Σημερινή

Πέμπτη, 25/04/2019
RSS

Ο εθισμός στο προσωρινά ευνοϊκό περιβάλλον

| Εκτύπωση | 24 Φεβρουάριος 2019, 18:00 | Του Δημήτρη Γεωργιάδη

Η κυπριακή οικονομία παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε ένα νέο σοκ ή σε συνδυασμό σοκ

Τώρα είναι η περίοδος για μεταρρυθμίσεις και δημιουργία αποθεματικών, που θα βοηθήσουν την κυπριακή οικονομία να αποφύγει ή να ξεπεράσει μια νέα κρίση


Κατά την άποψή μου ο εθισμός που άρχισε να διαμορφώνεται στο σχετικά ευνοϊκό περιβάλλον αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την κυπριακή οικονομία. Ο εθισμός αυτός, όπως και στο παρελθόν, αφορά και στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα. Κατά την περίοδο της χρηματιστηριακής φούσκας όλοι θεωρούσαν ότι οι τιμές των μετοχών θα είχαν για πάντα ανοδική πορεία. Αγνοώντας τα φαινόμενα διαφθοράς, σε ξεκάθαρα παράλογες εκτιμήσεις και ενέργειες είχαν οδηγηθεί απλοί πολίτες, πολιτικοί, ακόμη και ειδήμονες.

Την περίοδο της φούσκας των ακινήτων, το ίδιο. Στελέχη του Κτηματολογίου, που δεν είχαν συμφέρον, υποδείκνυαν ότι «οι τιμές των ακινήτων στην Κύπρο ποτέ δεν πέφτουν» και με αυτόν τον τρόπο συνέβαλλαν στο πρόβλημα. Όλοι πίστευαν ότι το όνειρο ήρθε και θα παρέμενε για πάντα. Έτσι και σήμερα, συνθήκες/καταστάσεις που πιθανόν να αποδειχθούν προσωρινές δημιουργούν έναν εθισμό που, αν δεν ελεγχθεί, μπορεί να οδηγήσει στα ίδια ακριβώς φαινόμενα.

Είναι πολύ δύσκολο να πει κάποιος με ακρίβεια πότε ακριβώς μια τιμή είναι φούσκα ή πότε μια δραστηριότητα θα τερματιστεί. Το ίδιο δύσκολο είναι να καθοριστεί πότε και πού θα καταλήξει. Όλα αυτά καθιστούν λιγότερο πιστευτούς όσους προειδοποιούν για τους κινδύνους. Όπως όμως μας έχει διδάξει η πρόσφατη ιστορία, όταν αυτές οι υποθέσεις αποδειχθούν λανθασμένες, έχουν πολλές και συχνά καταστροφικές επιπτώσεις:

· Η άμεση ζημιά στο σπάσιμο της φούσκας: Η πρώτη επίπτωση που όλοι θυμούνται είναι η ζημιά που δέχεται ο κάτοχος της μετοχής/ του ακινήτου τη στιγμή που σκάει η φούσκα.

· Ο υπερδανεισμός: Αν η επένδυση στο περιουσιακό στοιχείο έγινε με δανεισμό με την υπόθεση ότι η εξόφλησή του θα γινόταν με την πώληση, τότε οι επιπτώσεις αρχίζουν να επεκτείνονται και στον τραπεζικό τομέα.

· Η δημιουργία μόνιμων ανελαστικών δαπανών: Η υπόθεση ότι η αύξηση στις τιμές ή μια υπερ-κερδοφόρα δραστηριότητα θα συνεχιστούν για πάντα, οδηγεί στη δημιουργία μόνιμων δαπανών, τόσο σε επίπεδο νοικοκυριών και επιχειρήσεων όσο και στην κρατική μηχανή. Αυτές οι μόνιμες δαπάνες, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα, είναι δύσκολο έως και αδύνατο να αντιστραφούν. Προκαλούν συγκρούσεις, δυσφορία και προβλήματα προσαρμογής, ακόμη και δημοσιονομικές κρίσεις.

· Οι παράπλευρες απώλειες: Η οποιαδήποτε νέα δραστηριότητα αναπόφευκτα επηρεάζει άλλες («Ολλανδική Ασθένεια»). Μεταφέρει πόρους μακριά από αυτές και αυξάνει το κόστος λειτουργίας τους. Μπορεί να οδηγήσει στον ολικό τερματισμό τους. Αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκην αρνητικό. Είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί και εξελίσσεται μια οικονομία. Για παράδειγμα, ο τουρισμός στην Κύπρο αντικατέστησε τη βιομηχανία δερμάτων και υποδημάτων και δημιούργησε περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και περισσότερους πόρους για το κράτος. Όταν όμως η νέα δραστηριότητα είναι προσωρινή και προκληθεί ανεπανόρθωτη ζημιά σε άλλους τομείς, τότε με τον τερματισμό της πρώτης προκαλούνται προβλήματα. Αν η παραδοσιακή δραστηριότητα έχει τερματιστεί και, γενικότερα, η οικονομία είναι γραφειοκρατική και μη ευέλικτη, τότε τα προβλήματα θα είναι σοβαρά.

· Η μη προώθηση αναγκαίων μεταρρυθμίσεων: Ενώ μια κοινωνία βρίσκεται σε καλύτερη θέση να προωθεί μεταρρυθμίσεις στις σχετικά καλές περιόδους, εντούτοις στις πλείστες περιπτώσεις συμβαίνει το αντίθετο. Αυτό διαφαίνεται και τα τελευταία δύο χρόνια. Το προσωρινά θετικότερο κλίμα κάνει όλους πιο διστακτικούς και απρόθυμους να αντιμετωπίσουν το νέο, οι αντιστάσεις των κατεστημένων εντείνονται και δύσκολα προωθούνται μεταρρυθμίσεις.

Η Κύπρος είναι μια μικρή και ανοικτή οικονομία, με σοβαρά προβλήματα ανταγωνιστικότητας. Την ίδια ώρα ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας έχουν πολύ υψηλό δανεισμό. Η πρόκληση των μη εξυπηρετούμενων δανείων παραμένει. Όλα αυτά την καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτη σε ένα νέο σοκ ή σε συνδυασμό σοκ.

Το σχέδιο ενίσχυσης του κατασκευαστικού τομέα βοήθησε την Κύπρο να βγει από την κρίση. Όμως με μειωμένη ανεργία και υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης η συνέχιση και διεύρυνση αυτής της δραστηριότητας, που δεν μπορεί να θεωρείται μόνιμη, αναπόφευκτα θα προκαλέσει τα πιο πάνω προβλήματα.

Επιπρόσθετα, η συγκεκριμένη ενίσχυση ομάδων με κρατικό παρεμβατισμό δημιουργεί δικαιολογημένες απαιτήσεις από άλλους. Αυτό οδηγεί σε άλλα σχέδια με δημοσιονομικό κόστος που πιθανόν θα αποδειχθούν μόνιμα.

Ακόμη μια παραδοχή που ενδεχομένως να μην αποδειχθεί μόνιμη, είναι η διατήρηση του ευνοϊκού εξωτερικού περιβάλλοντος. Το αυξημένο τουριστικό ρεύμα προς την Κύπρο, η ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες, το μειωμένο κόστος δανεισμού και η άφθονη ρευστότητα βοήθησαν και βοηθούν την κυπριακή οικονομία. Ο κίνδυνος όμως επιδείνωσης δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Τώρα είναι η περίοδος για μεταρρυθμίσεις και δημιουργία αποθεματικών, που θα βοηθήσουν την κυπριακή οικονομία να αποφύγει ή να ξεπεράσει μια νέα κρίση. Επιπρόσθετα, αυτό θα τη φέρει σε καλύτερη θέση να διαχειριστεί προβλήματα που αναπόφευκτα θα προκύψουν από άλλες σημαντικές αλλαγές, όπως η λειτουργία του ΓΕΣΥ και η λύση του κυπριακού προβλήματος. Αν αγνοηθούν αυτά και αρχίσουν οι αλόγιστες διεκδικήσεις και παραχωρήσεις, τότε με το πρώτο σοκ η Κύπρος θα βρεθεί ξανά σε δυσμενή θέση.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου
Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.