Απάντηση του Διεθνούς Συνδέσμου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στον Τ. Τσιελεπή
* Την ανακοίνωση - απάντηση του Διεθνούς Συνδέσμου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υπογράφουν οι κύριοι Λουκής Γ. Λουκαΐδης, Χρίστος Κληρίδης, Χρίστος Τριανταφυλλίδης και Σίμος Αγγελίδης
Οι εφημερίδες της περασμένης Κυριακής περιείχαν ένα άρθρο του κ. Τσιελεπή, Συμβούλου του Προέδρου της Δημοκρατίας, το οποίο διανεμήθηκε στις εφημερίδες από τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο. Σύμφωνα με το άρθρο γίνεται προσπάθεια από τον κ. Τσιελεπή, ο οποίος προβάλλεται στο άρθρο σαν «νομικός - διεθνολόγος, μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας», να πείσει ότι η απόφαση του ΕΔΑΔ στην υπόθεση Sejdic και Finci κανένα πρόβλημα δεν δημιουργεί στην πρόταση του Προέδρου για «εκ περιτροπής προεδρία».
Ο κ. Τσιελεπής, μάλιστα, γράφει (όπως λέει) το άρθρο του λόγω της «συνεχιζόμενης επιμονής πολιτικών και νομικών κύκλων» να υιοθετούν την αντίθετη άποψη. Οι νομικοί βεβαίως κύκλοι είμαστε οι υπογεγραμμένοι δικηγόροι που εκδώσαμε και σχετική ανακοίνωση και έχουμε προβεί σε λεπτομερείς εξηγήσεις στον Τύπο και στο κρατικό κανάλι, το οποίο κατά σύμπτωση δεν τις ανακοίνωσε. Ένιωσε, λοιπόν, την ανάγκη ο κ. Τσιελεπής να ξεκαθαρίσει τα πράγματα για να μην πιστεύει ο κόσμος ότι ο προϊστάμενός του Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η ομάδα στην οποία συμμετέχει έκαναν πρόταση αντίθετη με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ως εάν μάλιστα ήταν η μόνη τέτοια πρόταση.
Εμείς επαναλαμβάνουμε ότι η πιο πάνω απόφαση σαφώς αποκλείει τον περιορισμό διεκδίκησης του αξιώματος του Προέδρου με βάση εθνοτικά κριτήρια. Αυτό, παραδόξως, το παραδέχεται ο κ. Τσιελεπής, αφού λέει στο άρθρο του ότι οι αιτητές «προσέφυγαν στο ΕΔΑΔ και στήριξαν την απόφασή τους στο γεγονός ότι δεν μπορούσαν να βάλουν υποψηφιότητα για την Προεδρία και την άνω Βουλή στη βάση εθνοτικής καταγωγής, κάτι που κατά τη γνώμη τους σημαίνει φυλετική διάκριση. Το ΕΔΑΔ δικαίωσε τους αιτητές, επισημαίνοντας ότι οι όροι που τίθενται για διεκδίκηση των πιο πάνω αξιωμάτων (μόνο όσοι ανήκουν ή δηλώνουν ότι ανήκουν στους "συνιστώντες λαούς" μπορούν να διεκδικήσουν, ενώ οι "άλλοι" αποκλείονται), όντως συνιστούν διάκριση».
Πράγματι, η ουσία της αιτιολογίας της απόφασης ήταν ότι δεν μπορείς να αποκλείσεις, και μάλιστα συνέχεια, κάποιον από του να διεκδικήσει το αξίωμα του Προέδρου λόγω διαφορετικής εθνότητας από εκείνη που καθορίζεται στα προσόντα για το δικαίωμα εκλογιμότητας. Αυτό ήταν το ratio decidendi της απόφασης, δηλαδή της αιτιολογίας των συμπερασμάτων της απόφασης. Ερμηνεύοντας δε μια δικαστική απόφαση μόνο αυτό έχει σημασία, διότι μόνο αυτό είναι δεσμευτικό και όχι τα obiter dicta. Ωστόσο ο νομικός σύμβουλος του Προέδρου δοκίμασε να στηρίξει την άποψή του, όπως ο ίδιος ρητώς λέει, στα obiter dicta, που σε όλους τους νομικούς είναι γνωστό ότι δεν αποτελούν μέρος του ratio decidendi.
Λέει, λοιπόν, ο κ. Τσιελεπής:
«Ενώ, όμως, ούτε η προσφυγή ούτε η απόφαση αφορούν την εκ περιτροπής προεδρία, το Δικαστήριο αναφέρεται σε αυτήν παρεμφερώς (obiter dicta). Πιο συγκεκριμένα, το ΕΔΑΔ επικαλείται σύσταση της επιτροπής της Βιένης (sic)… που αφορά, μεταξύ άλλων, την εκ περιτροπής προεδρία».
Δεν χρειάζεται, πιστεύουμε, να ενδιατρίψουμε ξανά στην παρερμηνεία και αυτής ακόμα της Έκθεσης της Επιτροπής της Βενετίας (μέλη της οποίας είναι και το Κιρκιρστάν, η Τυνησία, το Ισραήλ, το Περού, το Μαρόκο η Κορέα και η Αλγερία), στην οποία στηρίζει την επιχειρηματολογία του ο νομικός σύμβουλος του Προέδρου, αρκεί να τονίσουμε ότι η έκθεση, όσο μεγάλη και αν είναι, δεν είναι μέρος του ratio decidendi, της απόφασης.
Θα μπορούσαμε, βέβαια, να προσθέσουμε ότι ερμηνεύοντας μια δικαστική απόφαση και λαμβάνοντας υπόψη όλο το κείμενό της όπως και τα κείμενα στα οποία παραπέμπει, κανένας νομικός δεν θα ερμηνεύσει ότι αυτό που αποφάσισε το Δικαστήριο ανατρέπεται ή αλλάζει νόημα με οτιδήποτε που δεν περιέχεται στην αιτιολογία των συμπερασμάτων: το ratio decidendi.
Ο νομικός θα προσπαθήσει να προσαρμόσει όλες τις φράσεις που αναφέρονται στην απόφαση, έτσι που να μη συγκρούονται με το συμπέρασμα. Για παράδειγμα, αν στην προκειμένη περίπτωση αναφέρεται εκτός της αιτιολογίας η «εκ περιτροπής προεδρία», αυτή θα ερμηνευτεί ότι δεν νοείται ως θεσμός βασιζόμενος στην εθνότητα. Αν στηρίζεται ρητά στην εθνότητα, θα ερμηνευθεί ότι δεν υιοθετείται από το δικαστήριο διότι αν υιοθετείτο, θα συγκρουόταν μετωπικά με το συμπέρασμα του δικαστηρίου.
Μια μορφή φυλετικής διάκρισης
Η απόφαση του ΕΔΑΔ με δύο λόγια λέει ότι δεν μπορείς ν' αποκλείσεις πρόσωπα που διεκδικούν την Προεδρία διότι δεν έχουν την εθνότητα που καθορίζει το Σύνταγμα - με άλλα λόγια, λόγω της εθνότητάς τους. Είναι γι' αυτό που το δικαστήριο στο ξεκίνημα της αιτιολογίας του στην παράγραφο 43 αναπτύσσει του κινδύνους της διάκρισης λόγω εθνότητας ως εξής:
«Η διάκριση λόγω της εθνοτικής προέλευσης ενός ατόμου είναι μια μορφή φυλετικής διάκρισης. Η φυλετική διάκριση είναι ένα ιδιαίτερα φοβερό είδος διάκρισης, και λαμβάνοντας υπόψη τις επικίνδυνες συνέπειές της, απαιτεί από τις Αρχές ιδιαίτερη επαγρύπνηση και μια σθεναρή αντίδραση.
Είναι γι' αυτόν το λόγο που οι Αρχές πρέπει να χρησιμοποιούν κάθε διαθέσιμο μέσο για την καταπολέμηση του ρατσισμού, ενισχύοντας έτσι το όραμα της δημοκρατίας για μια κοινωνία, στην οποία η ποικιλομορφία δεν εκλαμβάνεται ως απειλή, αλλά ως πηγή πλουτισμού. Στο πλαίσιο αυτό, όταν μια διαφορά στη μεταχείριση βασίζεται σε φυλή ή την εθνότητα, η έννοια της αντικειμενικής και λογικής δικαιολογίας της μεταχείρισης πρέπει να ερμηνεύεται όσο είναι δυνατόν πιο αυστηρά.
Το δικαίωμα εκλογιμότητας
»Το Δικαστήριο (Σ.Σ. το ΕΔΑΔ) έκρινε ότι καμία διαφορά στη μεταχείριση που βασίζεται αποκλειστικά είτε σε καθοριστικό βαθμό στην εθνοτική προέλευση ενός ατόμου μπορεί να δικαιολογηθεί αντικειμενικά σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία, που είναι οικοδομημένη πάνω στις αρχές της πολυφωνίας και του σεβασμού των διαφορετικών πολιτισμών».
Εφόσον, λοιπόν, απαγορεύεται να αποκλείσεις πρόσωπα που διεκδικούν την Προεδρία διότι δεν έχουν την εθνότητα που καθορίζει το Σύνταγμα, αυτό δεν αποκλείει και εκείνη την εκ περιτροπής προεδρία που το δικαίωμα εκλογιμότητας των υποψηφίων για κάθε εκ περιτροπής θητεία θα εξαρτάται από την εθνότητά τους; Ή μήπως προκειμένου για εκ περιτροπής προεδρία αυτή εξαιρείται από τον κανόνα που αποκλείει την εθνότητα ως απαραίτητο προσόν; Και για να το απλοποιήσουμε, αν κάποιος Ελληνοκύπριος υποβάλει υποψηφιότητα για τη θητεία που προορίζεται για τον Τουρκοκύπριο δεν θα του απαντήσουν «δεν δικαιούσαι διότι δεν είσαι Τουρκοκύπριος»; Δηλαδή αυτό περίπου που είπαν στους αιτητές στην υπόθεση Sejdic «δεν δικαιούστε διότι δεν είστε Βόσνιοι Κροάτες, ή Σέρβοι».
Επικίνδυνο φαινόμενο
Βέβαια ο καθένας δικαιούται να ερμηνεύει ένα κείμενο όπως το αντιλαμβάνεται. Σύμφωνα με τις γνώσεις, την προπαίδεια και την κρίση του. Όμως το να ερμηνεύει μια δικαστική απόφαση ένα πρόσωπο που εκ των πραγμάτων έχει δεσμεύσεις σε μια ορισμένη πολιτική κατεύθυνση ερμηνείας, πιστεύουμε ότι αυτό δεν συνοδεύεται με τα εχέγγυα της πιο αντικειμενικής και σωστής ερμηνείας. Τέτοιο δε φαινόμενο είναι επικίνδυνο και για την κατάλληλη καθοδήγηση του Προέδρου σε θέματα μάλιστα καίρια για το εθνικό μας θέμα.
Στο κάτω-κάτω το ΕΔΑΔ στην εν λόγω υπόθεση δεν είπε τίποτε περισσότερο απ’ ό,τι λέγουν διάφορες διεθνείς Συνθήκες που δεσμεύουν την Κύπρο, π.χ. βλέπε άρθρο 5(γ) της Διεθνούς Σύμβασης για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Φυλετικής Διάκρισης, που προβλέπει ότι «οι συμβαλλόμενες χώρες αναλαμβάνουν να απαγορεύσουν και να εξαλείψουν τη φυλετική διάκριση σε όλες της τις μορφές και να εγγυηθούν το δικαίωμα του καθενός χωρίς διάκριση όσον αφορά φυλή… εθνική ή εθνοτική προέλευση, στην ισότητα ενώπιον του νόμου, ειδικότερα στην απόλαυση των ακολούθων δικαιωμάτων: …γ) Πολιτικά δικαιώματα, και συγκεκριμένα το δικαίωμα συμμετοχής σε εκλογές - δικαίωμα ψήφου και δικαίωμα υποψηφιότητας».
