Σημερινή

Τρίτη, 20/11/2018
RSS

Κλοιός Τραμπ στην τουρκική οικονομία

| Εκτύπωση | 12 Αύγουστος 2018, 17:00 | Του Γιώργου Αγαπίου

ΤΡΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΕΞΗΓΟΥΝ ΣΤΗ «Σ» ΤΙΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

ΕΚΡΗΚΤΙΚΟ ΚΟΚΤΕΪΛ: ΔΙΟΛΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΛΙΡΑΣ, ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΣΕ ΞΕΝΟ ΔΑΝΕΙΣΜΟ, ΦΥΓΗ ΕΠΕΝΔΥΤΩΝ, ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ


Σοβαρές αναταράξεις σε πολλαπλά επίπεδα μεταδίδει η κλυδωνιζόμενη τουρκική οικονομία, η οποία βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στη δίνη μιας νομισματικής κρίσης, κινδυνεύοντας να εισέλθει σε ύφεση. Τις προεκτάσεις και τα βαθύτερα αίτια της τουρκικής οικονομικής κρίσης αναλύουν στη «Σημερινή» της Κυριακής, ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης, ο διεθνολόγος Πάμπος Χαραλάμπους και ο ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής Αφεντούλης Λαγγίδης. «Υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι η τουρκική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας οικονομικής κρίσης», σημειώνει ο κ. Γιασεμίδης, προσθέτοντας ότι τα σοβαρότερα προβλήμα είναι το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και η εξάρτηση από ξένο δανεισμό.

Τα δομικά προβλήματα της τουρκικής οικονομίας, με «μεγάλο ασθενή» τις τουρκικές τράπεζες, παραμένουν η «δαμόκλειος σπάθη» στα σχέδια Ερντογάν, τονίζει ο δρ Αφεντούλης Λαγγίδης, συντονιστής Ερευνών στο Κέντρο Ανατολικών Σπουδών του Πάντειου Πανεπιστημίου. Όπως υποδεικνύει, κρίσιμος παράγοντας είναι η στάση των ΗΠΑ, που σε αυτή τη φάση μπορεί «να υποσκάψει σοβαρά τα όποια στηρίγματα απέμειναν στην τουρκική οικονομία» και «πολλά θα κριθούν από το αποτέλεσμα των συναντήσεων που έχει η τουρκική αντιπροσωπεία στην Ουάσιγκτον».

Η τουρκική οικονομία είναι η «αχίλλειος πτέρνα του Ερντογάν και το κουμπί που απειλεί να πατήσει ο Τραμπ, προκειμένου να τον εξαναγκάσει να συμμορφωθεί σε μια σειρά από ζητήματα που αποτελούν αγκάθια στις σχέσεις των δύο χωρών», επισημαίνει ο διεθνολόγος δρ Πάμπος Χαραλάμπους. Προσθέτει ότι «η βαθύτερη αιτία της σύγκρουσης Τουρκίας - ΗΠΑ είναι η προσπάθεια του Ερντογάν να πατήσει σε δύο βάρκες, ανάμεσα σε ΝΑΤΟ - ΗΠΑ και Ρωσία».

Οικονομική υπερθέρμανση και νομισματικές ισορροπίες

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με τον οικονομολόγο Τάσο Γιασεμίδη, «πολλοί είναι οι αναλυτές που αναφέρονται στην Τουρκία ως ένα από τα κλασικά παραδείγματα οικονομικής υπερθέρμανσης, μη βασισμένης σε θεμελιώδη οικονομικά στοιχεία». Προσθέτει πως, «η οικονομία της Τουρκίας κατάφερε να επιτύχει σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια (ειδικά το 2017) επί διακυβέρνησης Ερντογάν, κατατάσσοντας τη χώρα ανάμεσα στις είκοσι πιο ισχυρές οικονομικά χώρες του κόσμου.

Η ανάπτυξη αυτή τροφοδοτήθηκε με ξένο κεφάλαιο, εγχώρια ζήτηση μέσω δανεισμού και ξένες επενδύσεις σε τομείς όπως οι κατασκευές και ο τουρισμός. Αυτή η ανάπτυξη τροφοδότησε και τη δημοτικότητα του Τούρκου Προέδρου». Ωστόσο, σήμερα «υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι η τουρκική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας οικονομικής κρίσης, εφόσον οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων της χώρας ξεπερνούν το 10%, το αξιόχρεο της οικονομίας κατατάσσεται από τους οίκους αξιολόγησης σε μη επενδυτική βαθμίδα, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνεται, η τουρκική λίρα κατρακυλά, ο πληθωρισμός διατηρείται σε πρωτόγνωρα υψηλά ποσοστά και το τουρκικό πενταετές κόστος ασφάλισης έναντι του πιστωτικού κινδύνου (Credit Default Swap) αυξάνεται.

Είναι χαρακτηριστικό», αναφέρει ο κ. Γιασεμίδης, «ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε στα 11,2 δισ. δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου - Φεβρουαρίου 2018 σε σύγκριση με 5,3 δισ. δολάρια την αντίστοιχη περσινή περίοδο».

Εξάρτηση από ξένο δανεισμό

Επισημαίνεται ακόμη ότι η Τουρκία είναι μια χώρα της οποίας η οικονομία παρουσιάζει διαχρονικά χαμηλό ποσοστό αποταμιεύσεων και υψηλά ποσοστά πληθωρισμού. «Η εισροή σημαντικών επενδυτικών κεφαλαίων, το χαμηλό κόστος δανεισμού και η ασυγκράτητη πιστωτική επέκταση, είχαν οδηγήσει σε τεράστια αύξηση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων της χώρας. Αυτό, σε συνδυασμό με την υποτίμηση της τουρκικής λίρας, μειώνει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών.

Τα σοβαρότερα όμως προβλήματα της τουρκικής οικονομίας είναι το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και η εξάρτησή της από ξένο δανεισμό. Πολλές είναι οι εκθέσεις που αναφέρονται στην ανάγκη άσκησης αυστηρότερης νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, ώστε να επιτευχθεί περιορισμός του ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών και της υπερβολικής πιστωτικής επέκτασης».

Κατάρρευση της τουρκικής λίρας

Επίσης, «σημαντικοί συναλλαγματικοί κίνδυνοι αναφύονται και εξαιτίας του γεγονότος ότι ο ιδιωτικός τομέας είχε προχωρήσει σε εξωτερικό δανεισμό με αμερικανικά δολάρια. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι επιχειρήσεις της χώρας έχουν στους ισολογισμούς τους χρέος σε ξένο νόμισμα που ξεπερνά το 38% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας.

Με τη συνεχή υποτίμηση της αξίας της τουρκικής λίρας οι υποχρεώσεις, οι οποίες παραμένουν σε δολάρια, αυξάνονται». Σε αυτό το πλαίσιο, «η συνεχής διόγκωση των δανείων σε ξένο νόμισμα ενδεχομένως να δημιουργήσει προβλήματα βιωσιμότητας των επιχειρήσεων, οι οποίες δεν θα μπορούν να αποπληρώσουν ούτε τα δάνεια που τους έχουν παραχωρηθεί από τις εγχώριες τράπεζες.

Αυτό θα δημιουργήσει προβλήματα στα τραπεζικά ιδρύματα της χώρας». Παράλληλα, «η συνέχιση της διολίσθησης της αξίας της τουρκικής λίρας έχει άμεσο αντίκτυπο και στις ξένες επενδύσεις, εφόσον πολλοί είναι οι επενδυτές που βλέπουν την αξία των επενδύσεών τους να μειώνεται. Η φυγή ξένων επενδύσεων είναι χαρακτηριστική, την ίδια ώρα που η χώρα επιζητά ξένα κεφάλαια για κάλυψη των ελλειμμάτων της (τα οποία αναμένεται να συνεχιστούν εφόσον η κυβέρνηση δεν δείχνει καμία διάθεση για λήψη μέτρων που θα περιορίσουν την κατανάλωση και την ανάπτυξη, αντίθετα αναμένεται να προχωρήσει σε νέο πακέτο δημοσιονομικών κινήτρων)».

Σημειώνεται δε ότι «η Τουρκία αποτελεί μία από τις αναδυόμενες αγορές οι οποίες έχουν πληγεί σε σημαντικό βαθμό από την απόσυρση μέτρων νομισματικής πολιτικής από τις Κεντρικές Τράπεζες των ΗΠΑ και της Αγγλίας».

Ερώτημα η Κεντρική

Προστίθεται ακόμη ότι «τη στιγμή που η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας προσπαθεί να προσελκύσει νέα κεφάλαια με την αύξηση των επιτοκίων σε ό,τι αφορά στο εγχώριο νόμισμα (κάτι για το οποίο κατηγορήθηκε από τον Ερντογάν), η δημοσιονομική πολιτική και η παρεμβατικότητα της κυβέρνησης συνεχίζει να τροφοδοτεί την πιστωτική επέκταση. Αυτό οδηγεί την Κεντρική Τράπεζα στο να χρησιμοποιεί τα αποθεματικά που διαθέτει σε ξένο νόμισμα για να στηρίξει την τουρκική λίρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα από τα ζητήματα που απασχολούν τους επενδυτές είναι η απώλεια της ανεξαρτησίας της Κεντρικής Τράπεζας υπό το βάρος των πιέσεων του Τούρκου Προέδρου».

Κίνδυνος φυγής κεφαλαίων

Όπως τονίζει ο κ. Γιασεμίδης, «η υφιστάμενη πολιτική κατάσταση στην Τουρκία, σε συνδυασμό με την έκρυθμη κατάσταση στις γειτονικές περιοχές, ενδεχομένως να σηματοδοτήσει νέα φυγή κεφαλαίων», γεγονός που πολύ πιθανό να οδηγήσει «τη χώρα σε περίοδο ύφεσης». Πέραν της κόπωσης, αναφέρει ότι «βασική πρόκληση της τουρκικής οικονομίας αποτελεί η επανατοποθέτησή της σε πιο ισχυρές βάσεις μέσα από μια ορθολογιστική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική».

Επιπλέον, «στα σημαντικά ζητήματα συγκαταλέγονται η μείωση του εξωτερικού δανεισμού και του πληθωρισμού, η αποπληρωμή/αναχρηματοδότηση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους εξωτερικού, ο περιορισμός της πιστωτικής επέκτασης και της μεγάλης εξάρτησης από ξένα κεφάλαια και η ενίσχυση της εγχώριας αγοράς (κίνηση στην οποία δεν δείχνει διατεθειμένη να προχωρήσει η κυβέρνηση Ερντογάν)».

Εξαγωγή της κρίσης;

Καταλήγοντας, ο κ. Γιασεμίδης υπογραμμίζει ότι «μια λαβωμένη οικονομικά Τουρκία θα προσπαθήσει να εξωτερικεύσει την κρίση, ώστε να στρέψει τα βλέμματα των πολιτών αλλού (κάτι που είδαμε να γίνεται πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν). Είναι γι' αυτό τον λόγο που πέραν της αξιολόγησης των οικονομικών συνεπειών από τις μεταβολές στο διεθνές περιβάλλον, θα πρέπει να αξιολογούνται και οι πολιτικές συνέπειες, απόρροια των οικονομικών συνθηκών».