Σημερινή

Τρίτη, 23/04/2019
RSS

Όταν η φημολογία γίνεται viral και καταστροφική

| Εκτύπωση | 17 Μάρτιος 2019, 18:01 | Σημερινή

Πώς να προστατευθείτε από τις φήμες, τα ψέματα και την προπαγάνδα

«Στην Κύπρο, κάθε μέρα όλο και συχνότερα, είμαστε μάρτυρες της πιο καταστροφικής φημολογίας, αυτής που έχει να κάνει με πλασματικά ζητήματα. Με ψεύτικα πράγματα - όχι ψέματα. Υπάρχει διαφορά...»


Κάθεσαι με την παρέα σου σε ένα γνωστό καφέ και απολαμβάνετε τον ήλιο του Μάρτη. Αστειεύεστε, ανταλλάσσετε απόψεις, σχολιάζετε την επικαιρότητα. Και εκεί που η συζήτηση κυλά, άλλοτε χαλαρά και άλλοτε σε υψηλούς τόνους έντασης και ενδιαφέροντος, μια φίλη της παρέας ρίχνει τη βόμβα: «Το ακούσατε; Έχει προβλήματα και άλλη Τράπεζα». «Μα πού το άκουσες;», ερωτά απορημένος ο διαβασμένος της παρέας, «ποια τράπεζα; εγώ δεν άκουσα κάτι τέτοιο, ούτε τα στοιχεία που μελετούμε καθημερινά στο γραφείο μάς δείχνουν κάτι τέτοιο».

Η φίλη αναψοκοκκινίζει, ανοίγει το κινητό της τηλέφωνο και αρχίζει να διαβάζει τα διάφορα posts στα facebook. «Mα δεν γίνεται να μην το διαβάσατε, βούιξαν τα social media, το άκουσα και στο κομμωτήριο, το λέγανε και κάτι φίλες χθες σε μια εκδήλωση που πήγαμε». Ο φίλος, αυτός της εταιρείας, ο διαβασμένος, καταβάλλει απεγνωσμένα προσπάθειες να την πείσει. Επικαλείται στοιχεία, δεδομένα, οικονομικά αποτελέσματα. Αυτή αγύριστο κεφάλι, και έχει και υψηλή θέση σε γνωστή εταιρεία.

Τα social media

Οι φήμες, οι ψεύτικες ειδήσεις, η προπαγάνδα έκανε τη δουλειά της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Άλλοτε ηθελημένα και άλλοτε χωρίς να είναι προσχεδιασμένο. Το κακό νέο, ή καλύτερα η φήμη, η ψεύτικη είδηση, το κουτσομπολιό διαδόθηκε αστραπιαία και το ζήτημα αναδείχθηκε σε μείζον. Δύσκολο να το σταματήσεις.

Ο κόσμος μας σήμερα είναι απρόβλεπτος, αβέβαιος. Ζούμε κάτω από τη συνεχή απειλή οικονομικών καταστροφών, μικρών και μεγάλων κρίσεων, που απειλούν πολυεθνικές αλλά και μικρότερες εταιρείες, στα μέτρα της Κύπρου.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι κρίσεις, λόγω της τεχνολογίας, διαδίδονται και εξαπλώνονται πολύ γρήγορα, χωρίς να προλάβεις να αποτρέψεις το μοιραίο παραφουσκωμένο γεγονός, την ψεύτικη είδηση ή τη φημολογία.

Πόσες και πόσες κρίσεις έχουν προκληθεί από τα κοινωνικά δίκτυα και έχουν μεγεθυνθεί σε ελάχιστο χρόνο λόγω της εμβέλειας και της ταχύτητας των νέων μέσων.

Σκεφτείτε πως είσαστε Media Manager στο Κρατικό Λαχείο. Εάν κάτι δεν πάει λάθος, πραγματικά λάθος, το επάγγελμά σας ασχολείται 100% με τα καλά νέα. Αποστέλλετε στα ΜΜΕ ένα Δελτίο Τύπου με τη γιαγιά που κέρδισε τον δεύτερο λαχνό του λαχείου, τα 1.000 ευρώ, ή για έναν πατέρα μονογονιό που κέρδισε στον πρώτο λαχνό τις 100.000 ευρώ. Όλα καλά, και εύκολα.

Όμως, τι γίνεται με σας, που ως Media Manager ενός οργανισμού που βρίσκεται πάντοτε στο επίκεντρο της δημοσιότητας, έχετε τη μεγαλύτερη πρόκληση, να διαχειριστείτε τα κακά νέα; Κακόβουλες φήμες και θέματα που δεν μπορείτε να ελέγξετε.

Γιατί ναι, υπάρχουν και χειρότερα. Όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με ψιθύρους, ψέματα, προπαγάνδα, όλα αυτά είναι κακά νέα που κατακλύζουν τον εγκέφαλό σου, και δεν είναι καθόλου τυχαία. Όταν ακόμη μια ανθρώπινη ύπαρξη βρίσκεται στο στόχαστρο και δέχεται τα βέλη.

Οι ψίθυροι φθείρουν τη φήμη

Όλοι έχουμε εμπειρίες με τα δημόσια πρόσωπα που βρίσκονται ψηλά στη συνείδηση του κόσμου όταν η φήμη τους είναι δυνατή. Όμως, όταν αρχίσουν οι ψίθυροι, τα ψέματα και η προπαγάνδα, αρχίζει ταυτόχρονα να φθείρεται και η φήμη τους. Οι ψίθυροι επιμένουν και εντείνονται επειδή οι μη πραγματικοί ισχυρισμοί είναι αποτελεσματικοί.

Ο Guy Bergstrom, βραβευμένος δημοσιογράφος και επαγγελματίας των δημοσίων σχέσεων, με εμπειρία πέραν των 20 χρόνων, σε σχετικό άρθρο του αναφέρει:

«Tα ψέματα υπάρχουν ως η άθλια υπονόμευση της αλήθειας. Η προπαγάνδα είναι ακόμη πιο σκληρή για να την πολεμήσεις. Είναι μια οργανωμένη εκστρατεία παραπληροφόρησης, φόβου, λογοκρισίας, μισής αλήθειας, και ψεμάτων. Για να αντιμετωπίσεις αυτούς τους καρκίνους χρειάζεται υπομονή, δεξιότητες και στρατηγική».

Kαι προσθέτει: «Οι άνθρωποι θέλουν να γνωρίσουν το άγνωστο. Οι άνθρωποι θα κουτσομπολεύουν πάντοτε τα δημόσια πρόσωπα, τα άτομα στην εξουσία, και κανένας δεν είναι υπεράνω αυτής της παροιμιώδους παράλογης συνομιλίας, ακόμη κι αν αποτύχουν να αντιληφθούν ότι συμμετέχουν στο κουτσομπολιό μέχρι να τελειώσει η συνομιλία. Είναι αναπόφευκτο».

«Ο μύλος της φημολογίας»

Είναι πλέον γεγονός ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, Twitter, Instagram, και Snapchat, έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους την τελευταία δεκαετία για να παρέχουν άμεση πρόσβαση στην ενημέρωση μέσω των κινητών τηλεφώνων και των γραπτών μηνυμάτων. Έχουν μετατρέψει «τον μύλο της φημολογίας» σε πραγματικά εργοστασιακή φάρμα. Ωστόσο, η βιασύνη τού «να είμαι ο πρώτος που το μαθαίνει» και το… διαδίδει ανάλογα, μπορεί να έχει σημαντικά επακόλουθα. Οι φήμες από τη στιγμή που διαδίδονται δεν έχουν καμιάν απολύτως διαφορά από τα άγρια άλογα: Οι ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αποκτούν σύντομα τη δική τους ζωή, οι φήμες όταν… πιάσουν δουλειά είναι πραγματικά σχεδόν αδύνατο να τις σταματήσεις.

Στην Κύπρο, κάθε μέρα όλο και συχνότερα, είμαστε μάρτυρες της πιο καταστροφικής φημολογίας, αυτής που έχει να κάνει με πλασματικά ζητήματα. Με ψεύτικα πράγματα - όχι ψέματα. Υπάρχει διαφορά.

Τα ψεύτικα πράγματα είναι αδύνατο να τα τεκμηριώσεις: μελλοντικά γεγονότα, μυστήρια του παρελθόντος, αληθινά προσωπικά κίνητρα. Η φημολογία από τη φύση της δεν συνθλίβεται γιατί διαθέτει ενσωματωμένες άμυνες. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει το μέλλον.

Το φαινόμενο FOMO

Στο γραφείο, στην καφετερία, στην υπεραγορά, μέσα στο σπίτι, μπροστά στην τηλεόρασή σου, μέσω του κινητού σου, ακούς μια φήμη, η οποία πλέον έχει τη δύναμη να σε κάνει να σκεφτείς πως είναι αλήθεια.

Στο εξωτερικό οι φήμες μπορούν να επηρεάσουν ή να κλυδωνίσουν τους μεγαλύτερους οργανισμούς παγκοσμίως, την πολιτική, τις επαγγελματικές αθλητικές ομάδες. Το ερώτημα είναι: «Δεν θα έπρεπε να σχολιάσεις ποτέ μια φημολογία; Ίσως θα έπρεπε να τη συνθλίψεις αμέσως;».

Η ψευδολογία

Τα ψέματα διαφέρουν από τις φήμες. Το ψέμα επιχειρεί να υποσκάψει ένα γνωστό γεγονός. Έχει σκοπό να υποσκάψει την αλήθεια. Ένα δημοφιλές ακραίο παράδειγμα: «Η γη είναι επίπεδη» - ναι υπάρχουν κάποιοι που το πιστεύουν ακόμα.

Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα ψέμα, δεν είναι πάντα αρκετό να το αντικρούσουμε με τα επιχειρήματα και την αλήθεια. Κάποιοι άνθρωποι είναι υποκινούμενοι να πιστεύουν και να προπαγανδίζουν συγκεκριμένα ψέματα, καθώς αυτά τα ψέματα υποστηρίζουν την προσωπική αφήγησή τους. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα αποτελεί η κίνηση birther, που προπαγάνδιζε τον μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο Πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα γεννήθηκε εκτός ΗΠΑ.

Η προπαγάνδα

Οι φήμες και τα ψέματα κάποτε κατασκευάζονται και αφήνονται να διαρρεύσουν από την αντίπαλη πλευρά, ή κάποιον «παραπονούμενο» αλλά τις περισσότερες φορές απλώς συμβαίνουν. Η προπαγάνδα, ωστόσο, είναι μια άλλη ιστορία. Πρόκειται για μια οργανωμένη προσπάθεια χειραγώγησης του κοινού μέσω των ΜΜΕ, τη λογοκρισία, την παραπληροφόρηση, τις μισές αλήθειες και τα ψέματα. Η προπαγάνδα χρησιμοποιεί την εικόνα, την καρικατούρα και τον φόβο ως όπλα της. Οι φήμες και τα ψέματα μπορούν να σε συνθλίψουν. Αλλά αν είσαι στο στόχαστρο της προπαγάνδας, δεν είναι τυχαίο. Πρόκειται για ένα στιλέτο, που έχει στόχο την καρδιά σου.

Είναι δύσκολο να πολεμήσεις τη φωτιά με φωτιά, ειδικά αν δεν είσαι σε θέση να χρησιμοποιήσεις τις ίδιες σατανικές τεχνικές, χειρισμούς και ψεύδη καθώς το αντίπαλο στρατόπεδο σε προπαγανδίζει. Ο αγωνιστικός χώρος είναι άνισος, αφού θα είσαι τυπικά ο Δαυίδ που παλεύει με τον Γολιάθ, καθότι η προπαγάνδα είναι ένα εργαλείο στα χέρια εκείνων που έχουν την εξουσία. Ωστόσο, η μεγαλύτερη δύναμη της προπαγάνδας είναι ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη αδυναμία της. Δεν χρειάζεται να πολεμήσεις με τους δικούς της όρους.