Σημερινή

Τετάρτη, 18/07/2018
RSS

Η οικονομική υπερθέρμανση της Τουρκίας

| Εκτύπωση | 15 Απρίλιος 2018, 18:04 | Του Τάσου Γιασεμίδη

ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΕ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΡΝΤΟΓΑΝ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΤΙ Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΑ ΠΡΟΘΥΡΑ ΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ, ΕΦΟΣΟΝ ΟΙ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ 10ΕΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΞΕΠΕΡΝΟΥΝ ΤΟ 10%, ΤΟ ΑΞΙΟΧΡΕΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΤΑΤΑΣΣΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΟΙΚΟΥΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΗ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΒΑΘΜΙΔΑ, ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΤΟΥ ΙΣΟΖΥΓΙΟΥ ΤΡΕΧΟΥΣΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ ΔΙΕΥΡΥΝΕΤΑΙ, Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΛΙΡΑ ΚΑΤΡΑΚΥΛΑ, Ο ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ ΣΕ ΠΡΩΤΟΓΝΩΡΑ ΥΨΗΛΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΤΟΥΡΚΙΚΟ ΠΕΝΤΑΕΤΕΣ ΚΟΣΤΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (CREDIT DEFAULT SWAP) ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ

Η συνεχής διόγκωση των δανείων σε ξένο νόμισμα ενδεχομένως να δημιουργήσει προβλήματα βιωσιμότητας των επιχειρήσεων


Στόχος κάθε ορθολογιστικής δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής είναι η αναζήτηση της οικονομικής ισορροπίας, η οποία προϋποθέτει βιώσιμους ρυθμούς ανάπτυξης, κοινωνική συνοχή και ευημερία, καθώς και αποφυγή φαινομένων ασύμμετρης αύξησης της αξίας των παγίων. Πολλοί είναι οι αναλυτές που αναφέρονται στην Τουρκία ως ένα από τα κλασικά παραδείγματα οικονομικής υπερθέρμανσης, μη βασισμένης σε θεμελιώδη οικονομικά στοιχεία.

Η οικονομία της Τουρκίας κατάφερε να επιτύχει σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια (ειδικά το 2017) επί διακυβέρνησης Ερντογάν, κατατάσσοντας τη χώρα ανάμεσα στις είκοσι πιο ισχυρές οικονομικά χώρες του κόσμου. Η ανάπτυξη αυτή τροφοδοτήθηκε με ξένο κεφάλαιο, εγχώρια ζήτηση μέσω δανεισμού και ξένες επενδύσεις σε τομείς όπως οι κατασκευές και ο τουρισμός. Αυτή η ανάπτυξη τροφοδότησε και τη δημοτικότητα του Τούρκου Προέδρου.

Αυξήθηκε το έλλειμμα

Υπάρχουν όμως σημαντικές ενδείξεις ότι η τουρκική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας οικονομικής κρίσης, εφόσον οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων της χώρας ξεπερνούν το 10%, το αξιόχρεο της οικονομίας κατατάσσεται από τους οίκους αξιολόγησης σε μη επενδυτική βαθμίδα, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνεται, η τουρκική λίρα κατρακυλά, ο πληθωρισμός διατηρείται σε πρωτόγνωρα υψηλά ποσοστά και το τουρκικό πενταετές κόστος ασφάλισης έναντι του πιστωτικού κινδύνου (Credit Default Swap) αυξάνεται. Είναι χαρακτηριστικό ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε στα 11,2 δις δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου - Φεβρουαρίου 2018 σε σύγκριση με 5,3 δις δολάρια την αντίστοιχη περσινή περίοδο.

Χαμηλά ποσοστά αποταμιεύσεων

Επισημαίνεται ότι η Τουρκία είναι μια χώρα της οποίας η οικονομία παρουσιάζει διαχρονικά χαμηλό ποσοστό αποταμιεύσεων και υψηλά ποσοστά πληθωρισμού. Η εισροή σημαντικών επενδυτικών κεφαλαίων, το χαμηλό κόστος δανεισμού και η ασυγκράτητη πιστωτική επέκταση είχαν οδηγήσει σε τεράστια αύξηση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων της χώρας. Αυτό, σε συνδυασμό με την υποτίμηση της τουρκικής λίρας, μειώνει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Τα σοβαρότερα όμως προβλήματα της τουρκικής οικονομίας είναι το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και η εξάρτησή της από ξένο δανεισμό. Πολλές είναι οι εκθέσεις που αναφέρονται στην ανάγκη άσκησης αυστηρότερης νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, ώστε να επιτευχθεί περιορισμός του ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών και της υπερβολικής πιστωτικής επέκτασης.

Προβλήματα βιωσιμότητας

Σημαντικοί συναλλαγματικοί κίνδυνοι αναφύονται και εξαιτίας του γεγονότος ότι ο ιδιωτικός τομέας είχε προχωρήσει σε εξωτερικό δανεισμό με αμερικανικά δολάρια. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι επιχειρήσεις της χώρας έχουν στους ισολογισμούς τους χρέος σε ξένο νόμισμα που ξεπερνά το 38% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας. Με τη συνεχή υποτίμηση της αξίας της τουρκικής λίρας οι υποχρεώσεις, οι οποίες παραμένουν σε δολάρια, αυξάνονται. Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, η συνεχής διόγκωση των δανείων σε ξένο νόμισμα ενδεχομένως να δημιουργήσει προβλήματα βιωσιμότητας των επιχειρήσεων, οι οποίες δεν θα μπορούν να αποπληρώσουν ούτε τα δάνεια που τους έχουν παραχωρηθεί από τις εγχώριες τράπεζες. Αυτό θα δημιουργήσει προβλήματα στα τραπεζικά ιδρύματα της χώρας.

Φυγή ξένων επενδύσεων

Η συνέχιση της διολίσθησης της αξίας της τουρκικής λίρας έχει άμεσο αντίκτυπο και στις ξένες επενδύσεις, εφόσον πολλοί είναι οι επενδυτές που βλέπουν την αξία των επενδύσεών τους να μειώνεται. Η φυγή ξένων επενδύσεων είναι χαρακτηριστική, την ίδια ώρα που η χώρα επιζητεί ξένα κεφάλαια για κάλυψη των ελλειμμάτων της (τα οποία αναμένεται να συνεχιστούν εφόσον η Κυβέρνηση δεν δείχνει καμία διάθεση για λήψη μέτρων που θα περιορίσουν την κατανάλωση και την ανάπτυξη, αντίθετα αναμένεται να προχωρήσει σε νέο πακέτο δημοσιονομικών κινήτρων). Σημειώνεται ότι η Τουρκία αποτελεί μιαν από τις αναδυόμενες αγορές, οι οποίες έχουν πληγεί σε σημαντικό βαθμό από την απόσυρση μέτρων νομισματικής πολιτικής από τις Κεντρικές Τράπεζες των ΗΠΑ και της Αγγλίας.

Πιστωτική επέκταση

Τη στιγμή που η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας προσπαθεί να προσελκύσει νέα κεφάλαια με την αύξηση των επιτοκίων σε ό,τι αφορά το εγχώριο νόμισμα (κάτι για το οποίο κατηγορήθηκε από τον Ερντογάν), η δημοσιονομική πολιτική και η παρεμβατικότητα της Κυβέρνησης συνεχίζουν να τροφοδοτούν την πιστωτική επέκταση. Αυτό οδηγεί την Κεντρική Τράπεζα στο να χρησιμοποιεί τα αποθεματικά που διαθέτει σε ξένο νόμισμα για να στηρίξει την τουρκική λίρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα από τα ζητήματα που απασχολούν τους επενδυτές είναι η απώλεια της ανεξαρτησίας της Κεντρικής Τράπεζας υπό το βάρος των πιέσεων του Τούρκου Προέδρου.

Ο εξωτερικός δανεισμός

Η πολιτική κατάσταση στην Τουρκία, σε συνδυασμό με την έκρυθμη κατάσταση στις γειτονικές περιοχές, πιθανόν να σηματοδοτήσει νέα φυγή κεφαλαίων, που ενδεχομένως να οδηγήσει τη χώρα σε περίοδο ύφεσης. Πέραν της κόπωσης, βασική πρόκληση για την τουρκική οικονομία αποτελεί η επανατοποθέτησή της σε πιο ισχυρές βάσεις μέσα από μια ορθολογιστική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική.

Επιπλέον, στα σημαντικά ζητήματα συγκαταλέγονται η μείωση του εξωτερικού δανεισμού και του πληθωρισμού, η αποπληρωμή/αναχρηματοδότηση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους εξωτερικού, ο περιορισμός της πιστωτικής επέκτασης και της μεγάλης εξάρτησης από ξένα κεφάλαια και η ενίσχυση της εγχώριας αγοράς (κίνηση στην οποία δεν δείχνει διατεθειμένη να προχωρήσει η κυβέρνηση Ερντογάν).

Μια λαβωμένη οικονομικά Τουρκία θα προσπαθήσει να εξωτερικεύσει την κρίση ώστε να στρέψει τα βλέμματα των πολιτών αλλού (κάτι που είδαμε να γίνεται πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν). Είναι γι' αυτόν τον λόγο που, πέραν της αξιολόγησης των οικονομικών συνεπειών από τις μεταβολές στο διεθνές περιβάλλον, θα πρέπει να αξιολογούνται και οι πολιτικές συνέπειες, απόρροια των οικονομικών συνθηκών.

Η σύνδεση με το ρούβλι

Σε μια παράλληλη διάσταση, χαρακτηριστική είναι και η πτώση του ρουβλιού στις διεθνείς αγορές έναντι των άλλων νομισμάτων αυτήν την περίοδο. Οι διεθνείς κυρώσεις οι οποίες έχουν επιβληθεί στη Ρωσία και σε Ρώσους επιχειρηματίες, σε συνδυασμό με την κατάσταση στις σχέσεις της χώρας με τη Δύση, οδηγούν στην πτώση του εγχώριου νομίσματος. Οι πιέσεις στη ρωσική οικονομία ξεκίνησαν με σημαντική πτώση της τιμής του πετρελαίου και συνεχίστηκαν με την επιβολή κυρώσεων, κυρίως μετά την επέμβαση στην Κριμαία.

Θα πρέπει να σημειωθεί πως ο αποκλεισμός σε εισαγωγές προϊόντων έδωσε τη δυνατότητα ανάπτυξης της εγχώριας αγοράς εντός της Ρωσίας, κυρίως σε ό,τι αφορά τον πρωτογενή τομέα. Οι πιο πάνω εξελίξεις επηρεάζουν και τη δική μας χώρα εφόσον η εξωγενής κυπριακή οικονομία όπως έχει αναφερθεί πολλές φορές, είναι ευάλωτη στις αρνητικές εξελίξεις όταν αυτές αφορούν χώρες με τις οποίες έχει σημαντικές οικονομικές και εμπορικές σχέσεις.

Είναι γεγονός πως οι Ρώσοι επιχειρηματίες και επενδυτές συνεχίζουν να τροφοδοτούν σε μεγάλο βαθμό τον τομέα των υπηρεσιών, των ακινήτων και του τουρισμού της χώρας. Παρά το γεγονός ότι αρκετοί διατηρούν κεφάλαια σε άλλα νομίσματα, η μεγάλη πτώση στην ισοτιμία ρουβλιού και ευρώ κάνει το τουριστικό προϊόν και τα ακίνητα της χώρας μας ακριβότερα. Επιβάλλεται επαγρύπνηση και παρακολούθηση των εξελίξεων.

Πιθανές μεταβολές στο διεθνές σκηνικό πρέπει να βρουν την κυπριακή οικονομία σε ετοιμότητα, αφενός για να συνεχίσει να αποτελεί ελκυστικό προορισμό για περαιτέρω ξένες επενδύσεις και, αφετέρου, για να διατηρηθεί η απαραίτητη (ειδικότερα αυτήν την περίοδο) οικονομική σταθερότητα.

TΑΣΟΣ ΓΙΑΣΕΜΙΔΗΣ
Οικονομολόγος