Σημερινή

Τετάρτη, 24/04/2019
RSS

Η διάσωση των κοινωνικών ασφαλιστικών ταμείων

| Εκτύπωση | 06 Ιανουάριος 2019, 18:00 | Με τον Δρα Ιάκωβο Αριστείδου

ΠΕΡΑΣΕ ΑΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΤΗ ΜΙΑ 15ΕΤΙΑ, ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΧΕΙΡΟΤΕΡΕΥΣΑΝ ΚΑΙ ΧΑΘΗΚΕ ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΙΑΣ ΕΠΕΡΧΟΜΕΝΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΤΚΑ

Η οργάνωση των καθηγητών προέβαλλε κατά κόρον την έγκαιρη παραχώρηση της θέσης των παλαιοτέρων καθηγητών για την εργοδότηση νέων και την ανάγκη ανανέωσης του καθηγητικού κόσμου με νέους ανθρώπους. Ειλικρινά απορεί κανένας με την εφευρετικότητα επιχειρημάτων στον τόπο μας, όταν κάποιοι θέλουν να υποστηρίξουν το τι τους συμφέρει

Όταν το 1992 βρέθηκα σε μια σύναξη των Ευρωπαίων υπουργών Κοινωνικών Ασφαλίσεων στην Ιρλανδία, όλοι διεκτραγωδούσαν την άσχημη κατάσταση στην οποία βρίσκονταν τα Ταμεία αυτά. Ο μόνος που εξέφρασε ικανοποίηση ήμουν εγώ, γιατί τότε τα αποθέματα έφταναν να καλύψουν τις ανάγκες μέχρι το 2020, είχαμε ένα συγκριτικά υψηλό ρυθμό ανάπτυξης και το χαμηλότερο ποσοστό ανεργίας στην Ευρώπη, καθώς κι έναν πολύ καλό λόγο συνταξιοδοτουμένων προς εισφορείς.

Φεύγοντας από το συνέδριο σκέφτηκα τις δυσκολίες των συναδέλφων κι άρχισα να προβληματίζομαι για το μέλλον. Πέραν του ότι οι καλοί δείκτες της οικονομίας δεν έπρεπε να θεωρούνται δεδομένοι, το δημογραφικό πρόβλημα άρχισε να διαφαίνεται και στην Κύπρο. Ο χαμηλός ρυθμός αύξησης του πληθυσμού και το μικρό καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής, η αυξανόμενη γήρανση του πληθυσμού και ο συνεχώς μικρότερος αριθμός των εισφορέων του Ταμείου έναντι των συνταξιοδοτούμενων, έστω κι αν δεν ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά, συνηγορούσαν υπέρ της επανεκτίμησης της κατάστασης. Ας σημειωθεί πως η οικονομική βιωσιμότητα του Ταμείου, σύμφωνα με αναλογιστική μελέτη του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας του 2016, με τα μέτρα μεταρρύθμισης του Σχεδίου Κοινωνικών Ασφαλίσεων που λήφθηκαν στο μεταξύ διασφαλίζεται πέραν του 2080.

Ήδη στο Έκτακτο Σχέδιο Οικονομικής Δράσης, 1982-1986, είχαμε επισημάνει τις αναμενόμενες αρνητικές εξελίξεις αναφορικά με τον πληθυσμό και την ανάγκη επεξεργασίας μιας ολοκληρωμένης πληθυσμιακής πολιτικής. Ένα «βασικό στοιχείο της πληθυσμιακής πολιτικής θα έχει ως στόχο τη συγκράτηση της τάσης για μείωση της γεννητικότητας... θα δοθεί συνεπώς ώθηση σε μέτρα που θα επιτρέπουν στον γυναικείο πληθυσμό να συνδυάζει τη μητρότητα με την οικονομική δραστηριότητα».

Μετά από επανεκτίμηση της κατάστασης και συζήτηση στο Συμβούλιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων με τους κοινωνικούς εταίρους, προωθήσαμε, μεταξύ άλλων, τις πιο κάτω αλλαγές αναφορικά με τις συντάξεις: Προχωρήσαμε σε μια στρατηγική κίνηση μείωσης της ηλικίας συνταξιοδότησης του Ταμείου από τα 65 στα 63, όπως είχε ήδη γίνει για τις γυναίκες, ώστε να μπορέσουμε να ανεβάσουμε τους υπόλοιπους επίσης στα 63. Δεν ήταν δίκαιο άλλωστε ορισμένες τάξεις εργαζομένων να συνταξιοδοτούνται στα 60 ενώ άλλοι, που είναι εκτεθειμένοι σε αντίξοες συνθήκες εργασίας, στα 65.

Η μείωση του ορίου συνταξιοδότησης στα 63 ήταν πια δικαίωμα των εργαζομένων, εάν ήθελαν να το ασκήσουν, νοουμένου ότι πληρούσαν τις ελάχιστες προϋποθέσεις από πλευράς εισφορών. Όμως παρείχετο η επιλογή κάποιος, αν ήθελε ή έτσι τον συνέφερε, να μην το ασκήσει και να συνεχίσει να συνεισφέρει μέχρι τα 65, ή ακόμη και μέχρι τα 68, για να πάρει πλήρη ή αυξημένη σύνταξη. Αυτή η ευελιξία, που για πρώτη φορά εισήχθη τότε, θα μπορούσε να βοηθήσει να αντιμετωπιστούν πολλά προβλήματα που παρουσιάζονται σε ένα σύνθετο θέμα όπως αυτό.

Δυστυχώς δεν καλλιεργήθηκε αρκετά στη συνέχεια. Θα μπορούσε με την ευελιξία αυτή και με τα κατάλληλα κίνητρα να παραταθεί το όριο συνταξιοδότησης ακόμη και στα 68 για όσους ήθελαν ή μπορούσαν να εργάζονται παραγωγικά κι αποδοτικά, ενώ παράλληλα να αντιμετωπιστούν νωρίτερα τα προβλήματα των εργαζομένων σε βαριά και ανθυγιεινά επαγγέλματα, των ανίκανων για εργασία, καθώς και των μη αποδοτικών σε συγκεκριμένα επαγγέλματα.

Τότε υπήρχαν κάπου 40.000-45.000 εργαζόμενοι (κυβερνητικοί, εκπαιδευτικοί, ημικρατικοί, τραπεζικοί και ασφαλιστικοί) που συνταξιοδοτούνταν στα 60 τους. Στον διάλογο, που προλάβαμε να κάνουμε, οι οργανώσεις των ημικρατικών και τραπεζικών υπαλλήλων δέχτηκαν την εισήγηση για παράταση του ορίου συνταξιοδότησης στα 63. Η μόνη εργατική οργάνωση που αντιτάχθηκε στην εισήγηση ήταν η ΠΑ.ΣΥ.Δ.Υ. (γι' αυτό δεν προχωρήσαμε τότε με τις εκπαιδευτικές οργανώσεις).

Η αρνητική τοποθέτησή της οφειλόταν σε ένα διαδικαστικό πρόβλημα, ένα παλαιό ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης να μη δεχτούν αλλαγή του ορίου συνταξιοδότησης από εκείνο των 60. Δυστυχώς έκτοτε πέρασε πολύς καιρός μέχρι το Υπουργείο Εργασίας, αλλά και το Υπουργείο Οικονομικών, το οποίο από τότε εμπλέξαμε, να προωθήσουν το θέμα.

Πέρασε ανεκμετάλλευτη μια δεκαπενταετία, οι πιο πάνω κοινωνικοί δείκτες χειροτέρευσαν και χάθηκε πολύτιμος χρόνος για αντιμετώπιση μιας επερχόμενης κρίσης του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Το θέμα επανήλθε, όχι υπό τις ορθές του διαστάσεις, αλλά διότι έπρεπε να γίνει κάτι με τα δημοσιονομικά ελλείμματα μέσα στα πλαίσια του Προγράμματος Σύγκλισης της Ε.Ε. Στην τελευταία συζήτηση για την επέκταση του ορίου συνταξιοδότησης των κρατικών λειτουργών μονοπώλησε τη σκηνή το Υπουργείο Οικονομικών, ενώ η κύρια πτυχή του προβλήματος, η διάσωση των κοινωνικών ασφαλιστικών θεσμών και ταμείων, καθόλου δεν αναφέρθηκε ούτε προβλήθηκε.

Οι πτυχές αυτές εξέλιπαν κι από την περίπτωση των εκπαιδευτικών. Προβλήθηκαν κατά κόρον από την οργάνωση των καθηγητών δύο άλλες πτυχές: Η έγκαιρη παραχώρηση της θέσης των παλαιοτέρων καθηγητών για την εργοδότηση νέων και η ανάγκη ανανέωσης του καθηγητικού κόσμου με νέους ανθρώπους, με νέες ιδέες και σύγχρονες γνώσεις για το καλό της παιδείας. Ειλικρινά απορεί κανένας με την εφευρετικότητα επιχειρημάτων στον τόπο μας, όταν κάποιοι θέλουν να υποστηρίξουν το τι τους συμφέρει.

Και μάλιστα πώς μπορεί άσχετα επιχειρήματα να χρησιμοποιούνται από τόσους πολλούς για υποστήριξη της θέσης τους. Και τέλος, πώς μπορεί να επιμένουμε να κτίζουμε πάνω σε λανθασμένες βάσεις, ενώ θα έπρεπε να προσπαθούμε να τις αλλάξουμε. Κι εννοώ εδώ το μέχρι τώρα αναχρονιστικό και καταστροφικό σύστημα διορισμού στη δημόσια εκπαίδευση.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com