Σημερινή

Τρίτη, 16/10/2018
RSS

Το διαχρονικό ορόσημο του Ελληνισμού

| Εκτύπωση | 07 Οκτώβριος 2018, 18:01 | Των Παναγιώτη Κοντάκου και Μάριου Παπαγεωργίου

ΓΑΛΑΖΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΟΙ ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΑΞΙΑΣ ΤΗΣ ΓΑΛΑΖΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΗΣ Ε.Ε. ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΟΥΝ 3,5 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΑΝΕΡΧΕΤΑΙ ΠΕΡΙΠΟΥ ΣΤΑ 174 ΔΙΣ ΕΥΡΩ ΕΤΗΣΙΩΣ

Οι διαφαινόμενες προοπτικές στον τομέα της θαλάσσιας εξόρυξης υδρογονανθράκων λαμβάνουν σταδιακά διαστάσεις που δύνανται να μεταβάλουν το οικονομικό και κοινωνικό προφίλ Κύπρου και Ελλάδας για τις επόμενες δεκαετίες. Η θέσπιση της ΑΟΖ πολλαπλασιάζει πρακτικά το μέγεθος των δύο χωρών, ανοίγοντας νέες προοπτικές (και προκλήσεις) στην εκμετάλλευση ευρύτερα του ορυκτού πλούτου καθώς και στην εξασφάλιση αποκλειστικών δικαιωμάτων αλιείας στην ευρεία θαλάσσια περιοχή που περικλείει.


«Πᾶσαν μὲν θάλασσαν καὶ γῆν ἐσβατὸν τῇ ἡμετέρᾳ τόλμῃ καταναγκάσαντες γενέσθαι […]»
(Περικλέους Ἐπιτάφιος Λόγος, Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν Β´, § 41)


Δεν θα ήταν παράτολμο να θεωρήσουμε το παραπάνω πλείστης σοφίας απόσπασμα, από τον λόγο του Θουκυδίδη, ως αντιπροσωπευτικότατη έκφραση της αιώνιας λυτρωτικής αγωνίας του Ελληνισμού να επεκτείνεται και ταλαντεύεται, κυματοειδώς, μέσα στον χρόνο και τον χώρο, στη θάλασσα και προς τον ουρανό, διαβαίνοντας νέα και παλαιά σύνορα, σε μία αέναη κίνηση δημιουργίας, επιχειρηματικότητας και ανάπτυξης.

«Έχουμε τόση θάλασσα μπροστά μας. Εκεί που τελειώνουμε εμείς αρχίζει η θάλασσα», όπως άλλωστε γράφει και ο Ποιητής του Αιγαίου στο «Άξιον εστί». Η θάλασσα, κατά τα τεκταινόμενα, διαφαίνεται να αποτελεί σήμερα και πάλι τη δύναμη ανέλκυσης του Ελληνισμού προς τη μελλοντική του αειφόρο πορεία μέσα στη γεωγραφία και ιστορία.

Η Θάλασσα, η Ευρώπη και η Στρατηγική

Το νερό καλύπτει το 72% της επιφάνειας της Γης, με τα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα να παρέχουν σημαντικές οικονομικές και οικολογικές υπηρεσίες και πόρους. Στην περίπτωση της νησιωτικής Κύπρου, η θάλασσα σήμερα καλύπτει περίπου το 91% της συνολικής της έκτασης, ενώ στην περίπτωση της Ελλάδας το 79%, σύμφωνα με τη Διεθνή Συνθήκη του ΟΗΕ περί Δικαίου της Θάλασσας (1982) και τη γνώριμή μας -πλέον, χάριν της αγωνιστικής εκστρατείας ενημέρωσης λίγων αρχικά και πολλών στη συνέχεια- έννοια της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ).

Αρχής γενομένης από το 2012, στη Διάσκεψη Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (Rio+20), με την υιοθέτηση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, ακολούθησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τη διαμόρφωση της στρατηγικής για τη «Γαλάζια Ανάπτυξη» (Blue Growth Strategy).

H «Γαλάζια Ανάπτυξη» αποτελεί τη μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή στρατηγική για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης του θαλάσσιου και ναυτιλιακού τομέα. Η στρατηγική αυτή αναγνωρίζει ότι οι θάλασσες και οι ωκεανοί είναι μοχλοί της ευρωπαϊκής οικονομίας, με μεγάλο δυναμικό για καινοτομία και ανάπτυξη. Αποτελεί τη συμβολή της Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής "Ευρώπη 2020" για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η στρατηγική εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2012 σε υπουργικό επίπεδο μέσω της Διακήρυξης της Λεμεσού (Limassol Declaration).

Η γαλάζια οικονομία προσδίδει έμφαση στη διαχείριση της διατήρησης και της βιωσιμότητας, βασιζόμενη στην ιδέα ότι τα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα είναι πιο παραγωγικά και είναι θεμελιώδους σημασίας για αειφόρες θαλάσσιες οικονομίες. Περικλείει το ίδιο επιθυμητά αποτελέσματα που είναι εγγενή στην προγενέστερη έννοια της «Πράσινης οικονομίας» (Green Economy), καθώς και την πιο πρόσφατη της «Κυκλικής οικονομίας» (Circular Economy).

Οι τρεις συνιστώσες της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής

Η «Γαλάζια Ανάπτυξη» αποτελείται από τρεις συνιστώσες:

1. Συγκεκριμένα μέτρα ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής, όπως η βελτίωση των γνώσεων και της πρόσβασης σε πληροφορίες για τη θάλασσα, ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός για την αποτελεσματική και βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων δραστηριοτήτων και η ολοκληρωμένη θαλάσσια επιτήρηση.

2. Στρατηγικές για τις επιμέρους θαλάσσιες λεκάνες με στόχο να διασφαλιστεί ο πλέον κατάλληλος συνδυασμός μέτρων προώθησης της βιώσιμης ανάπτυξης, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τοπικούς κλιματικούς, ωκεανογραφικούς, οικονομικούς, πολιτιστικούς και κοινωνικούς παράγοντες, όπως ενδεικτικά αυτών που αφορούν πλησιέστερα, στην περίπτωσή μας, την Μεσόγειο Θάλασσα, την Aδριατική Θάλασσα και Ιόνιο Πέλαγος και τον Εύξεινο Πόντο.

3. Στοχευμένη προσέγγιση για συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως για την υδατοκαλλιέργεια, τον παράκτιο τουρισμό, τη θαλάσσια βιοτεχνολογία, την ωκεάνια ενέργεια και την εκμετάλλευση κοιτασμάτων του θαλάσσιου βυθού.

Συνεισφορά στην Ε.Ε., στην Κύπρο και στην Ελλάδα

Οι μεμονωμένοι τομείς της γαλάζιας οικονομίας είναι αλληλεξαρτώμενοι. Βασίζονται σε κοινές δεξιότητες και μεριζόμενη υποδομή, όπως είναι οι λιμένες και τα δίκτυα διανομής ηλεκτρισμού. Εξαρτώνται, δε, από τη βιώσιμη χρήση της θάλασσας από τον άνθρωπο.

Εάν συνεκτιμήσουμε όλες τις οικονομικές δραστηριότητες που εξαρτώνται από τη θάλασσα, τότε οι αλυσίδες αξίας της γαλάζιας οικονομίας της Ε.Ε. αντιπροσωπεύουν 3,5 εκατ. θέσεις εργασίας και ακαθάριστη προστιθέμενη αξία που ανέρχεται σε περίπου 174 δισ. ευρώ ετησίως. Συνολικά, 75% του εξωτερικού εμπορίου της Ευρώπης και 37% του εμπορίου εντός της Ε.Ε. διεξάγεται διά θαλάσσης. Μεγάλο ποσοστό αυτής της δραστηριότητας, όχι όμως το σύνολό της, είναι συγκεντρωμένο γύρω από τις ακτές της Ευρώπης. Ορισμένες χώρες που δεν βρέχονται από θάλασσα διαθέτουν πολύ αξιόλογους παραγωγούς εξοπλισμού πλοίων.

Σύμφωνα με στοιχεία του πρώτου ετήσιου οικονομικού απολογισμού για τις χώρες της Ε.Ε. που δημοσιεύθηκε προσφάτως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (The 2018 Annual Economic Report on EU Blue Economy), το ΑΕΠ της γαλάζιας οικονομίας αντιπροσώπευε το 2016 το 1,3% του συνολικού ΑΕΠ και το 1,6% της συνολικής απασχόλησης των 28 χωρών της Ε.Ε. Η οικονομική κρίση επηρέασε αρνητικά τη συμβολή της στο ΑΕΠ κατά την περίοδο 2009-2015, κυρίως λόγω της κάμψης του κύκλου εργασιών στη ναυπηγική βιομηχανία (π.χ. κατασκευής σκαφών αναψυχής), τις θαλάσσιες μεταφορές και τις λιμενικές δραστηριότητες.

Σε όρους απασχόλησης, η Ισπανία (691 χιλιάδες εργαζόμενοι), η Ιταλία (390 χιλ.), το Ηνωμένο Βασίλειο (384 χιλ.), η Ελλάδα (334 χιλ.) και η Γαλλία (279 χιλ.), αποτελούν τις μεγαλύτερες “γαλάζιες” οικονομίες της Ευρώπης. Συνδυασμένα, τα τέσσερα πρώτα κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών θέσεων απασχόλησης που συνδέονται με τη γαλάζια οικονομία. Στην περίπτωση της Ελλάδας, μάλιστα, η απασχόληση την περίοδο 2009-2016 έχει παρουσιάσει αξιοσημείωτη αύξηση κατά 56%.

Μεταξύ των διαφόρων τομέων, ο τομέας των «ζώντων πόρων» (δηλαδή της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της μεταποίησης) αυξήθηκε κατά 22% μεταξύ 2009 και του 2016. Η αυξημένη βιωσιμότητα, χάρη στη γαλάζια αλιευτική πολιτική της Ε.Ε., διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτήν τη θετική εξέλιξη.

Επίσης, διάφοροι αναδυόμενοι κλάδοι παρουσιάζουν έντονη ανάπτυξη. Ο τομέας της βιοτεχνολογίας χαρακτηρίζεται από ταχεία ανάπτυξη σε κράτη μέλη όπως η Ιρλανδία και η απασχόληση στην αιολική βιομηχανία ανοικτής θάλασσας έχει αυξηθεί από 24 χιλιάδες το 2009 σε 160 χιλιάδες εργαζομένους το 2016, υπερβαίνοντας την απασχόληση στον τομέα της αλιείας της Ε.Ε.

· Στην Κύπρο, ο τομέας της γαλάζιας οικονομίας απασχολεί κυρίως υπό την αιγίδα μικρών οικογενειακών επιχειρήσεων, περίπου 26 χιλιάδες εργαζομένους, ήτοι περίπου το 7,4% του συνολικού εργατικού δυναμικού της. Το 73% εξ αυτών απασχολούνται στον παράκτιο τουρισμό, συνεισφέροντας ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 732 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν σε μερίδιο 4,6% της συνολικής οικονομίας της. Ο μέσος μισθός το 2016 ανέρχονταν σε 15.400 ευρώ, σημειώνοντας πτώση κατά 13% από το 2009, κυρίως στους τομείς των αποθηκευτικών χώρων και των ναυτιλιακών μεταφορών. Αντίθετα, ο μέσος μισθός αυξήθηκε κατά 32% στη ναυπηγική βιομηχανία και την επισκευή, στην οποία σημειώνεται μια σημαντική αύξηση της απασχόλησης από το 2009.

· Στην Ελλάδα, η γαλάζια οικονομία είχε σημαντική θετική επίπτωση στο ΑΕΠ και την απασχόληση. Ενώ το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 28,5% την περίοδο 2009-2016, η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της αυξήθηκε κατά 21% και η απασχόληση κατά 56%, απασχολώντας το 9,3% του συνολικού εργατικού δυναμικού της. Ο μέσος μισθός το 2016 ανερχόταν σε 26.900 ευρώ, σημειώνοντας πτώση κατά 13% από το 2009, αλλά αυξήθηκε σημαντικά στους τομείς των λιμένων (κατά 75%) και των θαλάσσιων μεταφορών (κατά 24%), οι οποίοι περιλαμβάνονται μεταξύ των τομέων με τους υψηλότερους μέσους μισθούς το 2016 (περίπου 37.200 ευρώ και 33.500 ευρώ αντίστοιχα).

Ευκαιρίες για «Γαλάζια Ανάπτυξη»

Η θάλασσα και οι ακτές αποτελούσαν ανέκαθεν σημαντικούς φορείς ανάπτυξης της κυπριακής και ελληνικής οικονομίας. Πολυάριθμα νησιά, που είναι διάσπαρτα κυρίως στο Αιγαίο, αλλά και το Ιόνιο και Λιβυκό πέλαγος - στην Ελλάδα υπάρχουν περισσότερα από 6.000 νησιά, νησίδες και βραχονησίδες, εκ των οποίων κατοικούνται τα 117 νησιά. Λόγω του εξωστρεφούς γεωγραφικού τους χαρακτήρα, οι λιμένες και οι παράκτιες κοινότητες υπήρξαν παραδοσιακά κέντρα νέων ιδεών και καινοτομίας.

Ωστόσο, εκτός από αυτήν την παραδοσιακή τάση για καινοτομία, υπεισέρχονται πλέον παγκοσμίως και τρεις νέοι παράγοντες. Έχει σημειωθεί ραγδαία τεχνολογική πρόοδος ως προς την ανάπτυξη δραστηριοτήτων στην ανοικτή θάλασσα, σε ολοένα και πιο βαθιά ύδατα, όπως αυτών της τεχνολογίας αυτοποιημένου χειρισμού (ρομποτικής), της βιντεοεπιτήρησης και της τεχνολογίας καταδυόμενου εξοπλισμού. Εξελίξεις στη γενετική μάς επιτρέπουν να κατανοήσουμε πως η ξεχωριστή βιοποικιλότητα των θαλασσών μπορεί να αξιοποιηθεί για την παροχή τροφής, ενέργειας και φαρμάκων για έναν πληθυσμό που μεγαλώνει σε αριθμούς και ανάγκες.

Σε αυτό συμβάλλει και η συνειδητοποίηση ολοένα και περισσότερο ότι η γη και το γλυκό νερό αποτελούν πεπερασμένους πόρους. Επίσης, σημειώνεται έντονη ανάγκη να περιορισθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με την ανάπτυξη υπεράκτιων εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας, αλλά και περαιτέρω προώθηση των θαλάσσιων έναντι των χερσαίων μεταφορών λόγω της συνεπαγόμενης εξοικονόμησης ενέργειας.

Ενδεικτικά και μόνο θα θέλαμε να αναφερθούμε σε μερικές από τις δυνατότητες που διαμορφώνονται στον τομέα της γαλάζιας οικονομίας. Οι διαφαινόμενες προοπτικές στον τομέα της θαλάσσιας εξόρυξης υδρογονανθράκων λαμβάνουν σταδιακά διαστάσεις που δύνανται να μεταβάλλουν το οικονομικό και κοινωνικό προφίλ των δύο χωρών για τις επόμενες δεκαετίες. Η θέσπιση της ΑΟΖ πολλαπλασιάζει πρακτικά το μέγεθος των δύο χωρών, ανοίγοντας νέες προοπτικές (και προκλήσεις) στην εκμετάλλευση ευρύτερα του ορυκτού πλούτου καθώς και στην εξασφάλιση αποκλειστικών δικαιωμάτων αλιείας στην ευρεία θαλάσσια περιοχή που περικλείει.

Οι υδατοκαλλιέργειες σήμερα, αλλά και η αλιεία, διαδραματίζουν τον δικό τους σημαντικό ρόλο στην οικονομία της Κύπρου. Η επένδυση σε καινοτόμες ιδέες και την παραγωγή παρεμφερών προϊόντων, όπως τα καπνιστά ψάρια και τα φιλέτα, αλλά και η παραγωγή νέων ειδών υδατοκαλλιέργειας, όπως η άλγη, θα συνεισφέρουν σημαντικά στην οικονομία της αλλά και θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας. H χρήση των οστεϊκών υπολειμμάτων από τη φιλετοποίηση των ψαριών για την παραγωγή συμπληρωμάτων διατροφής, όπως ασβεστίου και μαγνησίου, ονομάζεται κυκλική οικονομία, και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της γαλάζιας ανάπτυξης.

Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. και CEO του Πανεπιστημίου UCLan Cyprus, κ. Φλώρος Βωνιάτης, και ο Πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Λάρνακας, κ. Σταύρος Σταύρου, παρουσίασαν την Παρασκευή, στο πλαίσιο του 3rd SmartBlueCity Euro-Mediterranean Conference & Exhibition, που πραγματοποιήθηκε στις 5-6 Οκτωβρίου, το Στρατηγικό Πλάνο Ανάπτυξης της Λάρνακας μέχρι το 2030 (“Larnaca towards 2030”). Το σχέδιο αυτό εκπονήθηκε από το Πανεπιστήμιο UCLan Cyprus, με στόχο να αποτελέσει τον οδικό χάρτη και πυξίδα που θα αναδείξει τη Λάρνακα στο προσεχές μέλλον ως μιαν από τις πιο αξιόλογες έξυπνες γαλάζιες πόλεις στη Μεσόγειο.

Επίσης, το Κέντρο Επιχειρηματικότητας CEDAR στο UCLan Cyprus, του οποίου η σύσταση έχει αποτελέσει στο παρελθόν πρωτοβουλία του νυν Πρύτανη και Καθηγητή Πανίκου Πουτζιουρή, διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στην έρευνα για τη διασύνδεση και ενδυνάμωση του μελλοντικού ρόλου των μικρών και μεσαίων οικογενειακών επιχειρήσεων, όπως είναι άλλωστε και η μεγάλη πλειοψηφία όσων ήδη δραστηριοποιούνται στον τομέα της κυπριακής γαλάζιας οικονομίας.

Εν κατακλείδι, για την «θαλασσοφίλητη» Κύπρο του Γιώργου Σεφέρη, η θάλασσα διανοίγει νέους ορίζοντες στην έρευνα και ευκαιρίες για χρηματοδότηση σε νεοσύστατες επιχειρήσεις με γαλάζιες καινοτομίες, σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες, στα οποία σκοπεύουμε να αναφερθούμε διεξοδικότερα σε άλλο άρθρο μας.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΝΤΑΚΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Ο Δρ Παναγιώτης Κοντάκος είναι Επίκουρος Καθηγητής στη Διεθνή Επιχειρηματικότητα, Διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος ΜΒΑ στο Πανεπιστήμιο UCLan Cyprus, καθώς και Συνδιευθυντής στο Κέντρο Επιχειρηματικότητας CEDAR.

O κ. Μάριος Παπαγεωργίου (MRes, MBA, BSc), είναι Θαλάσσιος Βιολόγος και Ωκεανογράφος, απόφοιτος των Πανεπιστημίων Plymouth και UCLan Cyprus και Ερευνητής στο Enalia Physis Environmental Research Centre.