Σημερινή

Κυριακή, 18/11/2018
RSS

Το ντόμινο της οικονομικής κρίσης στην Τουρκία

| Εκτύπωση | 26 Αύγουστος 2018, 18:00 | Του Νέστορα Βασιλείου

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α. ΧΑΡΙΤΟΥ ΑΝΑΛΥΕΙ ΣΤΗ «Σ» ΤΙΣ ΠΟΛΥΕΠΙΠΕΔΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΜΕΡΑΣ

Επιπτώσεις-ντόμινο σε πολλαπλά επίπεδα εντός και εκτός της Τουρκίας μεταφέρει η οικονομική κρίση της χώρας. Ακτινογραφώντας τα συμπτώματα της κρίσης, ο Κοσμήτορας Σχολής Οικονομικών και Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Καθηγητής Αντρέας Χαρίτου, σημειώνει ότι τους τελευταίους μήνες «έχει παρατηρηθεί υπερθέρμανση της οικονομίας της Τουρκίας, με καλπάζοντα πληθωρισμό, έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που δεν υποχωρεί, και υψηλή ανάπτυξη η οποία βασίστηκε κυρίως σε κεφάλαια σε ξένο νόμισμα. «Ταυτόχρονα», σημειώνει ο κ. Χαρίτου, «τα υψηλά επίπεδα ιδιωτικού χρέους σε συνδυασμό με τη σημαντική εξωτερική δανειοδότηση του τραπεζικού τομέα της χώρας δεν βοηθούν στην ανάκαμψη της οικονομίας».

Τονίζει ακόμη ότι «η τουρκική λίρα έχει χάσει περίπου το 38% της αξίας της από την αρχή του έτους, η ισοτιμία της οποίας διαμορφώθηκε λίγο πιο πάνω από τις 6 λίρες ανά δολάριο Αμερικής. Ο πληθωρισμός έφτασε σε ετήσιο ποσοστό το 15,9% τον Ιούλιο, περισσότερο από πέντε φορές πάνω από τον μέσο όρο στα ανεπτυγμένα κράτη, και η κυβέρνηση έχει ανεβάσει στα ύψη τον δανεισμό σε ξένο νόμισμα». Σε αυτό το περιβάλλον, οι θεραπείες είναι περιορισμένες, ενώ η εξάπλωση της κρίσης εκτός Τουρκίας εξαρτάται από μια σειρά από παράγοντες σε κάθε περίπτωση.

Ανοιχτή πληγή το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών

- Ποια είναι η άποψή σας για την οικονομική κρίση στην Τουρκία; Είναι προϊόν των αμερικανικών κυρώσεων ή έχει βαθύτερα αίτια;

Πρόσφατα ο Πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε πως θα αυξήσει σημαντικά τους δασμούς για την εισαγωγή σε χάλυβα (50%) και αλουμίνιο (20%) από την Τουρκία στις ΗΠΑ, γεγονός που καταδεικνύει ότι υπάρχει εμπορική διαμάχη μεταξύ ΗΠΑ-Τουρκίας. Διαμάχη η οποία σχετίζεται και με την κράτηση του Αμερικανού πάστορα Andrew Brunson από την Τουρκία, με τις κατηγορίες για τρομοκρατική δράση. Η κρίση στην τουρκική οικονομία όμως δεν ξεκίνησε τώρα, αλλά υπήρχαν εδώ και καιρό σημάδια στρεβλώσεων και παθογένειες ότι η οικονομία της Τουρκίας θα οδηγείτο σε αυτό το σημείο.

Ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης της χώρας τα τελευταία 20 χρόνια ήταν περίπου 4%, και τα τελευταία 6 τρίμηνα εκινείτο σταθερά πάνω από το 5% του ΑΕΠ, ξεπερνώντας το εξωπραγματικό 11% το τρίτο τρίμηνο του 2017. Τα τελευταία χρόνια η ανάπτυξη τροφοδοτείται από τον κατασκευαστικό τομέα που χρηματοδοτείται ως επί το πλείστον από ξένους επενδυτές.

Ταυτόχρονα, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κατέγραφε όλο και μεγαλύτερο αρνητικό πρόσημο, από 3,2% του ΑΕΠ στα τέλη του 2016, φτάνοντας στο 7,2% του ΑΕΠ στις αρχές του 2018. Επιπλέον, το ξένο χρέος της Τουρκίας εκτός από υψηλό (περίπου 53% του ΑΕΠ), έπρεπε να αποπληρωθεί σχεδόν άμεσα, ενώ σημαντικός αριθμός τουρκικών εταιρειών έχουν δανειστεί σε ξένο νόμισμα. Η υποχώρηση της τουρκικής λίρας καθιστά ακόμα πιο δύσκολη την αποπληρωμή τέτοιων δανείων με πολύ σοβαρές συνέπειες για την οικονομία της Τουρκίας.

Η εξάπλωση της κρίσης

- Θεωρείτε ότι η τουρκική κρίση θα έχει επιπτώσεις ευρύτερα για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες;

Οι επιπτώσεις της τουρκικής κρίσης ευρύτερα για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες εξαρτάται εν μέρει και από τον τρόπο με τον οποίο η τουρκική κυβέρνηση θα προσπαθήσει να επιλύσει τα προβλήματά της. Φυσικά οι επιπτώσεις εξαρτώνται επίσης από τις οικονομικές σχέσεις τής κάθε χώρας με την Τουρκία. Εκτός από το ευρώ, το οποίο υποχώρησε σε σχέση με το δολάριο σε νέο χαμηλό 13 μηνών την προηγούμενη βδομάδα, την ίδια πτωτική τάση είχαν και τα νομίσματα της Κίνας, της Ινδίας και της Ρωσίας.

Αντίθετα, έχουν παρουσιάσει ενδυνάμωση σε σχέση με το δολάριο, τα νομίσματα της Ιαπωνίας και της Νοτίου Κορέας, γεγονός που καταδεικνύει κρίση εμπιστοσύνης στις αναπτυσσόμενες οικονομίες και ότι οι επενδυτές έχουν στραφεί σε πιο ασφαλείς λύσεις. Πλέον, οι επενδύσεις στις αναπτυσσόμενες οικονομίες θα γίνονται δυσκολότερα, καθώς ελλοχεύει ο κίνδυνος διάχυσης της κρίσης της Τουρκίας και σε άλλες αναδυόμενες οικονομίες. Φυσικά, ο βαθμός εξάπλωσης της κρίσης σε τρίτες χώρες εξαρτάται και από τα προβλήματα και τις στρεβλώσεις που αντιμετωπίζει η κάθε οικονομία.

Μεγάλες επενδύσεις από ευρωπαϊκές τράπεζες

- Η έκθεση τραπεζών ευρωπαϊκών χωρών στην Τουρκία είναι ικανή να δημιουργήσει αναταράξεις;

Εκτός από τις αναδυόμενες οικονομίες, υπάρχει κάποια ανησυχία και στις ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως λόγω της έκθεσης των τραπεζών τους στην Τουρκία. Τα στοιχεία από την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών καταδεικνύουν δάνεια άνω των 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων των ευρωπαϊκών τραπεζών στην Τουρκία. Πιο εκτεθειμένες στον κίνδυνο εμφανίζονται οι ισπανικές με συνολικά δάνεια στην Τουρκία 83 δις (4,56% επί του συνολικού δανεισμού των ισπανικών τραπεζών στο εξωτερικό), οι ιταλικές με 17 δις (1,87% επί του συνολικού δανεισμού των ιταλικών τραπεζών στο εξωτερικό) και οι γαλλικές με 38 δις (1,24% επί του συνολικού δανεισμού των γαλλικών τραπεζών στο εξωτερικό).

Ως αποτέλεσμα της έκθεσης των τραπεζών στην Τουρκία έχει πληγεί και η εμπιστοσύνη των επενδυτών σε τράπεζες που είναι εκτεθειμένες στη χώρα. Οι μετοχές κάποιων από τα πιο μεγάλα ευρωπαϊκά τραπεζικά ιδρύματα έπεσαν σημαντικά. Η μετοχή της ιταλικής UniCredit υποχώρησε κατά 5,6%, της ισπανικής BBVA 5,5%, της γαλλικής BNP Paribas κατά 4,3% ενώ της Deutsche Bank κατά 5,3%.

Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για βελτίωση της τουρκικής οικονομίας και συνεχιστεί η πτώση της τουρκικής λίρας, αναμένεται να δυσκολέψει ακόμα περισσότερο την είσπραξη των δανείων που παραχώρησαν κυρίως σε τουρκικές επιχειρήσεις.

Ένας θετικός παράγοντας, όμως, για τις ευρωπαϊκές τράπεζες είναι το γεγονός ότι αυτές οι τράπεζες έχουν επιτύχει στα διευρυμένα Stress Tests των τελευταίων ετών (2014 και μετά) της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA) και έχουν ήδη καλύψει με επιπρόσθετα εποπτικά κεφάλαια μέρος των πιθανών ζημιών σε περίπτωση απότομης αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τουρκικές ή άλλες επενδύσεις σε αναδυόμενες αγορές.

Τα μέτρα-αντίδοτο για την κρίση

- Τι πρέπει να κάνει η Τουρκία για να αντιμετωπίσει την κρίση;

Η Τουρκία πρέπει να λάβει το συντομότερο δυνατό μια σειρά από μέτρα, όχι μόνο για τη διασφάλιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλά και για τη σταθεροποίηση της τουρκικής λίρας. Τα μέτρα αυτά σχετίζονται με:

α) οικονομική βοήθεια από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ),

β) περιορισμούς κεφαλαίων,

γ) αύξηση των επιτοκίων.

Αρχικά πρέπει να βρεθεί η φόρμουλα και να ξεπεραστούν τα εμπόδια ώστε να δεχτεί οικονομική βοήθεια από το ΔΝΤ. Σχετικά με αυτό το θέμα, ο Ερντογάν αντιστέκεται σθεναρά σε μια τέτοια περίπτωση και το ΔΝΤ δεν θεωρεί ότι η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας λειτουργεί με αυτονομία μέσα από τις ενέργειες του Τούρκου Προέδρου.

Έπειτα, πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να επιβληθούν περιορισμοί κεφαλαίων (capital controls) στην Τουρκία, προκειμένου να αποτραπεί η μαζική φυγή κεφαλαίων και οι αναλήψεις από τις τράπεζες, που θα επηρεάσουν τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Επιπλέον, η συγκράτηση της τουρκικής λίρας θα επιτευχθεί με αύξηση των επιτοκίων από την Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας, ακόμη και μέχρι και 10% αύξηση από το 17,75% που είναι σήμερα, παρά το ότι ο Τούρκος Πρόεδρος αντιτίθεται και σε αυτό το θέμα.

Μέσω της αύξησης των επιτοκίων, θα ενδυναμωθεί το κίνητρο μεταφοράς επενδύσεων και αύξησης των καταθέσεων σε τουρκική λίρα, με αποτέλεσμα την ενδυνάμωση του νομίσματος. Βασική προϋπόθεση όμως για να εφαρμοστούν τα όποια μέτρα, αποτελεί η αντίληψη της σοβαρότητας του προβλήματος από την κυβέρνηση Ερντογάν.

Οι επιπτώσεις σε Κύπρο και Ελλάδα

- Πώς επηρεάζονται η Κύπρος και η Ελλάδα από την τουρκική κρίση;

Υπάρχουν άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις από την τουρκική κρίση στις υπόλοιπες χώρες και ο βαθμός επίδρασης εξαρτάται κυρίως από τις εμπορικές σχέσεις και τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές της Τουρκίας με μια χώρα. Άμεσα, η Κύπρος δεν αναμένεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις, καθώς δεν υπάρχουν εμπορικές σχέσεις με την Τουρκία. Αντίθετα, η ελληνική οικονομία ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες από την αποδυνάμωση της τουρκικής λίρας, δεδομένου ότι η Τουρκία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγικός προορισμός για ελληνικές επιχειρήσεις. Επίσης, οι ελληνικές επενδύσεις στη γειτονική χώρα ξεπερνούν τα 6,4 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ πάνω από 700 ελληνικές εταιρείες έχουν επενδύσει πρόσφατα στην τουρκική αγορά.

Οι έμμεσες επιπτώσεις σχετίζονται με τον τουρισμό, καθώς η πτώση της λίρας καθιστά πιο φθηνές τις διακοπές στην Τουρκία. Το πρώτο εξάμηνο του 2018 οι επισκέψεις στην Τουρκία αυξήθηκαν κατά 30% σε σχέση με το περασμένο έτος, ενώ αναμένεται ακόμα μεγαλύτερη αύξηση το 2019 καθώς οι κρατήσεις για το 2018 είχαν γίνει ως επί το πλείστον πριν από την πτώση της τουρκικής λίρας. Όσον αφορά την Κύπρο, εκτός από το θέμα του ανταγωνισμού όσον αφορά το τουριστικό προϊόν, ενδέχεται να προκύψει και αύξηση των δαπανών των Κυπρίων στα κατεχόμενα, και ταυτόχρονα λιγότερες δαπάνες από Τουρκοκυπρίους στις ελεύθερες περιοχές.