Σημερινή

Κυριακή, 18/11/2018
RSS

Πατερναλιστικού ηγεμονισμού πολιτική κουλτούρα

| Εκτύπωση | 26 Αύγουστος 2018, 18:00 | Του Χριστόδουλου Κ. Γιαλλουρίδη

Η μαζική μορφή άκριτης, δηλαδή αδιαφοροποίητης ταύτισης λαού και ηγεσίας αποτελεί τον ασφαλέστερο οδηγό φασιστικοποίησης καθεστώτων, τα οποία υπό την ηγεσία δικτατόρων με ιμπεριαλιστικές βλέψεις φέρνουν αφεύκτως στην περιοχή πολέμους και επικίνδυνες, συγκρουσιακές ανακατατάξεις

Η πολιτική κουλτούρα παραπέμπει σε στάση και συμπεριφορά, που εκδηλώνει συγκεκριμένη πολιτική ομάδα πληθυσμού ενός συνόλου, λαού, έθνους ή εθνότητας και που ταυτοποιεί την ίδια, διαχωρίζοντάς την από άλλα σύνολα εθνών ή λαών. Η απελευθέρωση των δύο Ελλήνων στρατιωτικών, που εκρατούντο παρανόμως στις τουρκικές φυλακές της Αδριανούπολης, δεν μπορεί να σημαίνει κατά ταύτα και μετάβαση της Τουρκίας σε κράτος δικαίου.

Ο Τούρκος Πρόεδρος διαπλάθει το είδωλο μιας νεοσουλτανικής ερντογανικής εποχής, που σφραγίζεται από τις ιδιαιτερότητες «των έργων και ημερών» του. Η κυριαρχία του Ερντογάν στη χώρα του είναι πασιφανής. Έχει δε κατά το μάλλον ή ήττον απήχηση και στον κόσμο, που κατά παράδοση υπακούει προς τις εκάστοτε ηγεσίες της χώρας, καλλιεργώντας ένα παρωχημένο πλην οιονεί παρόντα και δρώντα στην Τουρκία εθνικισμό. Ενόψει των ανωτέρω, μεσούσης της αντιαμερικανικής υστερίας, που κυριαρχεί στη χώρα, ο Τούρκος Πρόεδρος κάλεσε τους πολίτες να πλήξουν, να καταστρέψουν, να εξαφανίσουν, να κάνουν μποϊκοτάζ σε αμερικανικά προϊόντα πάσης μορφής και είδους.

Τότε ακολούθησε ένα μαζικό ντελίριο καταστροφής αμερικανικής προέλευσης κινητών τηλεφώνων, καθώς και αναρίθμητων άλλων αμερικανικών προϊόντων, τα οποία ο τουρκικός μαινόμενος όχλος εξελάμβανε ως «αντίπαλον δέος», που έπρεπε να εξοντώσει. Τούτο υποδηλώνει έναν τρόπο μαζικού ελέγχου εθνικιστικής κινητοποίησης του πληθυσμού, που παραπέμπει ως νοοτροπία σε φασιστικές πολιτικές στάσεις και συμπεριφορές. Καθεστώτα, στα οποία ηγεσία και λαός ταυτίζονται χωρίς ικανότητα διαφοροποίησης είναι ολοκληρωτικά, επαφιέμενα στη βούληση τής του ενός ανδρός αρχής διά τα περαιτέρω. Δεν υφίσταται εν προκειμένω μεταξύ ηγετικής εξουσίας και λαού καμία βαθμίδα ή μέτρο διαφοροποίησης, όπως συμβαίνει στις δυτικές δημοκρατίες.

Κατά το τουρκικό παράδειγμα αναφοράς υποδηλώνεται και το υπανάπτυκτο έως ανύπαρκτο επίπεδο δημοκρατίας και κράτους δικαίου. Πρόκειται για καθεστώς, όπου ευκόλως μετατρέπεται ο λαός σε μάζα, που κινητοποιείται άκριτα και φανατικά. Τούτου δοθέντος, αποκτά μια ιδιαίτερη δυναμική η συγκεκριμένη ηγετική ομάδα, έτσι ώστε να μπορεί να κινητοποιεί εθνικιστικές και σωβινιστές ευαίσθητες χορδές και ιστορικές διεκδικητικές ταυτίσεις προς την κατεύθυνση ενός προκατασκευασμένου ως εχθρική παράσταση στόχου.

Η μαζική μορφή άκριτης, δηλαδή αδιαφοροποίητης ταύτισης λαού και ηγεσίας αποτελεί τον ασφαλέστερο οδηγό φασιστικοποίησης καθεστώτων, τα οποία υπό την ηγεσία δικτατόρων με ιμπεριαλιστικές βλέψεις φέρνουν αφεύκτως στην περιοχή πολέμους και επικίνδυνες, συγκρουσιακές ανακατατάξεις. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε σήμερα υπό τον Ερντογάν να εκληφθεί ως αναμενόμενα εκδηλούμενη, άμεση απειλή ειρήνης και ασφάλειας για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή.

Αυτή η διάσταση της συλλογικής πολιτικής ταύτισης λαού και ηγεσίας, όπου ο ηγέτης αποφασίζει και η κοινωνία κινητοποιούμενη ακολουθεί, όπως εν εξελίξει διαμορφώνεται το τουρκικό πολιτικό πλαίσιο, πρέπει να προβληματίσει τόσο τον δυτικό κόσμο και την Ευρώπη, όσο και όλως ιδιαιτέρως τον Ελληνισμό, Αθήνα και Λευκωσία. Γιατί «φιλώντας» το τουρκικό χέρι λειτουργούμε αναμφιβόλως ως σύγχρονοι Τσάμπερλεν απέναντι στον νεοσουλτανικό επεκτατισμό. Εάν δεν κινηθεί τώρα Ευρώπη, Δύση και Αθήνα, θα χρειαστούμε στη συνέχεια ως δημοκρατικός κόσμος της σύγχρονης εποχής, πολλαπλάσιες δυνάμεις και προβολή μέγιστης ισχύος για την αντιμετώπιση επερχόμενης τουρκικής επιθετικότητας.

Σε αντίθεση με την ως ανωτέρω διάσταση, όπως η τουρκική αντίδραση πολιτικής κουλτούρας όταν εκλήθηκε από τον Ερντογάν να πράξει και να δράσει κατά μαζικό, επιθετικό τρόπο κατά δεδομένων στόχων της Δύσης, των οποίων άπτονται προσλαμβάνουσες υπαρκτές παραστάσεις και αντικείμενα, ο δυτικός κόσμος λειτουργεί ορθολογικά, νηφάλια και με βάση τον στρατηγικό ή τακτικό υπολογισμό σχέσης κόστους και οφέλους. Υπογραμμίζεται πως η διαφοροποίηση μεταξύ κοινωνίας και ηγεσίας στις κρατικές δομές των δυτικών δημοκρατιών αποτελεί και την πεμπτουσία του κράτους δικαίου.

Τα αίτια που μετατρέπουν έναν λαό σε όχλο αποδίδονται στην απουσία σύγχρονων, δημοκρατικών δομών κράτους δικαίου και στην ταύτιση κράτους και λαού, όπου η μαζική λειτουργία του λαού στη σχέση του με την κρατική εξουσία μπορεί ανά πάσα στιγμή να προκαλέσει κινητοποιήσεις, επιθετικές πολλές φορές, που αναφέρονται στην καθοδηγητική ικανότητα της ηγεσίας να φανατίσει και να οδηγήσει τον όχλο σε πράξεις και ενέργειες, των οποίων τα αίτια και το κόστος ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται, αλλά η ηγεσία εν απολύτω συνειδήσει σχεδιάζει.

Συναφώς, πρέπει να υπομνήσει κανείς το περίφημο αφήγημα περί ελληνοτουρκικής φιλίας, η οποία βασιζόταν στην αντίληψη της ικανότητας άσκησης πειθούς σε διαπροσωπικό επίπεδο σχέσεων, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της η ελληνική πλευρά τις δομικές συνθήκες λειτουργίας του τουρκικού πολιτικού συστήματος, το οποίο παράγει σε επίπεδο δομών στρατηγική και πολιτική αντίληψη προβλημάτων και προσανατολισμών για τη χώρα, ανεξαρτήτως των προσώπων που ασκούν τη συγκεκριμένη περίοδο την ηγεσία.

Εδώ υπεισέρχεται ο παράγων πολιτισμός, ειδικότερα δε η πολιτική κουλτούρα γύρω από την αντίληψη μιας διάχυτης καθεστωτικής, διαχρονικά εδραιωμένης προσέγγισης της τουρκικής στρατηγικής. Αυτή παραπέμπει στη θέληση και νοοτροπία των υπηκόων αυτής της χώρας, οι οποίοι είναι έτοιμοι να πράξουν το παν θυσιάζοντας αγαθά και ζητήματα που άπτονται της προσωπικής τους καθημερινότητας, προκειμένου να ικανοποιήσουν τη θέληση του ηγέτη ή να προσφέρουν θυσία στον διατρέχοντα τη ζωή τους εθνικισμό. Ως εκ τούτου, μπορεί κανείς ευκόλως να αντιληφθεί πως οι διαφοροποιήσεις που υφίστανται μεταξύ των δύο χωρών, καθώς και μεταξύ Ευρώπης και Τουρκίας, δεν είναι διαπροσωπικές των ηγετικών ομάδων τόσο, όσο πολύ περισσότερο συστημικές τοιούτες που άπτονται του εμφιλοχωρούντος στο τουρκικό πολιτικό σύστημα δομικά και διαχρονικά εθνικιστικού πατερναλιστικού ηγεμονισμού.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο