Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ «ΜΟΝΑΧΙΚΟΥ» ΥΦΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Αιφνιδίασε πράγματι η είδηση και χώρες, όπως η Γερμανία και η Ελβετία μελετούν την ενδεχόμενη δημιουργία παρόμοιου φορέα. Πρόκειται για το προσφάτως νεοσυσταθέν βρετανικό «Υφυπουργείο Μοναξιάς», οι υπό διαμόρφωση πολιτικές του οποίου ανατέθηκαν στην αρμόδια υφυπουργό αθλητισμού και κοινωνίας των πολιτών. Έτσι, θα αρχίσει να υλοποιείται το σχέδιο της αδικοχαμένης βουλευτίνας των Εργατικών Τζο Κοξ και δυναμικής συνηγόρου των θυμάτων του συριακού εμφυλίου πολέμου, που δολοφονήθηκε από εξτρεμιστή νεοναζιστικής οργάνωσης πριν από το δημοψήφισμα του Brexit τον Ιούνιο του 2016.

Μια ανά τον κόσμο λοιπόν κυβερνητική πρωτοτυπία, που αν και έτυχε από πολλούς εντός και εκτός Βρετανίας ένθερμης υποδοχής, κάποιοι έσπευσαν να τη χαρακτηρίσουν ως κίνηση εντυπωσιασμού της Τερέζα Μέι, διανθίζοντάς την με σχόλια ειρωνικής θυμηδίας, όπως τη σύνδεση Brexit-μοναξιάς σε δημοσίευμα των New York Times(17/1/2018): «Αφότου η Βρετανία ψήφισε εδώ και πάνω από ένα χρόνο να εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Ευρωπαίοι αποφάνθηκαν σαρκάζοντας ότι η απόφαση θα επηρεάσει ένα απομονωμένο, μοναχικό νησιωτικό έθνος».

Ανεξαρτήτως, ωστόσο, των όποιας διάθεσης συνειρμών είτε ακόμη των εκπεφρασμένων επιφυλάξεων για τη λειτουργική αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου κρατικού θεσμού, ο γενικός προβληματισμός επανήλθε δριμύτερος για την πολλαπλών κοινωνικών διαστάσεων και ψυχοπαθολογικών επιπτώσεων έκρηξη του φαινομένου. Τα αποκαρδιωτικά αριθμητικά στοιχεία υπερβαίνουν τις υπερβολές ψευδεπίγραφων κατασκευών ή τα κατά τον μιντιακό συρμό «fake news», καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των Βρετανών άνω των 75 ετών διάγουν βίο μονήρη και 200.000 ηλικιωμένοι περίπου δεν έχουν επί ένα και πλέον μήνα συνομιλήσει με κάποιο φίλο ή συγγενή.

Άλλοι δείκτες επίσης μιλούν για εννέα εκατομμύρια πολιτών, που δήλωσαν ότι υποφέρουν από χρόνια μοναξιά, ενώ το 50% των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες βιώνουν εκτός από τη σωματική και την ψυχική αυτή αναπηρία. Παρεμπιπτόντως, σε παναμερικανικές έρευνες του 1990 και 2010 παρουσιάστηκε αύξηση 10% μεταξύ των ερωτηθέντων άνω των 45 ετών, που δήλωναν ότι αισθάνονταν μοναξιά.

Επειδή, προφανώς, το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά βρετανικό μήτε αμερικανικό, θα ήταν ασύλληπτο προφανώς το μέγεθος και η ένταση των αυξητικών του ρυθμών στον πλανήτη, αν υπήρχαν και αν περιοδικώς ανανεώνονταν μετρήσεις ανά χώρα παρόμοιων επαγωγικών στατιστικών. Ειδικότερα στις δυτικές κοινωνίες, όπου το σύνδρομο της μοναξιάς τείνει να εξελιχθεί σε επιδημία των ανάδελφων καιρών μας ή όπως αλλιώς το διατύπωσε μέσα από τη λακωνική αποτίμησή της η Βρετανίδα πρωθυπουργός:

«Για πάρα πολύ κόσμο η μοναξιά συνιστά τη θλιβερή πραγματικότητα του σύγχρονου τρόπου ζωής»· παραλείποντας, βεβαίως, να αναφερθεί στους αιτιογενείς παράγοντες των προγενέστερων εποχών και των μετέπειτα χρόνων, που επισώρευσαν τη χιονοστιβάδα μιας τέτοιας απέραντης θλίψης. Και ιδού που το διαπεραστικό ψύχος της αδιαπέραστης παγερότητας από τις βιομηχανικές αστικές κοινωνίες μέχρι τις μεταβιομηχανικές απρόσωπες μεγαλουπόλεις της υπερτεχνολογίας και της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης συνθλίβει τον σημερινό άνθρωπο της ερμητικής/ερημικής απομόνωσης, της ατομικιστικής αποξένωσης και της αλλοτριωτικής παραμόρφωσης.

Παρότι κινείται από το στενότερο στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον της οικογένειας και του εργασιακού του χώρου είτε παρότι διακινείται από χώρα σε χώρα, ταξιδεύοντας για επαγγελματικούς ή ψυχαγωγικούς λόγους και εναλλάσσοντας εμπειρίες και παραστάσεις, μένει ακίνητος μέσα στην ψυχοφθόρα μοναξιά του αυτοεγκλωβισμού του χωρίς εναλλακτικές λύσεις.

Κι όσο κι αν βομβαρδίζεται από την καταιγιστική κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας, αγνοεί τον βαθύτερο εαυτό του, παραπληροφορώντας τον για τα ασήμαντα και τα επουσιώδη, αντί να τον καταστήσει μέτοχο αληθινής παιδείας στην Πλατωνική ταύτιση της γνώσης και της αρετής του ανθρώπου. Τι κι αν πλοηγεί στον κυβερνοχώρο των άγνωστων ωκεανών και των διαστημικών αποστάσεων κολλημένος μέρες και νύκτες μπροστά στην οθόνη και κυβερνημένος από τον ψυχρό υπολογιστή, υποκαθιστώντας την υπαρκτή με την εικονική ψευδαισθησιακή πραγματικότητα.

Και προς τι αν δικτυώνεται στα ούτω καλούμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μ’ ένα πλήθος γνωστών-άγνωστων απρόσωπων προσώπων ή μέρες που είναι προσωπείων μέσα σε μια τρελή αποκριά εκατοντάδων ή χιλιάδων «φίλων» και τις ασυναρτησίες μιας εξαρτημένης ανάρτησης. Τι είναι χωρίς τη συνάντηση του συνανθρώπου, την εγκάρδια συνομιλία της συνεννόησης και τη μέθεξη της ζωντανής φιλίας παρά ένας άφιλος-φίλος, που αυτοπαγιδεύεται στους ιστούς της αραχνιασμένης μοναξιάς του.

Και όταν, για ν’ αποφύγει δήθεν τη σκληρή μοναξιά του, αντί να συναναστρέφεται, συνονθυλεύεται με ανθρώπους ξένους προς τον ψυχισμό, τις ενδόμυχες επιθυμίες και τις ανώτερες πνευματικές του αναζητήσεις σε ανούσιες κοσμικές ή διασκεδαστικές συνάξεις; Μετά πολλών και μόνος αναθυμάται ίσως εκείνον τον αυτοβιογραφικό «ξένο» του ομώνυμου μυθιστορήματος του Καμύ και ίσως με επιτίμηση αυτοκριτικής να απευθύνει προς τον εαυτό του τους στίχους του Καβάφη:

«Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,/τούτο προσπάθησε τουλάχιστον/όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις/μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,/μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες./Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,/γυρίζοντας συχνά κ’εκθέτοντάς την/στων σχέσεων και των συναναστροφών/την καθημερινήν ανοησία,/ώς που να γίνει σα μια ξένη φορτική».

Είναι παντού

Το ανήμερο άρα θεριό της μοναξιάς και οι νοσηρές παρενέργειές του είναι παντού, εμφανίζοντας όχι μόνο καρδιαγγειακά προβλήματα, άνοια και άγχος σε βαθμό μανιοκατάθλιψης σε μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά και στο μικρό παιδί του δημοτικού και στους ενήλικες, που ταλανίζονται από διαφόρων ειδών φοβίες μέχρι πανικού, ανία, πλήξη, αδιαφορία όπως και τα αντίθετα υποκατάστατά τους της υπερκινητικότητας, της υπεραποσχόλησης ή της υποδούλωσης στη δουλειά. Και είναι το καθένα από αυτά τα παρεπόμενα είτε όλα σχεδόν μαζί που οδηγούν ενίοτε σε ανεπιθύμητες καταστάσεις και απονενοημένα διαβήματα.

Εντούτοις, η μοναξιά δεν πλήττει απαραιτήτως εκείνους που ζουν μόνοι, καθώς δεν προσδιορίζεται από την ποσότητα ή τη συχνότητα των διαπροσωπικών σχέσεων, αλλά από την υποκειμενική τους ποιότητα». Έρευνες έχουν καταδείξει την τεράστια απόκλιση μεταξύ των χωρών σε ποσοστά μοναξιάς, με τη Ρωσία και τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης να καταγράφουν υψηλότερα ποσοστά, ενώ κράτη της Βόρειας Ευρώπης τα μικρότερα.

Αυτό εξαρτάται κυρίως από το πώς ο άνθρωπος προσλαμβάνει τη μοναξιά, αλλά και από τις αξίες της κοινωνίας του, νοουμένου ότι υπάρχουν κοινωνίες, μικρότερες πληθυσμιακά με ανθρωποκεντρικά παραδοσιακά ιδεώδη, που καλλιεργούν το ομαδικό πνεύμα της συναντίληψης και της αλληλεγγύης και άλλες που προάγουν τον ατομικισμό.

Εξάλλου, ανάμεσα στα τοπία της μοναξιάς ξεχωρίζει εκείνο του μοναχού ή του ασκητή και της κατανυκτικής επικοινωνίας τους με τον Θεό, αλλά και της δημιουργικής μοναξιάς του συγγραφέως και του εικαστικού, του ερευνητή, του επιστήμονα και του αναγνώστη. Αντί άλλης ακροτελεύτιας προσθήκης, διαβάζουμε ένα μικρό απόσπασμα από την «Ιδιωτική Οδό» του Οδυσσέα Ελύτη:

«Αυτά που μ’ αρέσουν είναι η μοναξιά μου. Δεν σιμώνει κανένας. Χρόνια τώρα περνάω τις ώρες μου συντροφιά με κάτι μεγάλες μισοσβησμένες νωπογραφίες, εικόνες παλιές, αλλά φρέσκες ακόμη από τα χείλη εκείνων που τις ασπάστηκαν, γυναίκες της αμιλησιάς και του κοντού χιτώνα που φυλάγουν το κουτί με τα διαμαντικά του ωκεανού. Δεν σιμώνει κανένας. Αν δεν είχα κάτι το πολύ δυνατό και αθώο συνάμα να με συντηρεί, όπως οι μέντες και οι λουίζες που ευδοκιμούν στον εξώστη μου, θα ’χα πεθάνει της πείνας. Τόσο μακριά βρίσκομαι από τα πράγματα, τόσο κοντά στο κρυφό τους καρδιοχτύπι.[…]. Μ’ έφαγε, όπως τις καρένες των καϊκιών ο αρμόβουρκος, η μοναξιά. Και τα χρόνια περνούν».