Απόψεις Σάββας Ιακωβίδης Πού οφείλεται ο επικίνδυνος λαϊκισμός του σουλτάνου Ερντογάν

Πού οφείλεται ο επικίνδυνος λαϊκισμός του σουλτάνου Ερντογάν

Ο Σάββας Ιακωβίδης είναι αρθρογράφος στην εφημερίδα Σημερινή



Θα αποτολμήσουμε τη σύγκριση: Ποια διαφορά έχει το κυπριακό εκλογικό σώμα από το… τουρκικό; Ας προσεχθούν αυτά: Ο Δ. Χριστόφιας θεωρείται ως ο μέγας ένοχος για την καταστροφή της οικονομίας και του τόπου. Κι όμως, το ΑΚΕΛ, ενώ έπρεπε να καταποντιστεί και να εκμηδενιστεί, όπως έπαθε π.χ. το αμαρτωλό ΠΑΣΟΚ, διατήρησε τις δυνάμεις του σχεδόν ανέπαφες.

Όπως και τα άλλα κόμματα, επειδή ισχύει ακόμα ο άθλιος «κομματικός πατριωτισμός», η προσωπολατρία και η πελατειακή συναλλαγή. Ποια ήταν η γελοία φιλοσοφία στις προεδρικές και στις ευρωεκλογές; «Μα, δεν θα ψηφίσεις το κόμμα σου ή τον υποψήφιό του και θα επιτρέψεις στους άλλους να κερδίσουν;». Ας επιστρέψουμε στην εκλογή Ερντογάν. Διαβάσαμε χτες μιαν ενδιαφέρουσα ανάλυση του Γιαν-Βέρνερ Μιούλερ, καθηγητή Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Princeton και επισκέπτη καθηγητή στο Ινστιτούτο Ανθρώπινων Επιστημών της Βιένης.

Ο καθηγητής Μιούλερ επισημαίνει πως η περίπτωση Ερντογάν συνιστά ένα περίεργο παζλ, επειδή συνδυάζει αφειδείς προεκλογικές υποσχέσεις και τις επιτυχίες του στη διακυβέρνηση της Τουρκίας. Οι λαϊκιστές ηγέτες στηρίζουν την πολιτική τους επιτιθέμενοι κατά των διεφθαρμένων αντιπάλων τους, που τους κατηγορούν ότι επιδιώκουν να αρπάξουν και να ιδιοποιηθούν την εξουσία σε βάρος των συμφερόντων του λαού. Όταν, όμως, οι ίδιοι καταλάβουν την εξουσία, κάνουν ακριβώς αυτά που κατηγορούν τους αντιπάλους τους.

Ο καθηγητής Μιούλερ επισημαίνει ότι αυτή η υποκριτική κατάσταση ποσώς επηρεάζει το εκλογικό σώμα, όπως ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση Ερντογάν. Γιατί; Διότι ο λαϊκισμός του εμπεριέχει μιαν κατ’ επίφαση ηθική διάσταση της πολιτικής. Ο λαϊκιστής ηγέτης θεωρεί ότι αυτός μόνον αντιπροσωπεύει τον λαό, ενώ οι αντίπαλοί του είναι κακοήθεις διεκδικητές της εξουσίας.

Πίσω από αυτήν την αντίληψη υπάρχει η θεώρηση ότι ο λαός έχει κοινή βούληση, που αποβλέπει στο κοινό καλό και ότι ο αυθεντικός ηγέτης είναι αυτός που ταυτίζεται με αυτό και το υλοποιεί. Όπως, ακριβώς, εμφανίστηκε ο Ερντογάν, με το σύνθημα: «Εθνική βούληση, εθνική δύναμη». Οι λαϊκιστές ηγέτες, σημειώνει ο καθηγητής Μιούλερ, δεν είναι μόνο αντι-ελιτιστές, αντι-πλουραλιστές, είναι και εναντίον του φιλελευθερισμού. Οι πολιτικές τους οδηγούν σταθερά στην πόλωση, διαχωρίζοντας τους πολίτες σε καθαρούς και ηθικούς, και στους ανήθικους «άλλους».

Αυτούς που ο Ερντογάν συχνά στιγματίζει ως «προδότες» και ως «πράκτορες». Στα μάτια των λαϊκιστών, δεν είναι δυνατή η ύπαρξη νόμιμης αντιπολίτευσης. Ισχύει η γνωστή θέση: «Όποιος είναι εναντίον του ηγέτη, αυτόματα είναι και εναντίον του λαού». Έτσι εξηγείται η αντίδραση του Ερντογάν πέρυσι, κατά τις ογκώδεις διαδηλώσεις με αφορμή το Πάρκο Γκεζί. Όσοι διαμαρτύρονταν δεν ήσαν γνήσιοι Τούρκοι αλλά όργανα ξένων, ειδικά των Αμερικανών και των Ισραηλινών. Η αντίδρασή του ήταν χειρότερη όταν κατηγορήθηκε για διαφθορά και δωροδοκία.

Έτσι εξηγείται και η αλαζονική αποστροφή του Ερντογάν όταν χρίστηκε από το κόμμα του ως υποψήφιος: «Εμείς είμαστε ο λαός! Εσείς, ποιοι είστε;». Ο καθηγητής Μιούλερ παρατηρεί ότι οι λαϊκιστές ηγέτες αρπάζουν όλες τις εξουσίες, δεν ανέχονται έλεγχο και δεν λογοδοτούν, πλημμυρίζουν την κρατική μηχανή με δικούς τους, ανταμείβουν υποστηριχτές τους και όλα αυτά τα κάνουν με «καθαρή συνείδηση».

Και όταν έχουν την ευκαιρία, όπως ο Ερντογάν, ξαναγράφουν το Σύνταγμα για να ενισχυθούν με περαιτέρω εξουσίες και να συντρίψουν τους αντιπάλους τους, που είναι εχθροί του λαού και ξένοι πράκτορες. Η Τουρκία εισέρχεται πλέον εν δυνάμει σε βαθύτερη ισλαμοποίηση, πόλωση και αυταρχικότητα. Με ό,τι αυτά σημαίνουν για τη χώρα και την περιοχή.


Top