Επιτυχημένη ημερίδα για τη δημοσιογραφική δεοντολογία
Επισημάνσεις και προειδοποιήσεις της Επιτρόπου για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού και της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης

«Θεωρώ τους εκπροσώπους των ΜΜΕ, πραγματικούς συνεργάτες και συμπαραστάτες του θεσμού που εκπροσωπώ για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού», τόνισε χθες η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά, μιλώντας στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία, σε ημερίδα που συνδιοργάνωσε το Γραφείο της με την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης, με θέμα «Παιδί, βία και ΜΜΕ».

Απευθυνόμενη στους δημοσιογράφους η κ. Κουρσουμπά τόνισε ότι «είστε πηγή πληροφόρησης για διάφορα περιστατικά που συμβαίνουν, ή για ελλείμματα της κοινωνίας και της πολιτείας μας για διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού, αλλά είστε και πολύ σημαντικοί για να ευαισθητοποιήσετε την κοινωνία και να προωθήσετε την κουλτούρα για αλλαγή προς το καλύτερο.

Έχετε στα χέρια σας τεράστια εξουσία -και δεν είναι τυχαίο που σας αποκαλούν τέταρτη εξουσία- αλλά κάθε εξουσία για να ασκηθεί, προϋποθέτει υπευθυνότητα. Ξέρω ότι θέλετε να χειριστείτε με υπευθυνότητα τα θέματα που αφορούν παιδιά, αλλά χρειάζεται να ευαισθητοποιηθείτε και να κατανοήσετε ακριβώς πώς λειτουργεί το θέμα της διασφάλισης των δικαιωμάτων του παιδιού».

Να σημειώσουμε ότι στόχος της ημερίδας, ήταν η παρουσίαση της νομοθεσίας και της δεοντολογίας που πρέπει να διέπουν τα ρεπορτάζ για θέματα ανηλίκων και για τα τηλεοπτικά προγράμματα που προβάλλονται εντός της οικογενειακής ζώνης. Εκτέθηκαν επίσης οι επιδράσεις της προβολής βίας, από τα ΜΜΕ, στα παιδιά.

Ναι στους μηχανισμούς αυτορρύθμισης
Ο Εκτελεστικός Πρόεδρος της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης, Ανδρέας Πετρίδης, σημείωσε σε χαιρετισμό του ότι η Αρχή «ευελπιστεί στην εφαρμογή μηχανισμών αυτορρύθμισης και θέτει ως τομείς προτεραιότητας τα εξής: Προστασία της ταυτότητας των παιδιών που είναι θύματα κακοποίησης ή είναι μέρος αστυνομικών διαδικασιών, ή είναι μέλη δυσπραγούντων οικογενειών που χρειάζονται οικονομική και άλλη ενίσχυση, προστασία των παιδιών από λεκτικό, ή θεματολόγιο που ενδέχεται να τα βλάψει ή να τα φοβίσει και ορθή σήμανση των προγραμμάτων. Είμαστε επίσης πρόθυμοι να επιβραβεύσουμε νέα προγράμματα που γίνονται για και με τα παιδιά, δίνοντάς τους φωνή».

Στη συνέχεια παρουσιάστηκε το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και ο ρόλος της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης για την προστασία των ανηλίκων στα ΜΜΕ, από τη λειτουργό της Αρχής, Ναυσικά Χαραλάμπους. Προβλήθηκε φιλμάκι με ενδεικτικές υποθέσεις που εξέτασε η Αρχή, σε σχέση με την έκθεση παιδιών στη βία στα ΜΜΕ, για τις οποίες, όπως είπε, έχουν επιβληθεί κυρώσεις. Ανέφερε χαρακτηριστικά, ότι μια πρόσφατη έρευνα που διεξήγε η Αρχή μαζί με το ΤΕΠΑΚ, για την τηλεοπτική βία και εγκληματικότητα, κατέδειξε ότι η περισσότερη βία παρουσιάζεται στις ψυχαγωγικές εκπομπές, όπου και διακωμωδείται.

Οι επιδράσεις της απεικόνισης της βίας
Η Κλινική ψυχολόγος Δρ Ελένη Καραγιάννη, του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, αναφέρθηκε στις ψυχολογικές επιδράσεις της απεικόνισης της βίας από τα ΜΜΕ στα παιδιά, τονίζοντας ότι «η σχέση των παιδιών και των ΜΜΕ είναι έντονη και γίνεται ακόμα πιο έντονη, κάθε μέρα που περνά». Πρόσθεσε ότι «στις ηλικίες μεταξύ 12-18 ετών, τα παιδιά περνούν κατά μέσο όρο 5,5 ώρες την ημέρα ασχολούμενα με ηλεκτρονικά μέσα μαζικής ενημέρωσης -τηλεόραση, ηλεκτρονικά παιγνίδια, διαδίκτυο- και μάλιστα μπορεί ταυτόχρονα να έχουν αναμμένη την τηλεόραση, ν’ ασχολούνται με το κινητό τους και να έχουν και ένα tablet ή ένα laptop δίπλα τους… Συμβαίνει ουσιαστικά ένας καταιγισμός ταυτόχρονων ερεθισμάτων…».

Τόνισε ότι «οι επιδράσεις χωρίζονται σε τρία επίπεδα - τα παιδιά μπορεί να γίνουν λιγότερο ευαίσθητα στον πόνο και τη δυστυχία των άλλων όταν εκτεθούν σε βία μέσα από τα ΜΜΕ, και μπορεί να νιώσουν περισσότερο φοβισμένα για τον κόσμο γύρω τους και ν’ αναπτύξουν μια δυσπιστία, κατά πόσο ο κόσμος και το περιβάλλον τους, μπορούν να τα προστατεύσουν. Επίσης, είναι πιθανότερο να συμπεριφερθούν με επιθετικό ή επιβλαβή τρόπο προς τους άλλους, γιατί ουσιαστικά το μήνυμα που παίρνουν είναι ότι η βία είναι αποδεκτή, ότι είναι η νόρμα στη συμπεριφορά, όταν θέλουμε να πετύχουμε κάτι».

Η Αστυνομία που… εξωθεί και η τηλεθέαση
Στη δική του παρέμβαση, ο δημοσιογράφος Δρ Γιώργος Παυλίδης, Επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα παράπονα που υποβλήθηκαν προς εξέταση από την Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Είπε ότι «οι παραβιάσεις της δεοντολογίας στη δημοσιογραφική πρακτική καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα θεμάτων, που εκτείνονται από καλοπροαίρετες, αλλά λανθασμένες, αναφορές και φτάνουν μέχρι την αποκάλυψη της ταυτότητας θυμάτων σεξουαλικής βίας. Οι τελευταίες παραβιάσεις κρίνονται ιδιαίτερα σοβαρές. Σύμφωνα με τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, δεν πρέπει ποτέ να αποκαλύπτεται η ταυτότητα παιδιών κάτω των 16 ετών που είναι παραπονούμενοι, μάρτυρες ή κατηγορούμενοι σε υποθέσεις διάπραξης σεξουαλικών αδικημάτων».

Ο Δρ Παυλίδης τόνισε ότι «πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι έστω και αν δεν υπάρχει ειδική πρόνοια στην κυπριακή νομοθεσία, υπάρχουν οι διεθνείς συμβάσεις, που έχουν αυξημένη ισχύ. Επιτέλους, αυτό θα πρέπει να το χωνέψουμε όλοι, συμπεριλαμβανομένης της Αστυνομίας. Πολλές φορές, αυτή που εξωθεί τα ΜΜΕ στην παραβίαση ή δεν αποτρέπει την παραβίαση είναι η Αστυνομία. Όχι γιατί θέλει προβολή, αλλά γιατί, είτε δεν γνωρίζει τις διεθνείς συμβάσεις, είτε δεν γνωρίζει τη νομοθεσία μας και τους κανόνες δεοντολογίας».

Είπε χαρακτηριστικά ο Δρ Παυλίδης ότι «αρκετοί δημοσιογράφοι δεν είναι ενημερωμένοι στον βαθμό που έπρεπε, ιδιαίτερα για ζητήματα προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και δυστυχώς -κυρίως οι τηλεοπτικοί σταθμοί- παρασύρονται από κάποια μηχανάκια που μετρούν τηλεθέαση και θυσιάζεται η δεοντολογία, στον βωμό της τηλεθέασης».

*Εκτενέστερο ρεπορτάζ θα δημοσιεύσουμε στην έκδοση της «Σ» της ερχόμενης Κυριακής.

Το… πανόραμα του τρόμου και του πόνου
Η λειτουργός της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης, Ναυσικά Χαραλάμπους, αναφέρθηκε σε παραδείγματα από υποθέσεις που διερευνήθηκαν από την Αρχή, τα τελευταία χρόνια:

*Παρατεταμένες σκηνές φυσικής βίας (ξυλοδαρμοί).
*Απόπειρες δολοφονιών ή δολοφονίες.
*Λεκτική ή ψυχολογική βία.
*Σκηνές βιασμών/σεξουαλικής κακοποίησης.
*Σκηνές που προβάλλουν ανθρώπους σε κατάσταση πόνου και έχουν διάρκεια.
*Μετάδοση σκηνών εκφοβισμού (με θύμα ανήλικο ή όχι).
*Τρομακτικές σκηνές. Η μουσική υπόκρουση δημιουργεί ένταση και αγωνία και κλιμακώνεται με σκηνές τρόμου και βίας.
*Έντονα ερωτικό ή και πορνογραφικό υλικό.
*Μετάδοση επικίνδυνης συμπεριφοράς, η οποία είναι δυνατό να γίνει αντικείμενο μίμησης.
*Χρήση ναρκωτικών ουσιών και βία που παρουσιάζονται ως συναρπαστική ενέργεια εκ μέρους της νεολαίας (video clips τραγουδιών).
*Συμμετοχή παιδιών είτε σε προγράμματα στα οποία συζητείται το θέμα της βίας στην οικογένεια, είτε σε προγράμματα μυθοπλασίας, στα οποία το ίδιο συμμετέχει ως θύμα βίας.
*Παιδιά ως θέμα ρεπορτάζ δελτίων ειδήσεων (Αποκάλυψη ταυτότητας ανηλίκων που συμμετέχουν σε αστυνομική διαδικασία, θύμα κακοποίησης, θύματα πολεμικών συγκρούσεων, πλάνα από διάσωση οικονομικών μεταναστών κ.ά.).
*Κοντινά πλάνα τραυματιών ή νεκρών στα δελτία ειδήσεων ή και προβολή τραυματισμένων ή νεκρών παιδιών σε χώρους πολεμικών συγκρούσεων - κοντινά πλάνα και σκηνές διαρκείας, παιδιών που προσπαθούν να τα διασώσουν από ναυάγιο (μετανάστες).
*Ακατάλληλο και προσβλητικό λεξιλόγιο - παρακίνηση σε βία.