Σημερινή

Κυριακή, 16/12/2018
RSS

Και πάλι τα κυπριακά πανεπιστήμια

| Εκτύπωση | 05 Δεκέμβριος 2018, 12:00 | Με τον Δρα Ιάκωβο Αριστείδου

Ο ρόλος της Παιδείας σε μια κοινωνία είναι σημαντικότατος, τόσο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα, όσο και για την ανάπτυξη κι ευημερία των μελών της. Από πολύ νωρίς οι Κύπριοι γονείς είχαν συνειδητοποιήσει την σημασία της κι έκαναν ό,τι μπορούσαν για τη μόρφωση των παιδιών τους. Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η παρατήρηση της Agnes Smith («Through Cyprus», 1887), που επισκέφτηκε την Κύπρο, λίγο μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης της Κύπρου από τη Μ. Βρετανία, ότι και τα κορίτσια σε περιοχές που επισκέφτηκε παρακολουθούσαν μαθήματα στα δημοτικά σχολεία, καθώς και το γεγονός ότι διαχρονικά η Κύπρος κατετάσσετο στις πρώτες θέσεις αναφορικά με τον αριθμό φοιτητών κατ’ αναλογίαν πληθυσμού.

Μετά την Ανεξαρτησία, φροντίσαμε, ώστε όχι μόνο η Δημοτική, αλλά και η Μέση Παιδεία να παρέχονται δωρεάν και ιδρύσαμε το Κυπριακό Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών για τις πανεπιστημιακές σπουδές κατά το πρότυπο του ΙΚΥ Ελλάδας, που βοήθησε για πολλά χρόνια τον σκοπό αυτό. Με τη βοήθεια του Προγράμματος Ανάπτυξης των Η.Ε. προχωρήσαμε στην ίδρυση αριθμού Ανώτερων Σχολών (Κέντρο Παραγωγικότητας, Ινστιτούτο Ξενοδοχειακών Σπουδών, Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο), ενώ συνεχίσαμε τη λειτουργία άλλων, όπως το Δασικό Κολέγιο, για τη μεταγυμνασιακή μόρφωση κι εξειδίκευση μαθητών.
Ταυτόχρονα, θέσαμε και το θέμα της ίδρυσης Πανεπιστημίου.

Στην αρχή η πολιτική ηγεσία ήταν αρνητική στο θέμα αυτό, αν και με τον Μακάριο επισκεφτήκαμε, μετά την εισβολή, τους γύρω λόφους του Σταυροβουνιού για να επιλέξουμε τον χώρο όπου θα κτιζόταν η πανεπιστημιούπολη. Αφού στάθηκε σε ένα ύψωμα, σήκωσε την ποιμαντορική του ράβδο κι έδειξε τους γύρω λόφους, λέγοντας: «Εδώ θα γίνει η πανεπιστημιούπολη». Δυστυχώς, ο Μακάριος πέθανε χωρίς να πραγματοποιήσει το όραμά του. Οι προβαλλόμενοι από πολλούς φόβοι ήταν ότι, με την ίδρυση κυπριακού Πανεπιστημίου, θα απομακρυνόμασταν από την Ελλάδα. Οι περισσότεροι Κύπριοι φοιτητές φοιτούσαν εκεί.

Χρησιμοποιώντας τα πιο πάνω, πείσαμε τον νέο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Σπ. Κυπριανού, να συστήσει Υπουργική Επιτροπή υπό τον Υπουργό Παιδείας για να μελετήσει το θέμα. Απαντώντας σε ερώτηση «ποια προτεραιότητα δίναμε στην ίδρυση Πανεπιστημίου ανάμεσα στα άλλα έργα ανάπτυξης», η απάντησή μου ήταν άμεση: «Πρώτη προτεραιότητα. Είμαι έτοιμος να εισηγηθώ την περικοπή άλλων προγραμμάτων για να ενταχθούν οι δαπάνες για ίδρυση Πανεπιστημίου στον Προϋπολογισμό Ανάπτυξης».

Εξήγησα ξανά τη θέση μας αυτή: «Δεν νοείται ολοκληρωμένο σύστημα εκπαίδευσης χωρίς το επιστέγασμά του, την ανώτατη εκπαίδευση. Μόνο με την ίδρυση του Πανεπιστημίου θα μπορεί να γίνει αναβάθμιση του όλου εκπαιδευτικού συστήματος. Η ίδρυση Πανεπιστημίου θα αναβαθμίσει και το επίπεδο της επιστημονικής σκέψης γενικά, γιατί τότε όλα θα τίθενται κάτω από τη βάσανο της ακαδημαϊκής έρευνας. Μέχρι τώρα, είπα, είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι που επωμίζονται το έργο αυτό. Κι αυτό είναι άδικο και για τον τόπο και για τους υπαλλήλους».

Αφού απάντησα σε όλες τις αρνητικές ερωτήσεις για την ίδρυση πανεπιστημίου, που μου υπέβαλαν, κατέληξα στην εξής σύνοψη: «Κύριοι Υπουργοί, το πανεπιστήμιο είναι σαν τον γάμο. Αν αναλογιστείς τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνεις με αυτό, δεν θα παντρευτείς ποτέ. Όταν όμως συναντήσεις μια ωραία κοπέλα και κτυπήσει η καρδιά σου, τρέχεις να την παντρευτείς χωρίς δεύτερη σκέψη». Ακόμη και στη Βουλή, όπου ορισμένοι βουλευτές ήγειραν θέμα ίδρυσης Πανεπιστημίου, έγινε αναφορά στο απόφθεγμα αυτό.

Μια από τις ανησυχίες της Υπουργικής Επιτροπής ήταν «γιατί να κάμουμε κυπριακό Πανεπιστήμιο, όταν οι φοιτητές μας έχουν την ευχέρεια να πάνε στα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου;». Πέραν του τρομερού πονοκεφάλου των περισσότερων γονιών για να στείλουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό για σπουδές, διερωτήθηκα, γιατί, απαραίτητα, το κυπριακό Πανεπιστήμιο θα είναι υποδεέστερο; Μάλιστα, αργότερα, για να προσελκύσουμε τους καλύτερους Κύπριους πανεπιστημιακούς από το εξωτερικό, επέμεινα ότι οι κλίμακες διορισμού τους έπρεπε να είναι πιο υψηλές από εκείνες που ίσχυαν στη δημόσια υπηρεσία. Το κίνητρο αυτό, μαζί με την νοσταλγία για επιστροφή στην πατρίδα, έκαμε πολλούς να επιστρέψουν στον τόπο τους.

Δεν είναι τυχαίο, που δύο κυπριακά πανεπιστήμια (ΤΕΠΑΚ, Πανεπιστήμιο Κύπρου) βρίσκονται σε πολύ καλή θέση στη λίστα της Παγκόσμιας Ακαδημαϊκής Κατάταξης για το 2019 του Times Higher Education World University Rankings. Αλλά και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, που βοηθήσαμε να ιδρυθούν μετά, βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα, αν κρίνουμε από τη συνεργασία τους με καλά ξένα σε πολλούς τομείς και τους ξένους φοιτητές τους. Με ακόμη λίγη προσπάθεια, μπορούμε πράγματι να μετατρέψουμε την Κύπρο σε ένα ξεχωριστό κέντρο σπουδών στην περιοχή, όπως ήταν από την αρχή ένας από τους στόχους των Σχεδίων Ανάπτυξης.

Τώρα, αν αξιοποιήσαμε την ίδρυση τόσων πανεπιστημίων για τους σκοπούς που ανέφερα πιο πάνω είναι θέμα που πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω. Η πρώτη εντύπωσή μου είναι ότι έχουν ακόμη πολλά να γίνουν προς την κατεύθυνση αυτή. Το Υπουργείο Παιδείας θα πρέπει να αναθέσει σε μια πολύ υψηλού επιπέδου επιτροπή, με ντόπιους και ξένους ειδικούς, να μελετήσει σε βάθος κατά πόσον η λειτουργία κυπριακών πανεπιστημίων εδώ και τριάντα τόσα χρόνια συνέβαλε, πού και πώς, στην αναβάθμιση της οικονομίας και της κοινωνίας της Κύπρου και να εισηγηθεί με ποιον καλύτερο τρόπο θα πρέπει να αξιοποιήσουμε τους πολύτιμους αυτούς θεσμούς.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com.cy