Πρόβλημα στη συγκέντρωση, υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και τελικά κατάθλιψη, προβληματική συμπεριφορά, αποτυχημένες σχέσεις, εξάρτηση σε ουσίες, γενική αποτυχία και απομόνωση. Στα άτομα με ΔΕΠ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής) - Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), πρέπει να παρέχεται η κατάλληλη αγωγή για να μπορούν να απολαύσουν μια γόνιμη και παραγωγική ζωή.
Η αναπτυξιακή ανάρμοστη παρόρμηση, η αδυναμία προσήλωσης και σε μερικές περιπτώσεις υπερκινητικότητα είναι λίγα από τα χαρακτηριστικά των παιδιών με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας. Η δυσκολία αυτών των παιδιών στη συγκέντρωση ή ταξινόμηση πληροφοριών και η έλλειψη προσοχής μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη σχολική απόδοση. Η παρορμητική τους συμπεριφορά, από την άλλη, μπορεί να επηρεάσει τις κοινωνικές τους σχέσεις, ειδικά αφού δυσκολεύονται να ακολουθήσουν οδηγίες ακόμα και για απλές καθημερινές δραστηριότητες. Οι δυσκολίες είναι πολλές και σαν αποτέλεσμα δημιουργούν χαμηλή αυτοεκτίμηση και άγχος.
Ό,τι δεν βλέπουμε ή δεν γνωρίζουμε δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει. Μιλώντας με τη Σούζαν Χρυσοστόμου, Εκτελεστική Διευθύντρια και Ιδρύτρια του Συνδέσμου Στήριξης ΔΕΠ-ΔΕΠΥ, καταφέραμε να αφήσουμε πίσω τούς μύθους και να δούμε το πραγματικό γεγονός. Το πρόβλημα υφίσταται, και παγκοσμίως το 5-7% των παιδιών της σχολικής ηλικίας έχουν ΔΕΠΥ. Από αυτά, ένα στα τρία θα συνεχίσουν να επηρεάζονται και στην ενήλικη ζωή τους. Οι εκτιμήσεις για τη συχνότητα της νόσου στη Κύπρο, φτάνουν περίπου στα 6.000 παιδιά σχολικής ηλικίας. Αυτά τα παιδάκια πρέπει να μάθουν να ζουν πετυχαίνοντας στο σπίτι, στο σχολείο και μεγαλώνοντας στη δουλειά τους. Η λύση; «Μεγαλώστε τα παιδιά σας υιοθετώντας ορισμένα συγκεκριμένα πράγματα», δήλωσε στη «Σ» η κ. Χρυσοστόμου, δίνοντάς μας ξεκάθαρες και σημαντικές συμβουλές.
Πώς να μεγαλώσουμε τα παιδιά με ΔΕΠΥ;
· Οργανώστε το πρόγραμμά σας στο σπίτι. Καθορίστε συγκεκριμένες ώρες για πρωινό ξύπνημα, φαγητό, παιχνίδι, μαθήματα, τηλεόραση, άλλες δουλειές και βραδινό ύπνο. Γράψτε το πρόγραμμα και κρεμάστε το κάπου που το παιδί να μπορεί να το βλέπει και να το τηρεί. Σε περιπτώσεις αλλαγών, απλώς εξηγήστέ του τις.
· Εγκαθιδρύστε κανόνες του σπιτιού. Κάντε τους κανόνες συμπεριφοράς στην οικογένεια απλούς, ξεκάθαρους και σύντομους. Είναι σημαντικό να εξηγήσετε τι θα συμβεί όταν οι κανόνες ακολουθηθούν και τι αν παραβιαστούν. Γράψτε τους κανόνες και τις συνέπειες και κρεμάστε αυτήν τη λίστα δίπλα στο πρόγραμμα της ημέρας. Η τιμωρία πρέπει να είναι δίκαιη, γρήγορη και σταθερή.
· Να είστε θετικοί. Πείτε στο παιδί σας καλύτερα αυτό που θέλετε, παρά αυτό που δεν θέλετε. Επιβραβεύετε το παιδί σας τακτικά για κάθε καλή συμπεριφορά, ακόμα και για μικρά πράγματα. Χρειάζονται τον έπαινο, αφού είναι συνηθισμένα να ακούνε συνεχώς ότι κάνουν λάθος.
· Βεβαιωθείτε πως οι οδηγίες σας γίνονται κατανοητές. Δώστε προσοχή στο παιδί σας, κοιτάτε το κατευθείαν στα μάτια, μιλήστε του ήρεμα και τέλος ζητήστε του να σας επαναλάβει τις οδηγίες. Συγχαρείτε το παιδί κάθε φορά που ολοκληρώνει ένα βήμα.
· Να είστε σταθεροί. Μην υπόσχεστε πράγματα που δεν θα μπορέσετε να τηρήσετε. Κάντε πάντα αυτό που έχετε πει. Η επανάληψη οδηγιών και παρακλήσεων πολλές φορές δεν έχει καλά αποτελέσματα. Όταν το παιδί σας παραβιάσει τους κανόνες, προειδοποιήστε το μόνο μια φορά και φυσικά με ήρεμη φωνή. Αν η προειδοποίηση δεν φέρει αποτέλεσμα, εφαρμόστε την τιμωρία που είχατε υποσχεθεί.
· Να βοηθάτε με τις σχολικές δραστηριότητες. Τα πρωινά στο σχολείο ενδεχομένως να είναι δύσκολα για τους μαθητές με ΔΕΠΥ. Προετοιμαστείτε από το προηγούμενο βράδυ. Βρείτε ρούχα, φτιάξτε την τσάντα. Αφήστε αρκετό χρόνο στο παιδί να ντυθεί και να φάει καλό πρόγευμα.
· Εγκαθιδρύστε μια ρουτίνα στο σπίτι. Διαλέξτε ένα μέρος, όπου εκεί πάντα θα κάνει τα μαθήματά του. Χωρίστε τα μαθήματα σε μικρά μέρη και στα ενδιάμεσα κάντε διαλείμματα. Ενθαρρύνετε το παιδί σας, αλλά αφήστε το να κάνει μόνο του τη σχολική του εργασία.
· Εστιαστείτε στην προσπάθεια, όχι στους βαθμούς. Να είστε σε συνεχή επαφή με τους δασκάλους του παιδιού και τους φροντιστές του. Βεβαιωθείτε πως κατανοούν ότι το παιδί σας χρειάζεται να αναγνωρίσουν και να εκτιμήσουν την προσπάθεια και τη βελτίωσή του.
Τα χαρακτηριστικά των διαφόρων τύπων
Τύπος ελλειμματικής προσοχής: Αυτός ο τύπος δεν μπορεί να δώσει προσοχή σε λεπτομέρειες και κάνει συνεχώς απρόσεκτα λάθη. Δυσκολεύεται να προσηλωθεί, να ακολουθήσει οδηγίες και συνήθως δεν φαίνεται να ακούει. Αποφεύγει ή απεχθάνεται εργασίες που απαιτούν συστηματική νοητική προσπάθεια και η προσοχή του αποσπάται εύκολα. Ξεχνάει καθημερινές του ασχολίες και χάνει συχνά τα πράγματά του.
Τύπος παρορμητικός-υπερκινητικός: Κουνάει χέρια, πόδια, στριφογυρίζει συνεχώς στην καρέκλα του και δυσκολεύεται να παραμείνει καθισμένος. Μιλάει ακατάπαυστα, απαντάει βιαστικά πριν ολοκληρωθούν οι ερωτήσεις και διακόπτει ή ενοχλεί συνεχώς τους άλλους. Συμπεριφέρεται σαν να λειτουργεί με μηχανάκι.
Συνδυασμένος Τύπος ΔΕΠΥ: Το άτομο αυτό παρουσιάζει τα συμπτώματα και της ελλειμματικής προσοχής και της υπερκινητικότητας/ παρορμητισμού.
Διαγνωστικά κριτήρια
ΕΠΕΙΔΗ όλοι παρουσιάζουμε κάποια στιγμή αυτά τα σημάδια συμπεριφορών, οι κατευθυντήριες γραμμές που καθορίζουν το αν ένα άτομο έχει ΔΕΠΥ, είναι πολύ συγκεκριμένες. Για να διαγνωστεί κάποιος με ΔΕΠΥ πρέπει να παρουσιάζει έξι με εννέα χαρακτηριστικά σε μια ή και τις δύο κατηγορίες που αναγράφονται πιο πάνω. Στα παιδιά και τους εφήβους, τα συμπτώματα πρέπει να είναι πιο συχνά ή πιο έντονα απ' ό,τι σε παιδιά της ίδιας ηλικίας. Επιπρόσθετα οι συμπεριφορές αυτές πρέπει να δημιουργούν σοβαρή δυσκολία σε τουλάχιστον δύο τομείς της ζωής, όπως το σπίτι, το κοινωνικό περιβάλλον, το σχολείο ή την εργασία.
