«Δεν είναι για τις αποζημιώσεις και τα χρήματα η υπόθεσή μου, είναι για το σπίτι μου, για τα συναισθήματά μου, για τις ρίζες μου. Γιατί, όπως λέει και μια παροιμία μας, ο άνθρωπος είναι ο τόπος και ο τόπος είναι έρημος».
Τα λόγια αυτά, που ο γνωστός αρχιτέκτονας Μελέτης Αποστολίδης απηύθυνε την Παρασκευή 19 του τρέχοντος μήνα σε σύντομη ομιλία του στο Ελληνικό Κέντρο στο κεντρικό Λονδίνο, συγκλόνισαν το πολυπληθές ακροατήριο Ελληνοκυπρίων της παροικίας, αλλά και ξένων που παρευρέθηκαν στο σεμινάριο με θέμα την πολύκροτη υπόθεση «Αποστολίδης εναντίον Όραμς». Όπως είναι γνωστό, η υπόθεση είχε στις 28 Απριλίου 2009 θετική εξέλιξη, όταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Κοινοτήτων, που εδρεύει στο Λουξεμβούργο, εξέδωσε απόφαση-κόλαφο κατά της Τουρκίας, με την οποία δικαίωσε τον Μελέτη Αποστολίδη στην αγωγή του κατά του ζεύγους των Βρετανών Ντέιβιντ και Λίντα Όραμς, που αγόρασαν παράνομα και έκτισαν έπαυλη στην περιουσία του στην κατεχόμενη Λάπηθο.
Η εκδήλωση στο Ελληνικό Κέντρο, που οργάνωσε η αντικατοχική οργάνωση του Λονδίνου Lobby for Cyprus, σημαδεύτηκε και από την παρουσία, την πληροφόρηση και τις εξηγήσεις επί νομικών πτυχών της υπόθεσης που έδωσαν ο δικηγόρος του Κωνσταντής Καντούνας και ο νομικός Κώστας Φραγκεσκίδης, συνέταιρος στο δικηγορικό Οίκο Holman Fenwick Willan, που αντιπροσωπεύει τον κ. Αποστολίδη στη διαδικασία ενώπιον του Αγγλικού Ανώτατου Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Κοινοτήτων.
Δεν είναι το τέλος του δρόμου
Ο Κωνσταντής Καντούνας έδωσε ένα σύντομο ιστορικό της υπόθεσης που άρχισε τον Οκτώβρη του 2004 με την καταδίκη του ζεύγους Όραμς από το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας. Η απόφαση προνοούσε καταβολή αποζημιώσεων προς τον Μελέτη Αποστολίδη ύψους 10.000 λιρών και το δικαστήριο, παράλληλα, διέταξε τους Άγγλους να κατεδαφίσουν την έπαυλη, την πισίνα και την περίφραξη που ανέγειραν, ενώ απαγόρευσε τις οποιεσδήποτε άλλες επεμβάσεις στην περιουσία του Αποστολίδη.
Ο κ. Καντούνας αναφέρθηκε στη μεταφορά της υπόθεσης στα βρετανικά δικαστήρια και εξέφρασε την ελπίδα ότι η ετυμηγορία του Εφετείου στο Λονδίνο θα είναι επίσης θετική. «Θέλω να τονίσω», πρόσθεσε, «ότι έστω κι αν πιστεύω ότι θα πετύχουμε και ότι η υπόθεση εδώ θα τελειώσει με νίκη του κ. Αποστολίδη, δεν είναι το τέλος του δρόμου».
Σύμφωνα με τον κ. Καντούνα, η μεγάλη σημασία της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Κοινοτήτων στην υπόθεση Αποστολίδη έγκειται στο ότι μια απόφαση δικαστηρίου της Κυπριακής Δημοκρατίας που αφορά περιουσία στα κατεχόμενα, είναι εφαρμόσιμη στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόσθεσε ότι η απόφαση έγραψε νομική ιστορία, γιατί τώρα τα δικαστήρια της Κυπριακής Δημοκρατίας μπορούν να αποφασίζουν για οποιοδήποτε αστικό ή εμπορικό ζήτημα στον κατεχόμενο βορρά και αυτή η απόφαση μπορεί μετά να ισχύσει σε όλη την Ευρώπη. Τόνισε ότι αυτή η εξέλιξη είναι πολύ σημαντική και για τους συμπατριώτες μας Τουρκοκύπριους, που, ενώ προηγουμένως δεν είχαν πρόσβαση στα δικαστήρια και στη δικαιοσύνη της Ευρώπης, τώρα μπορούν να δικαιωθούν με αποφάσεις δικαστηρίων της Κυπριακής Δημοκρατίας έναντι τρίτων σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ισχύς του νόμου και όχι των όπλων
Ο δικηγόρος και μέλος του Lobby for Cyprus Κώστας Φραγκεσκίδης (ανέφερε ότι ο πατέρας του κατάγεται από τα Λιμνιά Αμμοχώστου) τόνισε τη σπουδαιότητα της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Κοινοτήτων που έστειλε, όπως είπε, ένα απλό, αλλά σημαντικό μήνυμα. «Ότι η ισχύς του νόμου και όχι των όπλων πρέπει να επικρατήσει στην Κύπρο». Πρόσθεσε ότι οι αποζημιώσεις δεν είναι αρκετές. «Οι Κύπριοι θέλουν πίσω τη γη τους και κανένα ποσό χρημάτων δεν μπορεί να την αποζημιώσει», είπε χαρακτηριστικά. Ο κ. Φραγκεσκίδης τόνισε ότι η απόφαση του Λουξεμβούργου θέλει όλες τις περιοχές της Κύπρου, συμπεριλαμβανομένων των κατεχομένων, να μένουν στη δικαιοδοσία της Κυπριακής Δημοκρατίας και στέλλει ισχυρό μήνυμα στους χιλιάδες Βρετανούς και άλλους ξένους που αγόρασαν παράνομα γη στην κατεχόμενη περιοχή, ότι δεν πρέπει να συνεχίσουν να το κάνουν. «Τα εξοχικά τους σπίτια», συνέχισε, «είναι κτισμένα στη γη-κληρονομιά χιλιάδων ετών και θα πρέπει να γνωρίζουν τώρα ότι μπορεί όχι μόνο να χάσουν τις επενδύσεις τους, αλλά και να αντιμετωπίσουν δικαστική δράση από τους νόμιμους ιδιοκτήτες για αποζημιώσεις για το χρόνο που έχασαν τις περιουσίες τους, αλλά και να τους ζητηθεί να φύγουν από τις περιουσίες αυτές. Κι αυτή η απόφαση μπορεί να εκτελεστεί σε οποιαδήποτε χώρα της Ε.Ε. Βεβαίως, οι Ελληνοκύπριοι δεν μπορούν να εκτελέσουν την απόφαση του Λουξεμβούργου, να πάνε πίσω και να πάρουν τη γη τους, γιατί υπάρχουν 50 χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες εκεί. Η απόφαση, όμως, επιβεβαιώνει τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Κυπριακής Δημοκρατίας στο να εκδίδουν αποφάσεις εναντίον ατόμων και να τις εκτελούν, αν είναι αναγκαίο, σε περιουσιακά τους στοιχεία οπουδήποτε στην Ε.Ε.».
Το «άδειασμα» του Φόρεϊν Όφις
ΝΑ ΣΗΜΕΙΩΘΕΙ ότι ο Κωνσταντής Καντούνας, απευθυνόμενος στον αξιωματούχο του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών Stephen McCormick που παρευρισκόταν στο σεμινάριο, «άδειασε» το Φόρεϊν Όφις για το ότι ουσιαστικά συμβάλλει στη διαιώνιση της παράνομης αγοράς ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα από Βρετανούς. Αναφερόταν, βεβαίως, στη διατύπωση της συμβουλής που το υπουργείο απηύθυνε και απευθύνει στην ιστοσελίδα του προς τους ενδιαφερόμενους να αποκτήσουν περιουσία στα κατεχόμενα και ιδιαίτερα στη φράση «αμφισβητούμενες περιουσίες» (disputed properties) που χρησιμοποιεί. Στο σεμινάριο παρευρέθηκαν οι πρέσβεις της Κύπρου και της Ελλάδας στη Βρετανία, Αλέξανδρος Ζήνων και Βασίλης Πισπινής αντίστοιχα, άλλοι διπλωμάτες από τη Βρετανία, την Πολωνία και την Τσεχία, ξένοι επιχειρηματίες ανάπτυξης γης, όπως και νομικοί από βρετανικούς δικηγορικούς οίκους.
Πέντε προσωπικές εικόνες, μια εθνική ιστορία
ΜΕ ΤΗ σύντομη αφήγηση (στα Αγγλικά) πέντε προσωπικών του εμπειριών που είχε κατά καιρούς στη διάρκεια των τελευταίων 45 χρόνων, επέλεξε ο Μελέτης Αποστολίδης να εξηγήσει πώς έφτασε στην απόφαση να διεκδικήσει στα δικαστήρια τη δικαίωσή του. Με αυτές τις πέντε «εικόνες» περιγράφει το ιστορικό πλαίσιο όπου μέσα του διαμορφώθηκε ο ίδιος, αλλά και η γενιά του, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι τις τελευταίες δεκαετίες.
«Η πρώτη εικόνα που έχω», είπε, «είναι το 1964 στο χωριό μου τη Λάπηθο, εκεί που οι Όραμς έκτισαν μια έπαυλη στη γη μου δίπλα στο σπίτι μου. Η εικόνα είναι στην τουρκική συνοικία της Λαπήθου απ’ όπου οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι ετοιμάζονταν να φύγουν μετά από πιέσεις της ΤΜΤ για να πάνε σε κάποιον από τους θυλάκους. Θυμάμαι έντονα τη θεία μου την Αρετή να αγκαλιάζεται με μια Τουρκοκύπρια φίλη της, να κλαίνε και οι δύο και η Τουρκοκύπρια να δίνει τα κλειδιά του σπιτιού της στη θεία μου και να της λέει να της προσέχει το σπίτι της και η θεία μου να της λέει ότι θα κάνει ό,τι μπορεί και να μην ανησυχεί και να επιστρέψει σύντομα. Όπως όλοι ξέρουν, έξι μήνες αργότερα δεν έμειναν ούτε πόρτες στα σπίτια τους.
»Η δεύτερη εικόνα είναι 11 χρόνια αργότερα, αμέσως μετά τον πόλεμο το 1975, να είμαι φοιτητής σε αυτήν τη χώρα, την Αγγλία. Είχα πολεμήσει στην εισβολή, υπηρέτησα στο Μηχανικό, επιβίωσα και ήμουν στο Λονδίνο, σε μια ελληνική ταβέρνα σε ένα τραπέζι στο βάθος του δωματίου, να κάθομαι με κάποιον που δεν ήξερα τότε. Συνειδητοποίησα ότι ήταν Τουρκοκύπριος και αρχίσαμε να μιλούμε για τις εμπειρίες μας και διαπιστώσαμε ότι στη διάρκεια του πολέμου ήμασταν διακόσια μέτρα απόσταση ο ένας από τον άλλο. Εκείνος ήταν μέσα στην παλιά Αμμόχωστο (σ.σ. που την πολιορκούσαν οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις στον πρώτο γύρο της εισβολής) και εγώ έξω από την Αμμόχωστο.
» Η τρίτη εικόνα είναι το 1993, τη χρονιά που άρχισαν οι δικοινοτικές δραστηριότητες όπου ήμουν από τους πρώτους που συμμετείχαν. Ήταν η πρώτη φορά που οι Τουρκοκύπριοι αρχιτέκτονες ήρθαν στις ελεύθερες περιοχές στο νότο, για να επισκεφθούμε και να εξετάσουμε την αρχιτεκτονική κάποιων κτιρίων και όλοι μου είπαν ότι ήθελαν να δουν το σπίτι τους.
Σταματήσαμε στην Αυδήμου και πήγε ένας από τους Τουρκοκυπρίους να δει το σπίτι του, ενώ εγώ τον συνόδευα ως μεταφραστής. Στο σπίτι του συνάντησε τον Ελληνοκύπριο πρόσφυγα που τον καλωσόρισε, εκφράζοντας την ελπίδα "να τελειώσει αυτή η τρέλα και όλοι να επιστρέψουν στα σπίτια τους". Ο Τουρκοκύπριος ήταν βαθιά συγκινημένος, έβγαλε από ένα φάκελο δύο μικρές φωτογραφίες με πλαίσιο, του είπε ότι αυτοί είναι οι γονιοί του, και οι δύο πεθαμένοι, και τον παρακάλεσε να τις βάλει κάπου σε κάποια γωνιά. Αυτά ήταν τα συναισθήματα των ανθρώπων και αυτό είναι τι σημαίνει "σπίτι" για τους περισσότερους Κύπριους, αυτό είναι τι σημαίνει "επιστροφή".
»Η τέταρτη εικόνα είναι δέκα χρόνια μετά, το 2003-2004, την πρώτη φορά που πήγα στο σπίτι μου και είδα την έπαυλη των Όραμς κτισμένη δίπλα στο σπίτι μου και τη γυναίκα που το κατοικούσε, Τουρκάλα έποικο από την Τραπεζούντα του Πόντου, που μιλούσε και λίγα Ελληνικά. Μετά από ένα χρόνο πήρα τη μητέρα μου εκεί, που ήταν τότε πάνω από ογδόντα χρόνων -ήταν η μοναδική της επίσκεψη, γιατί πέθανε λίγο αργότερα- και ήταν αναστατωμένη γιατί δεν υπήρχαν πια δέντρα στην αυλή και γιατί είχε κτιστεί εκεί εκείνο το σπίτι που κατέστρεψε όλα όσα αποτελούσαν τη ζωή μας.
»Η πέμπτη εικόνα είναι όταν συνάντησα τους Όραμς λίγο προτού αρχίσω τις δικαστικές διαδικασίες. Μου συστήθηκαν ως οι ιδιοκτήτες της έπαυλης και τους συστήθηκα κι εγώ ως ο ιδιοκτήτης της γης. Χαμογέλασε η Λίντα Όραμς και είπε "ω, αυτό ήταν πριν από πολύ καιρό". Άκουσα ότι μεταδόθηκε ένα ντοκιμαντέρ στο Λονδίνο με δηλώσεις των Όραμς, είδα κι εγώ ένα στην Κύπρο, όπου οι Όραμς είναι απολογητικοί και δείχνουν κατανόηση και λένε γιατί δεν πήγα να τους βρω και να έρθω σε συμφωνία μαζί τους. Αλλά οι άνθρωποι εδώ και στην Κύπρο θα θυμούνται τι έγινε το 2006 έξω από το δικαστήριο, όταν οι Όραμς άνοιγαν σαμπάνιες και έλεγαν ότι γιορτάζουν γιατί θα πάνε να ζήσουν στην έπαυλή "τους" στη Λάπηθο.
Ου περί χρημάτων…
»Περιέγραψα όλες αυτές τις εικόνες για να πω ότι δεν είναι για τα λεφτά η υπόθεση. Είναι για το σπίτι μου, για τα συναισθήματά μου, για τις ρίζες μου. Δεν μπορώ να δεχτώ και να καταλάβω γιατί να έρθουν αυτοί οι άνθρωποι στη χώρα μου και στο σπίτι μου και μέσω των πράξεών τους να με εμποδίζουν εμένα να είμαι εκεί. Ελπίζω τώρα ότι οι ευρωπαϊκές αξίες, μέσω της απόφασης του Λουξεμβούργου, θα βοηθήσουν για μια διαρκή και ουσιαστική λύση στο Κυπριακό. Τελειώνω λέγοντας στα Ελληνικά μια δική μας παροιμία· "ο άνθρωπος είναι ο τόπος και ο τόπος είναι η έρημος". Κι αυτό είναι που θέλουμε να ξαναφτιάξουμε».
