Τα όρια της γλώσσας μας είναι τα όρια του κόσμου μας, έλεγε ο Αυστριακός φιλόσοφος Λούντβιχ Βιτγκενστάιν… Κατά παρόμοιο τρόπο, η μεγάλη Αυστριακή ποιήτρια Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν, έγραφε «τα όρια της γλώσσας μου επισημαίνουν τα όρια του κόσμου μου».
Γλώσσα και κόσμος, λοιπόν, με τη γλώσσα να ορίζει τα όρια του κόσμου...
Δεν είναι άσχετο, έτσι, που παρά την ασυγκράτητη έκρηξη των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας, τείνουμε να καταστούμε όλοι κάτοικοι πενιχρών μικρόκοσμων, που μας περιβάλλουν σαν ασφυκτικές, αόρατες φυλακές.
Αν η γλώσσα μας κτίζεται μέσα από τα διαβάσματα και τα ακούσματα του καθενός, αν χρειάζεται μια διαρκώς ανατροφοδοτούσα γλωσσική εμπειρία για να αναπτυχθεί ένα απισχνασμένο αναγνωστικό και ακουστικό υπόβαθρο, όπως αυτό που παρέχουν τα σύγχρονα ΜΜΕ, δεν μπορεί να συνδράμει στην κατάκτηση της γλώσσας από τους νέους. Αντιθέτως, μάλιστα, όταν η γλώσσα των ΜΜΕ τοποθετείται στη θέση γλωσσικού προτύπου, όχι μόνον επιβραδύνει τη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών, αλλά καθίσταται κι ένας από τους κυριότερους παράγοντες που καταστρέφουν το γλωσσικό τους αίσθημα…
Πώς προβαίνει, σήμερα, ο δημοσιογραφικός λόγος, από τα ραδιόφωνα, τις τηλεοράσεις και τα έντυπα; Λεξιλογικά ισχνός, στερεοτυπικά επαναληπτικός, με ανενεργούς τους πιο σύνθετους γραμματικοσυντακτικούς μηχανισμούς της γλώσσας, συντομογραφικά διεκπεραιωμένος, εκφραστικά απαξιωμένος, σημασιολογικά αποψιλωμένος, υποταγμένος σε μια χρησιμοθηρική ωφελιμότητα.
Είναι συνήθης, και επιτακτική πλειστάκις, η «παραίνεση» των διευθυντών προς τους δημοσιογράφους, να αποφεύγουν τις «άγνωστες» ή δυσνόητες λέξεις, που πιθανόν να «παρακωλύσουν» την… ομαλή ροή της ανάγνωσης, καθώς, επίσης, τις μακρές περιόδους, οι οποίες, υποτίθεται, δυσχεραίνουν (!) τη νοηματική πρόσληψη. Αντ’ αυτών, προκρίνεται ένα αποχυμωμένο ψευδολαϊκότροπο ιδίωμα, στα όρια της στοιχειώδους επικοινωνιακής «ανταλλαγής», με σύντομες, κοφτές φράσεις, ώστε ο αναγνώστης «να μη χάνεται»… Έτσι, όμως, χάνεται κάτι άλλο, πολύ πολυτιμότερο… Οι απεριόριστες, σχεδόν, δυνατότητες της διαπλοκής κυρίων και δευτερευουσών προτάσεων εντός μακρών περιόδων, όπως σημειώνει ο φιλόσοφος Παναγιώτης Κονδύλης, που επιτρέπουν την «ακριβή άρθρωση πολυεπίπεδων διανοημάτων, όπου στη συντακτική πλοκή αποτυπώνεται ανάγλυφα η πλοκή και η υφή των σχέσεων μεταξύ των διαφόρων διαστάσεων του νοήματος».
Τέτοιες δυνατότητες, λόγω της συντακτικής δομής τους, έχουν η ελληνική, η λατινική, η γερμανική γλώσσα… Δεν μπορούν, ωστόσο, να έχουν έντυπα, αναλώσιμα εν ριπή οφθαλμού…