου και στα σύνορα του Έβρου συντελείται εδώ και δύο δεκαετίες ένα έγκλημα. Ένα έγκλημα με δεδομένο το θύμα, αλλά όχι ακόμη το θύτη. Γιατί όλοι οι συνήθεις ύποπτοι προβάλλουν άλλοθι. Ποια είναι η αλήθεια, όμως, για τη λαθρομετανάστευση; Τι ισχυρίζεται η απέναντι όχθη και πώς ακριβώς συμπεριφέρεται στο Αιγαίο;
Η Ε.Ε. τις προηγούμενες μέρες βρέθηκε στην Άγκυρα για μία κρίσιμη σύσκεψη με την πολιτική ηγεσία για το θέμα της μετανάστευσης. Ουσιαστικά, προσπάθησε να της τραβήξει το αφτί και να βρει τρόπους, ώστε η Τουρκία να σταματήσει να «παράγει» μετανάστες και πρόσφυγες, τους οποίους διοχετεύει κυρίως στην Ελλάδα και στη συνέχεια στην Ευρώπη. Αυτή τη στιγμή στην Τουρκία υπάρχουν περίπου 19.000 νόμιμοι πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, ενώ κάθε χρόνο περίπου 30.000 άνθρωποι εισέρχονται παράνομα στο τουρκικό έδαφος. Περίπου οι μισοί από αυτούς είναι Ιρακινοί, 25% Ιρανοί, 17% Αφγανοί και 7% Σομαλοί, για να αναφερθούμε στις κυριότερες πληθυσμιακές ομάδες. Στην πραγματικότητα, η Τουρκία είναι ένας διακομεταμιστικός κόμβος (transit country). Για το κοινό της Ευρώπης βέβαια είναι περισσότερο γνωστή ως «χώρα καταγωγής» μεταναστών και προσφύγων, γιατί από εκείνη ξεκινούν οι ορδές όλων αυτών των ανθρώπων.
Πολιτική «μακριά από εμάς»
Η τουρκική κυβέρνηση, επειδή δεν μπορεί να δεχτεί τους 50.000 χιλιάδες και πλέον μετανάστες, προσπαθεί με κάθε τρόπο να τους εξάγει, αλλά δυστυχώς όχι να τους ελέγξει η ίδια και να τους επαναπατρίσει, ώστε να μη δημιουργεί πρόβλημα στην Ευρώπη. Τους προσφέρει ένα ιδιαιτέρως ακατάλληλο καθεστώς εγχώριας προστασίας, το οποίο αποκαλείται «προσωρινό άσυλο» και το οποίο τους επιτρέπει να παραμένουν στην Τουρκία έως ότου η Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες μπορέσει να βρει για αυτούς μια «διαρκή λύση» σε άλλη χώρα. Αυτό σημαίνει ότι η Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες θα πρέπει να επιχειρήσει να επανεγκαταστήσει τα άτομα αυτά σε τρίτες χώρες, ένα έργο που αποδεικνύεται ιδιαιτέρως δύσκολο για τον Οργανισμό. Οι αιτούντες άσυλο είναι διεσπαρμένοι σε όλη τη χώρα σε 30 λεγόμενες «πόλεις δορυφόρους», όπου και παραμένουν για 2-3 χρόνια κατά μέσο όρο, αναμένοντας τις οριστικές αποφάσεις στα αιτήματά τους για άσυλο και επανεγκατάσταση. Επειδή, όμως, είναι γνωστό ότι η Τουρκία δεν μπορεί να απορροφήσει όλους αυτούς τους δεκάδες χιλιάδες μετανάστες και να τους δώσει άσυλο, γιατί δεν έχει ανάγκη άλλωστε από εργατικά χέρια, όλοι αυτοί λοιπόν προσπαθούν να μπαίνουν κρυφά και παράνομα να βγουν από τη χώρα.
Και σε αυτό το σημείο έγκειται η ευθύνη της γείτονος, όπως τονίστηκε και στην ευρω-τουρκική σύσκεψη στην Άγκυρα. Ότι δεν μπορεί να ελέγξει το σύστημα εισαγωγής και εξαγωγής μεταναστών μέσα στη χώρα της. Ο υπεύθυνος της τουρκικής μη κυβερνητικής οργάνωσης, Helsinki Citizens’ Assembly (HCA), Οκτάι Ντουρουκάν, μιλώντας στη «Σημερινή» τονίζει ότι «τα παράνομα καΐκια που βγαίνουν στις θάλασσες του Αιγαίου από την Τουρκία λειτουργούν ουσιαστικά ως υποκατάστατο του τουρκικού κράτους, που προσπαθεί να απαλλαχθεί από τους μετανάστες με οποιοδήποτε τρόπο». Κατά την άποψη του κ. Ντουρουκάν, η Τουρκία πρέπει να δημιουργήσει κέντρα υποδοχής και ελέγχου προσφύγων στα σύνορά της και όχι κρατητήρια. Να γίνει νόμιμη η διαδικασία προώθησης μεταναστών προς την Ελλάδα και την Ευρώπη, αφού, όμως, πρώτα η Τουρκία ελέγξει τους λόγους για τους οποίους ένας πρόσφυγας θέλει να φύγει προς τη Δύση. Αν πρόκειται, για πολιτικούς λόγους -που είναι και το πιο σύνηθες, γιατί οι χώρες από τις οποίες φεύγουν οι πρόσφυγες είναι κράτη με καθεστώτα αυταρχικά και με μεγάλους περιορισμούς των ατομικών δικαιωμάτων- ο κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να πάει να ζήσει σε ένα καλύτερο πολιτικά -τουλάχιστον- περιβάλλον. Αυτό που απαιτείται είναι να υπάρξει συνεργασία μεταξύ Τουρκίας-Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε η Τουρκία ως διακομεταμιστικός κόμβος να μπορεί να ελέγχει ή αλλιώς να «ξεσκαρταρίζει» την κατάσταση.
Οι παράνομες ακτές του Αιγαίου
ΜΕ ΧΙΛΙΑ δολάρια ή ευρώ (ανάλογα τον έμπορο) το κεφάλι, κάθε χρόνο από την Τουρκία προς την Ελλάδα προσπαθούν να περάσουν χιλιάδες λαθρομετανάστες. Οι τουρκικές Αρχές γνωρίζουν αρκετά από αυτά τα παράνομα κυκλώματα που μεταφέρουν λαθρομετανάστες, όπως παραδέχεται στη «Σημερινή» ο δικηγόρος Ορτζούν Ουλουσόι, από τη Σμύρνη, που αποτελεί ένα από τα κύρια θαλάσσια «περάσματα» μεταναστών. Παρότι, όμως, η Τουρκία γνωρίζει τους «εμπόρους των μεταναστών» κάνει ελάχιστα πράγματα για να σταματήσει αυτήν την απάνθρωπη κατάσταση στο Αιγαίο. Πρόσφατα, ένας «έμπορος» που είχε ήδη συλληφθεί και στο παρελθόν επειδή μετέφερε λαθρομετανάστες, αφέθηκε για δεύτερη φορά ελεύθερος, χωρίς καμία νόμιμη δικαιολογία. Κατά την άποψή του Τούρκου δικηγόρου, η λύση βρίσκεται πρώτα στην Τουρκία και μετά στην Ελλάδα και την Ευρώπη. «Η Τουρκία πρέπει να καταλάβει ότι η Ελλάδα είναι σε δύσκολη θέση, επειδή αποτελεί σύνορο της Ευρώπης και άρα δίνει λόγο για τους μετανάστες που μπαίνουν από την πόρτα της», δηλώνει ο κ. Ουλουσόι. Η Τουρκία πρέπει να ανοίξει κέντρα υποδοχής και ελέγχου, ώστε να «φιλτράρει» το κύμα των μεταναστών και η Ευρώπη στη συνέχεια να διευρύνει τα θεσμικά όριά της για τη μετανάστευση. Όλα όσα λέει ότι δεν μπορεί να τους απορροφήσει δεν ισχύει. Η Ευρώπη δέχεται πολύ λιγότερους μετανάστες από όσους αντέχει πραγματικά. Οι Τούρκοι θεωρούν πάντως ότι η ελληνική ακτοφυλακή είναι πολύ σκληρή και επιθετική απέναντι στους μετανάστες, με αποτέλεσμα πάνω από 500 άνθρωποι κάθε χρόνο να πνίγονται στα νερά του Αιγαίου. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της Helsinki Citizens’ Assembly, «Έλληνες και Τούρκοι είναι συνένοχοι στο ίδιο έγκλημα».
Άρνηση συνεργασίας
Η ΤΟΥΡΚΙΑ δεν δέχεται να συνεργαστεί με την Ευρώπη στο θέμα της μετανάστευσης, «γιατί όλα τα πράγματα τα βλέπει ως ‘πάρε-δώσε’, οπότε περιμένει να δει πρώτα τι θα της δώσουν και μετά να συνεργαστεί», λέει ο κ. Οκτάυ Ντουρουκάν. «Η Τουρκία γνωρίζει ότι έχει μεγάλη ευθύνη στο θέμα των μεταναστατών, γι’ αυτό και θέλει να τη μοιραστεί. Ζητά από την Ευρώπη να βοηθήσει υλικά και ηθικά. Ζητά χρήματα για να γίνουν κέντρα υποδοχής προσφύγων, κέντρα απελάσεων και γενικότερα να δημιουργηθούν υποδομές, που θα ελέγξουν αυτήν την κατάσταση». Η Ε.Ε. από την πλευρά της δεν μπορεί να στηρίξει όλη αυτή τη διαδικασία, καθώς η Τουρκία δεν είναι κράτος-μέλος της. Εκείνο που ζήτησε στην πρόσφατη σύσκεψη στην Άγκυρα ήταν συνεργασία με την FRONTEX, που επιτηρεί τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης και δεύτερον την υπογραφή μίας συμφωνίας, με την οποία η Τουρκία θα πρέπει να δέχεται πίσω όλους εκείνους τους πρόσφυγες που διαπιστώνεται ότι έφυγαν από τα σύνορά της. Ωστόσο, αυτό αποτελεί ένα «μεγάλο βάρος» για την τουρκική κυβέρνηση και καθυστερεί τις διαπραγματεύσεις. Θέλει να κρατήσει το ζήτημα αυτό στο ράφι, ώσπου να νιώσει ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια ρεαλιστική πολιτική προοπτική. Έως τώρα, η θέση της Τουρκίας στην Ευρώπη παραμένει υπό συζήτηση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πολιτικές ηγεσίες, καθώς και στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Το ζήτημα, δηλαδή, είναι καθαρά πολιτικό!
