Σημερινή

Σάββατο, 17/11/2018
RSS

Έχουμε διδαχθεί από τα λάθη μας;

| Εκτύπωση | 07 Νοέμβριος 2018, 12:00 | του Γιώργου Στροβολίδη

ΚΑΠΟΙΕΣ ΤΙΜΕΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕΙΧΑΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΕΙ, ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΟΥΝΤΑΙ ΕΑΝ ΛΑΒΕΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΥΠΟΨΗ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΠΟΥ ΘΑ ΕΙΧΑΝ ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΕΑΝ ΕΝΟΙΚΙΑΖΟΝΤΑΝ

Η εξάρτηση του τομέα των ακινήτων από ξένους αγοραστές τον καθιστά πιο ευάλωτο, από το να βασίζεται στην ντόπια αγορά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα ξένα κεφάλαια δεν είναι ευεργετικά


Έχουν περάσει πέντε και πλέον χρόνια από την οικονομική καταστροφή του 2013. Τελευταία παρατηρείται μια αργή αλλά σταθερή ανάκαμψη στην οικονομία, αλλά εύλογο είναι το ερώτημα: έχουμε πραγματικά διδαχθεί από τα λάθη του παρελθόντος ή κινδυνεύουμε να τα επαναλάβουμε;

Το άρθρο επικεντρώνεται στον τομέα των ακινήτων, αλλά τα θέματα έχουν μια γενικότερη απήχηση. Θα αναφερθούμε στα σημαντικότερα σημεία:

1. Ο υπερδανεισμός είναι ίσως η μεγαλύτερη πηγή κινδύνου που ανέδειξε η τελευταία παγκόσμια οικονομική κρίση. Το πρόβλημα με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένει μια μάστιγα του τραπεζικού συστήματος στην Κύπρο. Ωστόσο, τουλάχιστον για τις νέες χρηματοδοτήσεις, αμφότεροι τράπεζες και δανειολήπτες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τόσο τη δυνατότητα αποπληρωμής του δανείου, όσο και τον δανεισμό εν σχέσει με την καθαρή περιουσία του δανειολήπτη. Όταν το δάνειο αποδίδει από εισόδημα (όπως π.χ. ενοίκια), καλώς. Τι γίνεται, όμως, όταν αυτά είναι καθαρά καταναλωτικής φύσης; Στο εξωτερικό, κάποιοι πιστεύουν ότι τέτοια δάνεια πρέπει να αποφεύγονται. Στην περίπτωση όμως της Κύπρου κάτι τέτοιο φαίνεται ανέφικτο και, τουλάχιστον προς το παρόν, τέτοια δάνεια πρέπει να περιορίζονται. Για παράδειγμα, οι πρόσφατες δανειοδοτήσεις για την αγορά αυτοκινήτου θα έπρεπε να είχαν προβληματίσει.

2. Η αντίληψη ότι οι τιμές των ακινήτων μπορεί να συνεχίσουν να αυξάνονται στο διηνεκές, έχει αποδειχθεί πόσο λανθασμένη είναι, όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στο εξωτερικό. Η ιστορία με την ολλανδέζική τουλίπα έχει μείνει στην ιστορία ως κλασική απόδειξη. Και όμως κάποιες τιμές ακινήτων (η Λεμεσός είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα με μερικά διαμερίσματα) θα έπρεπε να προβληματίσουν, διότι δεν δικαιολογούνται εάν λάβει κάποιος υπόψη την απόδοση που θα μπορούσαν να έχουν τα ακίνητα εάν ενοικιάζονταν. Είναι επίσης λογικό οι τιμές των ακινήτων στην Κύπρο να ξεπερνούν ακόμη και τις τιμές του Λονδίνου ή του Μόντε Κάρλο; Εάν ο χαρακτηρισμός «φούσκα» είναι δόκιμος δεν είμαι σίγουρος, θα έπρεπε όμως να υπάρχει προβληματισμός. Στον αντίποδα υπάρχει η ραγδαία αύξηση στα ενοίκια μικρών διαμερισμάτων στη ευρύτερη Λευκωσία. Εδώ, όμως, υπάρχει η εξήγηση ότι η τεράστια ζήτηση που παρατηρείται, τόσο από φοιτητές όσο και από νεαρά ζευγάρια, είναι δύσκολο να καλυφθεί στα επόμενα λίγα χρόνια, αφού η ανέγερση νέων διαμερισμάτων και η ανακαίνιση παλαιών δεν μπορεί να ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό. Επίσης, η ζήτηση αυτή δεν φαίνεται να είναι πρόσκαιρη.

3. Η υπερεξάρτηση από συγκεκριμένες αγορές, όπως είναι η ρωσική και η κινεζική, επίσης είναι πηγή κινδύνου. Παλαιότερα ήταν οι Βρετανοί και οι Ρώσοι και είδαμε πως η οικονομική κρίση στις δύο αυτές χώρες επηρέασε τον τομέα στην Κύπρο. Η εξάρτηση του τομέα των ακινήτων από ξένους αγοραστές τον καθιστά πιο ευάλωτο, από το να βασίζεται στην ντόπια αγορά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα ξένα κεφάλαια δεν είναι ευεργετικά για την κυπριακή οικονομία.

Υποδομές και αναπτύξεις

Πέραν των πιο πάνω, υπάρχουν και τα εξής θέματα, που πρέπει κάποιος να εξετάσει:

· Τα ψηλά κτήρια, σε όλες πλέον τις πόλεις της Κύπρου, προσδίδουν μια δυναμική στον τομέα των ακινήτων, αν και είναι αντιγραφή τέτοιων αναπτύξεων σε πολλές άλλες πόλεις στο εξωτερικό. Υπάρχει όμως και ανάγκη για αναπτύξεις που να μην έρχονται σε αντίθεση με τις οικολογικές αναπτύξεις και που να σέβονται την κυπριακή παραδοσιακή αρχιτεκτονική και τις καιρικές συνθήκες.

· Ο παραμερισμός της ανακαίνισης υφιστάμενων κτηρίων κάποιας αρχιτεκτονικής ή άλλης αξίας είναι ένα άλλο θέμα, αφού πολλά από αυτά παραμένουν ανεκμετάλλευτα και παραμελημένα.

· Η πολυπόθητη ανάπτυξη υπαίθρου, όπως για παράδειγμα της περιοχής Τροόδους, πρέπει επίσης να γίνει θέμα υψίστης προτεραιότητας, εάν υπάρχει κάποια ελπίδα να καταπολεμηθεί η αστυφιλία.

· Έργα υποδομής (όπως για παράδειγμα ποδηλατόδρομοι, τραμ κ.ά.) πρέπει να προωθηθούν για να αντιμετωπιστεί το κυκλοφοριακό και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής στις πόλεις. Δυστυχώς, το αυτοκίνητο παραμένει σχεδόν αναντικατάστατο και το κράτος φορολογεί τα καύσιμα με υψηλούς συντελεστές χωρίς όμως να παρέχει την εναλλακτική λύση. Πόσο λείπουν από τη χώρα μας οι έξυπνες οικολογικές πόλεις; Μια τάση, που στο εξωτερικό κερδίζει συνεχώς έδαφος με θετικότατα αποτελέσματα.

· Είναι επίσης σημαντικό να υπάρχει ευελιξία. Όσο δύσκολο και να είναι να υλοποιηθεί, να υπάρξουν αναπτύξεις (οικιστικές και εμπορικές) που να παρέχουν στον χρήστη την ευελιξία που είναι απαραίτητη, αφού οι ανάγκες του (στον οικογενειακό και εργασιακό χώρο) αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου. Σε αυτήν την περίπτωση οι αρχιτέκτονες μπορούν να παίξουν ένα πολύ ουσιαστικό ρόλο.

Τα πιο πάνω πρέπει να μας προβληματίσουν. Από τη μια να μην επαναπαυθούμε και να προσέξουμε να μην επαναλάβουμε τα τραγικά σφάλματα του παρελθόντος. Από την άλλη, να αξιοποιήσουμε τα θετικά δεδομένα, ώστε να αποτελέσουν τις βάσεις για μια μελλοντική σωστή και ποιοτική ανάπτυξη της πατρίδας μας. Αυτό μπορεί να γίνει με ένα συνδυασμό έργων και πράξεων, που θα εφαρμοστούν χωρίς απαραιτήτως την αντιγραφή μοντέλων από το εξωτερικό που δεν έχουν σχέση με το περιβάλλον και την κουλτούρα μας. Η καινοτομία είναι εκείνη που θα μας δώσει το συγκριτικό πλεονέκτημα.

Τότε και μόνο τότε θα καταφέρουμε να δημιουργήσουμε τη δική μας ταυτότητα και θα δώσουμε το δικό μας τοπικό στίγμα τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο. Και φυσικά θα βαδίζουμε με σταθερά βήματα, αποφεύγοντας τους σκοπέλους και τα λάθη του παρελθόντος.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΡΟΒΟΛΙΔΗΣ
Οικονομολόγος,
Επίτιμος Πρόεδρος του Κυπριακού Συνδέσμου Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΚΣΙΑ).

Οι απόψεις που εκφράζονται πιο πάνω είναι προσωπικές και δεν είναι κατ’ ανάγκην ταυτόσημες με εκείνες του ΚΣΙΑ.