Σημερινή

Παρασκευή, 21/09/2018
RSS

Υπηρεσίες Κοινωνικών… Ελλείψεων

| Εκτύπωση | 11 Μάρτιος 2018, 18:00 | Της Μαρίας Ονουφρίου

ΟΙ ΥΚΕ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΣΤΟ ΣΤΟΧΑΣΤΡΟ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΙΔΗΣΗ ΠΟΥ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΕ ΤΟ ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ, ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΜΟΛΙΣ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΜΗΝΩΝ ΒΡΕΦΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΑΙΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ, ΕΔΩΣΕ ΠΑΛΙ ΤΗΝ ΑΦΟΡΜΗ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΟΝ ΡΟΛΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΗΤΑΝ ΕΝΗΜΕΡΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ, ΑΛΛΑ ΚΑΤΑ ΠΩΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΕΜΕΙΝΑΝ ΑΠΡΑΚΤΕΣ

«Σε άλλες χώρες προσλαμβάνουν (σε παρόμοιες Υπηρεσίες) άτομα που έχουν επαγγελματική κατάρτιση. Εμείς προσλαμβάνουμε άτομα που έχουν μόνο μια γενική εκπαίδευση και λαμβάνουν στη συνέχεια μια περιορισμένη επιμόρφωση», καταγγέλλει η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά


Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας (ΥΚΕ), ανά τακτά χρονικά διαστήματα βρίσκονται στο στόχαστρο. Συχνά - πυκνά όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στρέφουν τα φώτα επάνω τους, όχι τόσο για να τις επαινέσουν όσο για να προβάλουν ανεπάρκειες, ελλείψεις, κακούς χειρισμούς, ανοργανωσιά, δυσλειτουργία.

Το θέμα είναι ότι έχουν να χειριστούν υποθέσεις πολύ ευαίσθητες για ευάλωτες μερίδες του πληθυσμού που αντιμετωπίζουν το σκληρό πρόσωπο της ζωής, είτε αυτό λέγεται φτώχια είτε ανεργία είτε βία στην οικογένεια. Οι καταγγελίες για περιστατικά βίας στην οικογένεια αυξάνονται και η άμεση δράση των ΥΚΕ κρίνεται απαραίτητη. Η προσπάθεια όμως που γίνεται, φαίνεται να βρίσκει διάφορα εμπόδια, σύμφωνα και με την Επίτροπο Προστασίας για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά, αλλά και με λειτουργούς των ΥΚΕ, με αποτέλεσμα να φαίνεται μια ανεπάρκεια όσον αφορά την παρέμβαση και στήριξή τους.

Οι εκθέσεις Κουρσουμπά

Σύμφωνα με την κ. Κουρσουμπά, από το 2012 έχουν συνταχθεί διάφορες εκθέσεις που τονίζουν την αναγκαιότητα λήψης επιπρόσθετων μέτρων, αλλαγών στις διαδικασίες, χωρίς ωστόσο να έχουν προχωρήσει. Η τελευταία είδηση που συγκλόνισε το παγκύπριο με τον θάνατο του μόλις τεσσάρων μηνών βρέφος, από τη βίαιη συμπεριφορά του πατέρα του, έδωσε πάλι την αφορμή για να δούμε τον ρόλο και την προσφορά των ΥΚΕ, οι οποίες ήταν ενήμερες για τη συμπεριφορά του πατέρα.

Η κ. Κουρσουμπά, μιλώντας στο «ΣΙΓΜΑ», τόνισε γι' ακόμη μια φορά το θέμα των ελλείψεων που υπάρχουν στις ΥΚΕ. «Μόλις γίνει μια αναφορά ή καταγγελία, αμέσως οι υπηρεσίες θα πρέπει να επισκεφθούν την οικογένεια. Αυτό πρέπει να γίνει άμεσα και όχι να μπει σε μια σειρά. Οι επισκέψεις θα πρέπει να είναι επαναλαμβανόμενες, τακτικές και συστηματικές, προειδοποιημένα ή απροειδοποίητα. Η οικογένεια, το σχολείο και η κοινότητα θα πρέπει να ερωτηθούν. Το σχολείο μπορεί να σου παρέχει πολύ σημαντικές πληροφορίες για τα παιδιά και την οικογένεια.

»Δυστυχώς, όμως, υπάρχουν ελλείψεις. Ο αριθμός του προσωπικού είναι πολύ μικρός και εξάλλου δεν υπάρχει εξειδικευμένο προσωπικό. Στις εκθέσεις του 2012, αργότερα του 2014 και ύστερα του 2017 είχαμε τονίσει την ανάγκη αξιολόγησης του προγράμματος για τη βία στην οικογένεια με στόχο να βελτιωθεί. Η επίσημη απάντηση από τη διεύθυνση ήταν ότι το γνωρίζουμε αλλά δεν μπορεί να γίνει λόγω οικονομικής περισυλλογής. Όσον αφορά την εξειδίκευση του προσωπικού και αυτό είναι γνωστό στις ΥΚΕ αλλά δεν μπορούν να κάνουν κάτι.

»Σε άλλες χώρες προσλαμβάνουν άτομα που έχουν επαγγελματική κατάρτιση. Εμείς προσλαμβάνουμε άτομα που έχουν μόνο μια γενική εκπαίδευση και λαμβάνουν στη συνέχεια μια περιορισμένη επιμόρφωση, άρα δεν υπάρχει η δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης αυτών των ατόμων. Τι γίνεται με το σχέδιο δράσης τους; Θα πρέπει να γίνεται ένας εξωτερικός έλεγχος, πράγμα που δεν γίνεται. Δεν υπάρχουν εργαλεία. Επίσης απουσιάζει ένα ειδικό πρόγραμμα για γονεϊκές δεξιότητες», πρόσθεσε.

«Ναι, είμαστε λίγοι»

Σε επικοινωνία που είχαμε με λειτουργό των ΥΚΕ, μας εξήγησε ότι ο φόρτος εργασίας είναι πολύ μεγάλος. Θέλοντας να διατηρήσει την ανωνυμία του, ο λειτουργός παραδέχθηκε ότι υπάρχει υποστελέχωση των τμημάτων, με αποτέλεσμα η δουλειά να αυξάνεται και η διεκπεραίωση της εργασίας να γίνεται με πολύ αργούς ρυθμούς.

«Τα πλείστα περιστατικά ελέγχονται με πλήρη ευαισθησία και επίγνωση της κατάστασης, αλλά δεν σας το κρύβω ότι λειτουργούμε περισσότερο ‘πυροσβεστικά’. Από τη μια είναι η έλλειψη προσωπικού, από την άλλη η απουσία επιμόρφωσής μας και εξειδικευμένης κατάρτισης αλλά και οι υφιστάμενες νομοθεσίες που πολλές φορές μας εμποδίζουν από του να λειτουργήσουμε αυτεπάγγελτα. Αν π.χ. γίνει μια αναφορά για βία, θα ακολουθήσουν οι επισκέψεις στο σπίτι αλλά αν οι ‘πρωταγωνιστές’ δεν θέλουν από φόβο να προχωρήσουν σε καταγγελία ή να ζητήσουν βοήθεια, τότε μας δένονται τα χέρια και δεν μπορούμε να προχωρήσουμε», συνέχισε.

Οι ελλείψεις που εντοπίζονται από τους ίδιους τους λειτουργούς των ΥΚΕ δημιουργούν μιαν ανησυχία για το τι μέλλει γενέσθαι. Οι λειτουργοί μπορεί να αντιμετωπίζουν τις περιπτώσεις κάθε φορά με ευαισθησία, αλλά λόγω των προαναφερθέντων ελλείψεων σε προσωπικό και εξειδικευμένη γνώση, φαίνονται ανήμποροι ν' αντεπεξέλθουν με επιτυχία στα καθήκοντά τους.

Τα κενά που εντοπίζονται

Αξίζει, πάντως, να αναφερθεί πως η κ. Κουρσουμπά σε περισσότερες από μια εκθέσεις που ετοίμασε και έστειλε σε όλους τους αρμόδιους φορείς, ανέφερε την πλημμελή στήριξη των θυμάτων όσον αφορά τις πραγματικές τους ανάγκες, οι οποίες μπορεί να προκύπτουν ή να εντείνονται μετά την εκάστοτε καταγγελία. Η στήριξη των θυμάτων πρέπει να είναι οικονομική, υλική, ψυχολογική, να έχει σχέση με τη φροντίδα των παιδιών, τη στέγαση και την παροχή νομικής αρωγής, είναι ύψιστης σημασίας και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο αν θα μπορέσει στο τέλος η μητέρα να προστατεύσει τα παιδιά της, στις περιπτώσεις βίας στην οικογένεια από τον πατέρα.

Οι ΥΚΕ αναγνωρίζουν τη σημασία ύπαρξης διαφόρων προγραμμάτων, όπως το πρόγραμμα στήριξης και ανάπτυξης γονεϊκών δεξιοτήτων για γονείς που ασκούν βία στα παιδιά τους. Ωστόσο η υφιστάμενη στελέχωση, όπως δηλώνουν, ποσοτική και ποιοτική, καθώς και οι οικονομικές δυσκολίες δεν επιτρέπουν τον προγραμματισμό παροχής τέτοιων υπηρεσιών. Επιπρόσθετα, η επίτροπος προστασίας δικαιωμάτων του παιδιού τόνισε την ανάγκη αξιολόγησης του Προγράμματος για τη Βία στην Οικογένεια.

«Η αξιολόγηση ενός προγράμματος, που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια, είναι απαραίτητη για τη βελτίωση των παρεχόμενων προς τον πολίτη υπηρεσιών. Η απάντηση και σε αυτό το ζήτημα είναι ότι η αξιολόγηση δεν είναι εφικτή λόγω επίσης οικονομικών δυσκολιών. Εφόσον προκύπτουν οικονομικά θέματα που δυσκολεύουν την υλοποίηση της αξιολόγησης του προγράμματος, θεωρώ ότι αυτή πρέπει με την πρώτη ευκαιρία να υλοποιηθεί», τονίζεται.

Πρόγραμμα ανάπτυξης γονεϊκών δεξιοτήτων

Ένα πρόγραμμα απαραίτητο, σύμφωνα και με την Επίτροπο, για τη στήριξη των γονέων που ασκούν βία στα παιδιά τους, είναι το Πρόγραμμα Ανάπτυξης Γονεϊκών Δεξιοτήτων. «Σε αριθμό γραπτών παρεμβάσεών μου προς την Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων αναφορικά με περιπτώσεις παραπόνων ενδοοικογενειακής βίας, τα οποία διερεύνησα τα τελευταία χρόνια, εισηγήθηκα όπως εξεταστούν τρόποι κάλυψης του κενού που παρατηρείται στο θέμα προσφοράς προγραμμάτων στήριξης ή και εκμάθησης γονεϊκών δεξιοτήτων για γονείς οι οποίοι ασκούν οποιαδήποτε μορφή βίας στα παιδιά τους.

»Τέτοια προγράμματα, όπως τόνισα, πρέπει να γίνονται από επαγγελματίες, να στηρίζονται σε εμπειρικά δεδομένα και να υπόκεινται σε εξωτερική αξιολόγηση. Νοουμένου ότι τέτοια προγράμματα είναι διαθέσιμα, ο οικογενειακός σύμβουλος θα μπορεί να παραπέμπει γονείς και στη μετέπειτα αξιολόγηση της γονικής ικανότητας τους και του Σχεδίου Προστασίας του παιδιού, να λαμβάνει υπόψη κατά πόσον αυτοί επέλεξαν να παρακολουθήσουν τα προγράμματα ή όχι.

»Περαιτέρω, εισηγήθηκα όπως διερευνηθεί η πιθανότητα στήριξης και συνεργασίας των Υπηρεσιών με Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς, οι οποίοι θα μπορούσαν να αναπτύξουν και να προσφέρουν τέτοια προγράμματα. Με τον τρόπο αυτό θα υπάρξει και προσφορά των απαιτούμενων υπηρεσιών σε γονείς και αποσυμφόρηση των Κρατικών Υπηρεσιών. Εξυπακούεται ότι, εισήγηση μου ήταν όπως οι ΥΚΕ σε συνεργασία με τις Υπηρεσίες Υγείας έχουν την εποπτεία και τον έλεγχο της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών από τους Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς», εξήγησε.

Διαδικασίες που επαναθυματοποιούν τα θύματα

Σύμφωνα με την Επίτροπο Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, «η αρχή της πολυθεματικής προσέγγισης, που ορθά προωθείται από τον Περί Βίας στην Οικογένεια Νόμο, σε περιπτώσεις χειρισμού περιστατικών κακοποίησης αναγνωρίζει ότι τα δικαιώματα και οι ανάγκες ενός κακοποιημένου παιδιού δεν μπορούν να διασφαλιστούν από μια μόνο Υπηρεσία.

Ωστόσο, από τη μελέτη παραπόνων που λαμβάνω κατά καιρούς και αφορούν κακοποίηση παιδιών, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η πρακτική εφαρμογή της εν λόγω αρχής παρουσιάζει προβλήματα. Ρεαλιστικά μιλώντας, ένα παιδί, ή η μητέρα του στην προκειμένη περίπτωση, που έχει βιώσει κακοποίηση, μπαίνοντας στο Σύστημα έρχεται σε επαφή με Υπηρεσίες, όπως οι ΥΚΕ, η Αστυνομία, οι Υπηρεσίες Υγείας, οι Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας, η Νομική Υπηρεσία, τα Δικαστήρια κ.λπ.

Η διαδικασία χειρισμού της κάθε περίπτωσης προϋποθέτει πολλαπλές συναντήσεις/εξετάσεις/καταθέσεις με διαφορετικούς επαγγελματίες και επαφή με διαφορετικές διαδικασίες και νοοτροπίες που υπάρχουν σε κάθε μια από αυτές τις Υπηρεσίες. Σε όλην αυτήν τη διαδικασία, το παιδί και η μητέρα αναγκάζονται να δώσουν πολλαπλές καταθέσεις σε διάφορους επαγγελματίες (αστυνομικό, γιατρό, κοινωνική λειτουργό, ψυχολόγο, δικηγόρο, δικαστήριο, κ.λπ) με αυξημένο το ενδεχόμενο να προκληθεί επιπρόσθετο τραύμα και επαναθυματοποίηση. Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι, η όλη διαδικασία, στις πλείστες περιπτώσεις, αποβαίνει ιδιαίτερα πολύπλοκη, επώδυνη και χρονοβόρα για τα θύματα», κατέληξε.