Σημερινή

Σάββατο, 17/11/2018
RSS

Οι ΗΠΑ έριξαν τη χαριστική βολή στην Τουρκία

| Εκτύπωση | 19 Αύγουστος 2018, 17:00 | Του Νέστορα Βασιλείου

Η ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, Η ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΔΝΤ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ, ΤΗΝ Ε.Ε. ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Τα αίτια της τουρκικής κρίσης είναι, πολύ περισσότερο, απόρροια της δόμησης της οικονομίας της χώρας, αφού λίγο-πολύ αναμενόταν από τους αναλυτές. Τα συστατικά στοιχεία βρίσκονταν στη θέση τους και «ανέμεναν» τον σπινθήρα για να πυροδοτηθεί η οικονομική κρίση. Η προστριβή με τις ΗΠΑ είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί «η θερμότητα» που έλειπε και οι αμερικανικές κυρώσεις «άναψαν το φυτίλι του εκρηκτικού κοκτέιλ».

Ο πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Σωφρόνης Κληρίδης, και ο οικονομολόγος και νομικός, Νίκος Παυλίδης, «καταθέτουν» στη «Σ» τις απόψεις τους για τα δεδομένα της τουρκικής οικονομίας, την επίδραση της κρίσης στις αναπτυσσόμενες αγορές, τον αντίκτυπό της στην Ευρωζώνη και τον επηρεασμό της Κύπρου. Ειδικότερα οι δύο ειδικοί κλήθηκαν να απαντήσουν στα εξής ερωτήματα:

1. Η οικονομική κρίση στην Τουρκία δεν είναι, κατά πολλούς, κεραυνός εν αιθρία, αλλά η «φυσική» εξέλιξη των πραγμάτων μιας προβληματικής οικονομίας. Ποια είναι η άποψή σας δεδομένων και των αμερικανικών κυρώσεων;

2. Είναι εφικτή η αντιμετώπιση των προβλημάτων χωρίς η Τουρκία να προσφύγει στο ΔΝΤ;

3. Οι αναπτυσσόμενες αγορές αναμένετε ότι θα επηρεαστούν από την τουρκική κρίση;

4. Είναι ικανή η τουρκική κρίση να επηρεάσει την Ευρωζώνη, δεδομένου ότι υπάρχουν τράπεζες, οι οποίες είναι «εκτεθειμένες» στην Τουρκία;

5. Η Κύπρος σε ποιο βαθμό δύναται να επηρεαστεί;

Δεν ευθύνονται οι κυρώσεις για τα προβλήματα της Τουρκίας

ΝΙΚΟΣ ΠΑΥΛΙΔΗΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ - ΝΟΜΙΚΟΣ
1. Η τουρκική οικονομία όντως έχει βαθιά, συστημικά προβλήματα και στρεβλώσεις. Εδώ και χρόνια δείχνει κλασικά σημάδια οικονομικής υπερθέρμανσης. Σύμφωνα και με αναλύσεις ξένων τραπεζών: υπερβολική ανάπτυξη του δανεισμού και της προσφοράς χρήματος, πληθωριστικές τάσεις που έφτασαν στο 16% και επιδεινούμενο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.

Ο Τούρκος Πρόεδρος, αψηφώντας βασικές έννοιες οικονομικής θεωρίας και νομισματικής πολιτικής, επεμβαίνει εδώ και καιρό στην ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, κατ’ ουσίαν, απαγορεύοντάς της να αυξήσει τα επιτόκια δανεισμού, γιατί πιστεύει ότι η αύξηση των επιτοκίων αυξάνει τον πληθωρισμό. Οι κυρώσεις από πλευράς ΗΠΑ δεν είναι η αιτία των ανωτέρω ενδογενών προβλημάτων της τουρκικής οικονομίας, αλλά ενήργησαν ως καταλύτης επιταχύνοντας την ανάπτυξη και εκδήλωση της ήδη υποβόσκουσας κρίσης.

Μπορεί να αποφύγει το ΔΝΤ
2. Θα ήταν εφικτή, εφόσον η Τουρκία καταφέρει να βρει στήριξη από άλλους ισχυρούς εταίρους. Στην κρίση των αρχών της δεκαετίας του 2000, όταν είχε υποχρεωθεί η Τουρκία να καταφύγει στο ΔΝΤ, η λίρα είχε χάσει το 55% της συναλλαγματικής της ισοτιμίας με το δολάριο και σήμερα έχει απολέσει ήδη το 45%. Η Τουρκία αποπλήρωσε τα δάνειά της προς το ΔΝΤ, κατά την ηγεσία του Ερντογάν το 2012, και ο ίδιος είχε ηγηθεί προσπάθειας να ξεφύγει η χώρα από τον εναγκαλισμό και την εξάρτηση από το ΔΝΤ.

Το ΔΝΤ, με εκπρόσωπό του, ενώ έχει εσχάτως διαψεύσει ότι υπάρχουν ενδείξεις πως η Τουρκία θα προσφύγει στο ΔΝΤ, έχει συστήσει ταυτόχρονα μέτρα που ισοδυναμούν με ανατροπή της οικονομικής πολιτικής, την οποία έχει ακολουθήσει μέχρι σήμερα ο Ερντογάν, με πρώτο και κύριο τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της Κεντρικής Τράπεζας, δηλαδή της νομισματικής πολιτικής της χώρας.

Έγινε ήδη τηλεφωνική επαφή με την Καγκελάριο Μέρκελ και αναμένεται ότι η Τουρκία θα ζητήσει οικονομική στήριξη από τη Γερμανία και την Ε.Ε., λόγω και του προσφυγικού, το οποίο η Τουρκία χρησιμοποιεί ως μοχλό πίεσης στην ΕΕ. Ακόμα όμως και στην περίπτωση που υπάρξει βοήθεια από τη Γερμανία ή την Ε.Ε., αυτή δεν θα είναι άνευ όρων.

Θεωρώ ότι θα υπάρξει πίεση στον Ερντογάν να σταματήσει να παρεμβαίνει στις εργασίες της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας και να εγκαταλείψει την εμμονή του στη διατήρηση χαμηλών επιτοκίων, όπως και να διορίσει σε κομβικές θέσεις πρόσωπα που να εμπνέουν εμπιστοσύνη στις αγορές και να δίνουν την αίσθηση ότι αντέχουν την πολιτική πίεση, και που ο διορισμός τους θα έδειχνε ότι η χώρα είναι έτοιμη για τη στροφή. Ένας μη προσοντούχος υπουργός Οικονομικών, ο οποίος είναι γαμπρός του αυταρχικού Προέδρου της χώρας (όπως είναι σήμερα), δεν ταιριάζει ιδιαίτερα με την παραπάνω περιγραφή.

Κρίση εμπιστοσύνης
3. Είναι αναμενόμενο ότι θα υπάρξει κρίση εμπιστοσύνης στις αναπτυσσόμενες αγορές. Ο βαθμός επηρεασμού θα εξαρτηθεί από τους ακόλουθους παράγοντες:
α) Κατά πόσον μια αναπτυσσόμενη αγορά αποτελεί σημαντικό εμπορικό εταίρο της Τουρκίας, και

β) κατά πόσον μια αναπτυσσόμενη αγορά επιδεικνύει παρόμοιες παθογένειες με αυτές της Τουρκίας, όπως περιγράφηκαν ανωτέρω.

Σε τέτοια περίπτωση, είναι αναμενόμενο ότι θα ενταθούν οι ανησυχίες των αναλυτών ότι μετά την περίπτωση της Τουρκίας, θα ακολουθήσουν και αυτές τον δρόμο της κρίσης.

4. Ναι. Η Γερμανία αποτελεί και τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Τουρκίας στην Ευρώπη με €37 δισ. συναλλαγές ετησίως και 6,5 χιλ. επιχειρήσεις γερμανικής αναφοράς στην Τουρκία. Εξ ου και οι δηλώσεις της Καγκελαρίου Μέρκελ, ότι θα ήταν θετική εξέλιξη η σταθεροποίηση της τουρκικής οικονομίας. Ενώ το τουρκικό κράτος δεν έχει μεγάλο δημόσιο χρέος, τουρκικές επιχειρήσεις έχουν δανειστεί σημαντικά ποσά από ευρωπαϊκές τράπεζες και το νόμισμα αποπληρωμής είναι το ευρώ ή το δολάριο. Επομένως, εάν η συναλλαγματική ισοτιμία τουρκικής λίρας και των μεγάλων διεθνών νομισμάτων δεν επιστρέψει περίπου στα επίπεδα του 2017, θα υπάρξει αδυναμία πληρωμής των δανείων με συνέπειες στην Ευρωζώνη.

Έμμεσα επηρεάζεται κι η Κύπρος
5. Η Κύπρος δεν έχει άμεσες εμπορικές σχέσεις με την Τουρκία. Πάρα ταύτα, έμμεσα, μπορεί να επηρεαστεί σε δύο τομείς.
α) Η ευνοϊκή για όλους όσοι αμείβονται σε ευρώ συναλλαγματική ισοτιμία της τουρκικής λίρας θα καταστήσει την Τουρκία και τα κατεχόμενα πιο ελκυστικό τουριστικό προορισμό, και αυτό μπορεί να δημιουργήσει ανταγωνιστικές τάσεις στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών στην ελεύθερη Κύπρο. Λαμβάνοντας όμως υπόψη ότι τα μεγάλα τουριστικά γραφεία έχουν κάνει τα πλάνα και τις αγορές τους, εδώ και μήνες, δεν βλέπω σημαντικό επηρεασμό για φέτος.

(β) Το εμπόριο με τα κατεχόμενα. Τουρκοκύπριοι που αμείβονται σε τουρκικές λίρες θα μειώσουν την κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών στις ελεύθερες περιοχές. Το αντίθετο ήδη συμβαίνει σε σχέση με Ελληνοκύπριους που προμηθεύονται αγαθά και υπηρεσίες από τα κατεχόμενα. Έχουμε ήδη δει σημαντική αύξηση του αριθμού των Ελληνοκυπρίων που ανεφοδιάζουν τα αυτοκίνητά τους (εμπορικά και ιδιωτικά) με καύσιμα από τα κατεχόμενα. Θα μπορούσε κάποιος να αντιτείνει ότι τα λεφτά που θα εξοικονομήσουν οι Ελληνοκύπριοι από τα φθηνότερα καύσιμα θα χρησιμοποιηθούν για άλλα αγαθά και υπηρεσίες στις ελεύθερες περιοχές, πρέπει όμως να θυμόμαστε ότι πέραν του 50% της τιμής των καυσίμων στις ελεύθερες περιοχές αποτελεί φόρο καυσίμων, και αυτοί οι φόροι, εάν τα καύσιμα αγοραστούν από τα κατεχόμενα, δεν θα εισπραχθούν από το νόμιμο κράτος.

Απαιτούνται οδυνηρά μέτρα

ΣΩΦΡΟΝΗΣ ΚΛΗΡΙΔΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ


1. Η οικονομική κρίση στην Τουρκία είναι κατά βάση μια κρίση χρέους, παρόμοια με αυτήν που ζήσαμε στην Κύπρο. Η μεγάλη ανάπτυξη της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικό δανεισμό, ο οποίος χρηματοδότησε επενδύσεις σε κατασκευές και μεγάλα έργα υποδομών. Αναλυτές, που παρακολουθούν από κοντά την τουρκική οικονομία, προειδοποιούσαν από χρόνια ότι η απότομη προσγείωση της οικονομίας ήταν απλώς θέμα χρόνου και χρειαζόταν απλώς η αφορμή. Η ένταση στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ και η επιθετική πολιτική των ΗΠΑ αποτέλεσε αυτήν την αφορμή.

2. Φαίνεται ότι η Τουρκία θα προσπαθήσει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποφύγει την προσφυγή στο ΔΝΤ. Το αν θα το πετύχει ή όχι είναι απρόβλεπτο. Το βέβαιο είναι ότι τα μέτρα, που πρέπει να ληφθούν, θα οδηγήσουν σε σημαντική συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, κάτι που θα μπορούσε να μετριαστεί αν προσέφευγε στο ΔΝΤ, όπως έκανε πρόσφατα η Αργεντινή.

3. Πάντα μια κρίση χρέους σε μια χώρα κάνει τους επενδυτές ανήσυχους και αυτό συχνά οδηγεί σε επέκταση της κρίσης σε άλλες χώρες. Το είδαμε αυτό και στην περίπτωση της κρίσης χρέους στην Ευρώπη. Χώρες, που έχουν βιώσει πρόσφατα μεγάλη πιστωτική επέκταση και έχουν μεγάλα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών -εξαρτώνται, δηλαδή, από εξωτερικό δανεισμό- είναι ευάλωτες.

4. Έχουν δει τη δημοσιότητα κάποια στοιχεία, που δείχνουν έκθεση τραπεζών ευρωπαϊκών χωρών στην τουρκική οικονομία. Οι εκτιμήσεις, προς το παρόν, είναι ότι οι επιπτώσεις είναι διαχειρίσιμες γιατί η έκθεση των ευρωπαϊκών τραπεζών δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη σε σχέση με το μέγεθός τους. Βέβαια σε τέτοιες περιπτώσεις προκύπτουν συχνά εκπλήξεις, οπότε οι ευρωπαϊκές αρχές και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πρέπει να είναι σε εγρήγορση.

5. Η Κύπρος μπορεί να επηρεαστεί σε πολιτικό επίπεδο, σε περίπτωση που επηρεαστεί η στάση της Τουρκίας έναντι της Κύπρου. Η κυβέρνηση Ερντογάν είναι ούτως ή άλλως απρόβλεπτη, πόσω μάλλον όταν βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά οικονομική κρίση. Θα φανεί σύντομα, μάλλον, αν υπάρχει οποιαδήποτε αλλαγή στάσης. Σε οικονομικό επίπεδο, η Κύπρος επηρεάζεται έμμεσα λόγω των επιπτώσεων της κρίσης στην οικονομία των κατεχομένων. Κι εδώ η πολιτική διάσταση είναι πιο σημαντική από την οικονομική. Ίσως υπάρχουν δυνατότητες να αξιοποιηθεί αυτή η κρίση, ώστε η Κυπριακή Δημοκρατία να αναδειχθεί ως μια επιλογή σταθερότητας και προοπτικής.