ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ

Οδοιπορικό και περιδιάβαση στο μικρό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, με τη βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, η οποία είναι μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ

Αν θέλετε μια σύντομη και κοντινή απόδραση από τη Λευκωσία μπορείτε να επισκεφτείτε το μικρό και ξεχασμένο χωριό, το οποίο βρίσκεται κοντά στον Αστρομερίτη και τη Βυζακιά. Το Νικητάρι, χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, είναι κτισμένο 47 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας. Σημείο αναφοράς του Νικηταρίου είναι η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, η οποία θεωρείται μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Περιδιαβαίνοντας το Νικητάρι, εκτός από τον πολιτιστικό θησαυρό του 12ου αιώνα, την εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, ανακαλύπτει κανείς την εκκλησία του Ιωάννη του Προδρόμου, σπίτια λαϊκής αρχιτεκτονικής, χώρους αναψυχής, όπως κέντρα και εστιατόρια.

Το Νικητάρι σήμερα είναι επηρεασμένο από την αστυφιλία, καθώς αριθμεί μόνο 500 περίπου μόνιμους κατοίκους. Όμως, αν και είναι έχει λίγους κατοίκους, εξακολουθεί να είναι ένα μεγάλο χωριό σε έκταση και είναι καλύτερα να το γυρίσετε με το αυτοκίνητο. Στο κέντρο του θα βρείτε το καφενείο ή αλλιώς τον «Εθνικό Όμιλο Αναγέννηση Νικηταρίου», το οποίο είναι ανοικτό καθημερινά για καφέ και διάφορα σνακ. Εκεί μπορείτε να καθίσετε με τους κατοίκους του χωριού, να ακούσετε διάφορες ιστορίες και να παίξετε τάβλι.

Επιπλέον, στην είσοδο του χωριού, όπως έρχεστε από τη Βυζακιά, θα δείτε το μικρό κοινοτικό πάρκο το οποίο έχει παιχνίδια για τα παιδιά, που έχει υπέροχη θέα επειδή βρίσκεται σε ύψωμα.

Ιστορία του χωριού

Στην περιοχή που σήμερα είναι χτισμένο το Νικητάρι, όπως διασώζει η Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια παραπέμποντας στον Στέφανο Βυζάντιο, βρισκόταν ένας αρχαίος οικισμός με την ονομασία Ασίνη. Στον οικισμό αυτό, όπως εξηγεί ο Καρούζης, εγκαταστάθηκαν τον 11ο αιώνα άποικοι από την Ασίνη της Πελοποννήσου. Την ύπαρξη του οικισμού βεβαιώνουν παλαιοί χάρτες, στους οποίους είναι σημειωμένο το όνομα «Assinni». Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η εκκλησία της Παναγίας φέρει το συγκεκριμένο τοπωνύμιο. Σύμφωνα με τον ντε Μας Λατρί, την περίοδο της Φραγκοκρατίας το χωριό ήταν ένα από τα φέουδα που ανήκαν στη βασιλική Μαραθάσα.

Όπως ο Μας Λατρί, τόσο ο Φλώριος Βουστρώνιος όσο και G. Jeffery αναφέρθηκαν στο Νικητάρι. Ο μεν Φλώριος Βουστρώνιος, όπως διασώζει ο Καρούζης, αναφέρει τα ονόματα δύο φεουδαρχών του 15ου αιώνα, του Ιωάννη Φλάτρου και του Ιωάννη Συγκλητικού, ενώ ο G. Jeffery, αναφερόμενος στο χωριό, το σημειώνει ως εξής: «Chittari». Αυτή η αναφορά εξηγείται από τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια ως μια φράγκικη παραφθορά του ονόματος Νικητάρι. Το χωριό, όμως, είναι σημειωμένο και με άλλες παραπλήσιες ονομασίες, όπως Nichitari. Πρέπει να αναφερθεί πως, στις μέρες μας, στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα το χωριό προφέρεται «Νιτζ’ ητάριν».

Έτσι πήρε το όνομά του…

Η παράδοση διασώζει πως το όνομα του χωριού συνδέεται με τον Όσιο Νικήτα, τον επίσκοπο των Χύτρων. Συγκεκριμένα, το χωριό οφείλει το όνομά του σε υποκοριστικό του προαναφερόμενου ονόματος. Υπάρχει μάλιστα άλλο ένα χωριό, το οποίο συνδέει το όνομά του με τον επίσκοπο Χύτρων, ο κατεχόμενος σήμερα Νικήτας, που βρίσκεται στη Μόρφου.

Εκκλησίες του χωριού

Στο Νικητάρι υπάρχουν τρεις εκκλησίες. Στο δυτικό άκρο βρίσκεται η εκκλησία του Αποστόλου Ανδρέα, η οποία αποτελεί την κύρια εκκλησία της κοινότητας. Πρόκειται για ένα μεγάλο ναό μοντέρνας αρχιτεκτονικής με δύο επιβλητικά κωδωνοστάσια, που στο εσωτερικό κοσμείται με ένα ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Μια άλλη αξιόλογη εκκλησία είναι του Ιωάννη του Προδρόμου. Η εκκλησία αυτή έτυχε εργασιών συντήρησης, που ολοκληρώθηκαν το 2010. Είναι λιθόκτιστη με αμφικλινή στέγη, καλυμμένη με κεραμίδια.

Επιπλέον, η εκκλησία που πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφτείτε όταν πάτε στο Νικητάρι είναι της Παναγίας Φορβιώτισσας, ή αλλιώς της Ασίνου, η οποία αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά εκκλησιαστικά μνημεία του τόπου μας. Αξίζει να σημειωθεί πως η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας είναι μια από τις δέκα τοιχογραφημένες βυζαντινές εκκλησίες που είναι ενταγμένες στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Πρόκειται για μια μικρή πέτρινη εκκλησία, χτισμένη από πέτρα της περιοχής, με αμφικλινή στέγη σκεπασμένη με επίπεδα κεραμίδια, η οποία ήταν το καθολικό της Μονής των Φορβίων.

Τα καμίνια και η πίσσα

Όταν επισκεφτείτε το Νικητάρι, κοντά στο μονοπάτι της φύσης μπορείτε να δείτε τα καμίνια, τα οποία χρησιμοποιούντο παλιά για να φτιάχνουν την πίσσα. Μπορείτε να πάτε με τα πόδια ή με αυτοκίνητο τέσσερα επί τέσσερα, μιας και είναι χωματόδρομος.

Η πίσσα είναι η ρητινώδης ουσία που ρέει από τους κορμούς των πεύκων και άλλων κωνοφόρων δένδρων, όταν αυτά τραυματίζονται. Η πίσσα του πεύκου στα παλιά χρόνια αποτελούσε πολύτιμο βιομηχανικό και φαρμακευτικό υλικό. Χρησιμοποιείτο για επάλειψη πληγών ανθρώπων, ζώων και δένδρων. Επίσης χρησιμοποιείτο για τη στεγανοποίηση πήλινων αγγείων με την επάλειψή τους, ώστε να αποθηκεύονται σ’ αυτά υγρά προϊόντα. Πολλές φορές οι βοσκοί άλειφαν τους μαστούς των ζώων όταν αυτά γεννούσαν για να εμποδίζουν τα νεογέννητα να θηλάζουν, αυξάνοντας έτσι την παραγωγή γάλακτος.

Τα καμίνια ήταν ο χώρος παραγωγής της πίσσας. Ήταν πέτρινα, πρόχειρα κατασκευασμένα, που εγκαταλείπονταν μετά το πέρας της εργασίας. Τα καμίνια που σκάβονταν μέσα στη γη αποτελούντο από δύο λάκκους. Ο ένας λάκκος ήταν πιο ψηλά και μεγαλύτερος του άλλου. Στη βάση του λάκκου αυτού υπήρχε αγωγός, που οδηγούσε με ελαφριά κλίση χαμηλότερα στον μικρότερο λάκκο, το λεγόμενο καταλάτσι.

Φυσικό περιβάλλον

Εξερευνώντας κανείς το φυσικό περιβάλλον του Νικηταρίου ανακαλύπτει όμορφες εικόνες, το πράσινο του κρατικού δάσους Αδελφοί, τα ήρεμα νερά του φράγματος, καθώς τα υπέροχα χρώματα των καλλιεργειών και της άγριας βλάστησης που αλλάζουν ανάλογα με την εποχή. Μοναδική ομορφιά στο Νικητάρι χαρίζει το κρατικό δάσος Αδελφοί, που καλύπτει σημαντική έκταση του χωριού. Είναι σίγουρο πως περιδιαβαίνοντας κανείς το χωριό, θα χει την ευκαιρία να απολαύσει την ηρεμία που αποπνέει το πράσινο του δάσους, εισπνέοντας ταυτόχρονα καθαρό αέρα. Θέλοντας κανείς να απολαύσει τη φυσική ομορφιά, μπορεί να επισκεφθεί είτε το Μονοπάτι Ασίνου - Αγίου Θεοδώρου είτε τον Εκδρομικό Χώρο.

Το μεν Μονοπάτι Ασίνου- Αγίου Θεοδώρου αρχίζει από την εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου ή Φορβιώτισσας, είναι μήκους 5,6 χιλιομέτρων και περνά διαμέσου δασώδους βλάστησης. Ο δε Εκδρομικός Χώρος βρίσκεται πολύ κοντά στην εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου ή Φορβιώτισσας και είναι κατάλληλος για ημερήσιες εκδρομές, αφού διαθέτει πόσιμο νερό, ξύλινα παγκάκια και τραπέζια, αποχωρητήρια καθώς και διευκολύνσεις για άτομα σε αναπηρικό καροτσάκι. Πρέπει να αναφερθεί πως αυτός ο Εκδρομικός Χώρος προσφέρεται μόνο για έτοιμο φαγητό αφού απαγορεύεται το άναμμα της φωτιάς. Επιπρόσθετα, μπορεί να δει κανείς την ομορφιά του Νικηταρίου, καθώς επισκέπτεται διάφορα έργα που έγιναν στην κοινότητα, όπως τα τρία πάρκα και τους ολάνθιστους ανθώνες.

Ταβέρνες και καφενείο

Στο Νικητάρι λειτουργούν σήμερα δύο ταβέρνες και ένα καφενείο, το οποίο σερβίρει και φαγητό κάθε Τρίτη και Πέμπτη. Το καφενείο, όπως προαναφέραμε, είναι ανοικτό καθημερινά και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Οι δύο ταβέρνες βρίσκονται λίγο έξω από το χωριό απέναντι από την εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου. Η μια είναι η ταβέρνα «Η Φορβιώτισσα», η οποία είναι ανοικτή κάθε μεσημέρι και σερβίρει κυπριακούς μεζέδες και φαγητά της ώρας. Εξίσου ωραία είναι και η αυλή με υπέροχη θέα μέσα στο πράσινο, για να απολαύσετε το φαγητό σας. Δίπλα βρίσκεται η ταβέρνα «Ο Σταυρός της Ασίνου», η οποία είναι επίσης ανοικτή κάθε μεσημέρι και σερβίρει κυπριακούς μεζέδες σε πολύ προσιτές τιμές. Αξίζει, αν επισκεφτείτε το χωριό, να ολοκληρώσετε την εκδρομή σας με φαγητό σε μια από τις ταβέρνες του.