ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ…

Οδοιπορικό και περιδιάβαση της «Σημερινής» στα όμορφα Λαγουδερά. Το γραφικό χωριό με το θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον και τις πανύψηλες βουνοκορφές, καλυμμένες από πεύκα

Αν αναζητάτε την ηρεμία και τη γαλήνη της κυπριακής υπαίθρου, τότε πρέπει να επισκεφθείτε τα Λαγουδερά. Η έξοχη θέση του χωριού, το καταπληκτικό του κλίμα, το θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον είναι αυτά που θα προκαλέσουν τον θαυμασμό του επισκέπτη και θα χαράξουν στη μνήμη του τη μοναδικότητα αυτού του μικρού αλλά γραφικού χωριού. Σαν όλα τα χωριά, έχει τις ιδιαιτερότητές του. Εδώ όμως παρουσιάζονται πολύ έντονα χαρακτηριστικά, που του δίνουν μια μοναδική γραφικότητα. Με το ένα σπίτι κολλημένο στο άλλο και τα στενά φιδωτά δρομάκια του, χωμένα ανάμεσα σε πανύψηλους πέτρινους τοίχους, μοιάζει με χελιδονοφωλιά κολλημένη στον βράχο.

Ανηφορίζοντας προς την κοινότητα Λαγουδερών, αφήνουμε πίσω μας το Φράγμα Ξυλιάτου και περνούμε μέσα από το Δάσος Αδελφοί. Το καταπράσινο δάσος και το όμορφο τοπίο συνοδεύει τον κάθε επισκέπτη μέχρι την είσοδο της κοινότητας, όπου βρίσκονται φυτεμένα τα χαρακτηριστικά δέντρα της περιοχής, οι φουντουκιές.

Στη συνέχεια, στα δεξιά μας, συναντούμε το Πολιτιστικό Κέντρο της Κοινότητας -όπου πραγματοποιούνται όλες οι εκδηλώσεις της- ενώ στα αριστερά μας βρίσκεται ο παιδότοπος. Στη συνέχεια, περπατώντας στα γραφικά δρομάκια της κοινότητας, οδηγούμαστε στο Κοινοτικό Συμβούλιο Λαγουδερών και στο Κοινοτικό Ιατρείο. Εκεί θα βρούμε και χώρο στάθμευσης για το αυτοκίνητό μας.

Εμείς κάναμε την πρώτη στάση στα γραφεία του Κοινοτικού Συμβουλίου, όπου συναντήσαμε την κ. Παναγιώτα, κάτοικο του χωριού, η οποία μας έδωσε κάποιες πληροφορίες για την κοινότητα και από εκεί ξεκινήσαμε την ξενάγησή μας. Την ευχαριστούμε πάρα πολύ για τη βοήθειά της. Κάτι το οποίο μας τόνισε η κ. Παναγιώτα είναι το πρόβλημα της αστυφιλίας. Σήμερα το χωριό είναι επηρεασμένο από την αστυφιλία, αριθμεί περίπου 60 μόνιμους κατοίκους, ενώ το καλοκαίρι με την επάνοδο των αποδήμων πολλαπλασιάζονται.

Με καλή παρέα

Εμείς φανήκαμε τυχεροί στην εκδρομή μας, καθώς πετύχαμε μια ηλιόλουστη μέρα και όπως περπατούσαμε μέσα στον παλιό πυρήνα του χωριού, βρήκαμε κάποιους κατοίκους να κάθονται έξω στον ήλιο απολαμβάνοντας τον καφέ τους, και δεν μπορούσαμε παρά να καθίσουμε μαζί τους και να λιαστούμε κι εμείς παρέα, με λίγη κουβεντούλα και το καφεδάκι μας. «Αυτό είναι το ωραίο του μικρού χωριού, να νιώθεις σαν μια μεγάλη οικογένεια. Να καθόμαστε όλοι μαζί και να απολαμβάνουμε τέτοιες στιγμές με την παρέα, και ας μην είναι πολλές», μας είπε ο κ. Ανδρέας.

Ιστορικά στοιχεία

Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, σύμφωνα με τον Γάλλο περιηγητή Ντε Μας Λατρί, το χωριό αποτελούσε βασιλικό κτήμα και μάλιστα, όπως παρατηρεί η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, είχε το ίδιο όνομα, δηλ. Lagodera. Ακόμη και σήμερα μια κοιλάδα του χωριού, μέρος του βασιλικού κτήματος, με πολλές -και πολύ περισσότερες στο παρελθόν- φουντουκιές, ονομάζεται Βασιλιτζή. Για το βασιλικό κτήμα, η παράδοση αναφέρει πως ανήκε στον Μάρκο Κορνάρο, που είχε έπαυλη στο γειτονικό χωριό Χανδριά.

Το χωριό, ή έστω ένας μικρός οικισμός, πιθανότατα να υπήρχε και πριν από τη Φραγκοκρατία, τουλάχιστον κατά τη Βυζαντινή Περίοδο. Συγκεκριμένα, η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει πως η ίδρυση του χωριού «πρέπει να τοποθετηθεί περίπου στο τέλος της Βυζαντινής Περιόδου, οπότε ο οικισμός των Λαγουδερών θα πρέπει να είχε αρχίσει ν’ αναπτύσσεται εξαιτίας της ύπαρξης εκεί ενός μοναστηριού, εκείνου της Παναγίας του Άρακος». Επίσης, κατά τη διάρκεια του Αγώνα κατά της αγγλικής αποικιοκρατίας, 1955 έως 1959, τα Λαγουδερά, με τους πολλούς λοφίσκους και την πυκνή βλάστησή τους, αποτέλεσαν καταφύγιο πολλών ανταρτών της ΕΟΚΑ.

Έτσι πήρε το όνομά του

Το όνομα του χωριού προήλθε από ένα φυτό, συγκεκριμένα ένα κυκλάμινο που ανθεί στην περιοχή και ονομάζεται λαούδκια ή αλλιώς «φκια του λαού», που σημαίνει «αφτιά του λαγού». Μ’ άλλα λόγια, το όνομα του χωριού Λαουδερά ή, όπως είναι γνωστό σήμερα Λαγουδερά, φανερώνει την περιοχή όπου ανθίζουν πολλά λαούδκια.

Εκκλησίες του χωριού

Όταν επισκέπτεστε τα χωριά της Κύπρου πρέπει οπωσδήποτε να επισκέπτεστε τις εκκλησίες, μιας και είναι τα στολίδια και η ιστορία του κάθε χωριού. Στα Λαγουδερά υπάρχουν δύο εκκλησίες και, πιστέψτε με, αξίζει να επισκεφθείτε και τις δύο.

Στα νοτιοανατολικά του οικιστικού πυρήνα της κοινότητας βρίσκεται η κύρια εκκλησία του χωριού, η οποία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο. Ο ναός είναι βασιλικού ρυθμού και ανηγέρθη το 1522 μ.Χ. Στο εσωτερικό κοσμείται από ένα ξύλινο εικονοστάσι του 17ου αιώνα. Αξιοσημείωτο είναι πως η εκκλησία επιδιορθώνεται/ανακαινίζεται κάθε περίπου δεκαπέντε χρόνια από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.

Η δεύτερη και πιο γνωστή εκκλησία είναι της Παναγίας του Άρακα, η οποία βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Πιτσιλιάς, μεταξύ των χωριών Λαγουδερά και Σαράντι. Από το 1985 περιλαμβάνεται, μαζί με εννέα άλλες τοιχογραφημένες βυζαντινές εκκλησίες του Τροόδους, στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Η Μονή της Παναγίας του Άρακα περιλαμβάνεται στις εκκλησίες που δημιουργήθηκαν στη Μέση Βυζαντινή Περίοδο, και ανάγεται γύρω στον 12ο αιώνα. Παρήκμασε τον 18ο αιώνα και σήμερα σώζεται το διώροφο μοναστηριακό κτήριο στη βόρεια πλευρά του ναού, που χρησιμοποιείται σαν κατοικία του ιερέα. Η προέλευση του ονόματος Άρακας, ίσως να προέρχεται από το φυτό αρακάς ή από τη λέξη ιέρακας, δηλ. το γεράκι. Είναι μονόκλιτου τύπου με τρούλο. Εξωτερικά η στέγη διαμορφώνεται σε σχήμα σταυρού. Η εκκλησία είναι διακοσμημένη με εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες, με δαπάνη του Λέοντος του Αυθέντη το 1192. Αυτή είναι και οι μεγάλη σημασία της εκκλησίας, ότι παρουσιάζει μια συμπληρωμένη σειρά με τοιχογραφίες του νεοκλασικού ρυθμού της Βυζαντινής Τέχνης.

Μνημεία Ηρώων

Αμέσως μετά τον κυκλικό κόμβο της κοινότητας, στα δεξιά μας, συναντούμε το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, όπου βρίσκονται οι προτομές των ηρώων της χωριού Φειδία Συμεωνίδη, αγωνιστή του Απελευθερωτικού Αγώνα 55-59, και του Τρύφωνα Τρύφωνος, που δολοφονήθηκε από τους Τούρκους στις 17 Δεκεμβρίου 1983, ενώ βρισκόταν σε υπηρεσία στο ακριτικό φυλάκιο του Αγίου Κασσιανού στη Λευκωσία.

Το κρησφύγετο στα Λαγουδερά

Εάν επισκεφθείτε το χωριό, αξίζει όπωσδήποτε να επισκεφτείτε το κρησφύγετο το οποίο βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της κοινότητας, στο σπίτι του Μιχαλάκη Ελευθερίου. Το κρησφύγετο αυτό κατασκευάστηκε στο συγκεκριμένο σπίτι λόγω του ότι είχαν εμπιστοσύνη στους ιδιοκτήτες του, ήταν εύκολη η τροφοδοσία του αλλά και λόγω της τοποθεσίας του. Συγκεκριμένα, ήταν το τελευταίο σπίτι της κοινότητας και χωρίς αμαξωτό δρόμο κοντά.

Το κρησφύγετο κατασκευάστηκε σε ένα κρυφό δωμάτιο με διπλό τοίχο και το «στόμιό» του ήταν πίσω από μια πήλινη στάμνα (δοχείο μεταφοράς νερού). Για τη δημιουργία του κρησφύγετου βοήθησαν άτομα που ήταν ενταγμένα στην οργάνωση. Το κρησφύγετο αυτό φιλοξένησε την αντάρτικη ομάδα της κοινότητας, με επικεφαλής τον Μιχαλάκη Ελευθερίου, τον υπαρχηγό της ΕΟΚΑ Γρηγόρη Αυξεντίου, καθώς και πολλούς άλλους αντάρτες που πέρασαν από την κοινότητα. Για να μπείτε μέσα στο σπίτι πρέπει να πάτε στο Κοινοτικό Συμβούλιο για να σας ανοίξει κάποιος. Μέσα θα δείτε ακριβώς από πού έμπαιναν στο κρησφύγετο, καθώς και τον χώρο όπου διέμεναν και κοιμούνταν. Είναι πραγματικά πολύ εντυπωσιακό.

Μονοπάτι της Φύσης

Το Μονοπάτι της Φύσης έχει αφετηρία την εκκλησία της Παναγίας του Άρακα και καταλήγει στο Μοναστήρι του Σταυρού του Αγιασμάτι. Είναι γραμμικό, έχει μήκος 7 χιλιόμετρα και είναι κτισμένο σε υψόμετρο περίπου 1.000 μέτρων.

Ακολουθώντας το Μονοπάτι, θα απολαύσετε την ομορφιά της χλωρίδας και πανίδας της περιοχής. Ειδικότερα, θα έχετε την ευκαιρία να θαυμάσετε τα υπέροχα χρώματα του δάσους τραχείας πεύκης, αλλά και να συναντήσετε αμυγδαλιές, αμπελώνες και ξερολιθιές. Στα ανατολικά του Μονοπατιού μπορείτε να αντικρίσετε τα Κιόνια, στα βόρειά του τη Μόρφου και τον Πενταδάκτυλο, δυτικά τον Όλυμπο και νότια τη Μαδαρή.

Καφεδάκι και φαγητό

Ο καλύτερος τρόπος να ολοκληρώσετε την επίσκεψη σας στα Λαγουδερά είναι να απολαύσετε το καφεδάκι σας είτε στο καφενείο του χωριού, ή στην καφετερία «The Old School Cafe», την οποίο λειτούργησαν μια ομάδα νεαρών από το χωριό στο κτήριο του παλιού Δημοτικού Σχολείου, το οποίο δεν λειτουργεί εδώ και χρόνια. Εκεί σ' εκείνο το σημείο υπάρχει αρκετός χώρος στάθμευσης και μπορείτε να απολαύσετε το ποτό σας ή τον καφέ σας, με υπέροχη θέα και νεανική ατμόσφαιρα. Δυστυχώς δεν λειτουργεί ταβέρνα στο χωριό, αλλά μπορείτε να επισκεφθείτε τα διπλανά χωριά Πολύστυπο ή Σαράντι, για να κάνετε μια στάση για φαγητό.