Απόψεις Λάζαρος Μαύρος Jacqueline de Romilly: Η δημοκρατία ως καθήκον παιδείας

Jacqueline de Romilly: Η δημοκρατία ως καθήκον παιδείας

Ο Λάζαρος Μαύρος είναι αρθρογράφος στην εφημερίδα Σημερινή και ραδιοφωνικός παραγωγός στο Ράδιο Πρώτο



Ήταν χθές μια ευχάριστη έκπληξη στην 1η σελίδα της εφημερίδας «Αλήθεια». Η φωτογραφία της αείμνηστης κορυφαίας Γαλλίδας ελληνίστριας, Ζακλίν ντε Ρομιγύ (Jacqueline de Romilly), που πέθανε 97 χρονών στις 19 Δεκ. 2010. Και στην τελευταία σελίδα, ένα απόσπασμα από δικό της βιβλίο, με τον τίτλο «Η αγάπη των Ελλήνων για την ζωή». Αφορμή να θυμηθούμε την «διά βίου θουκυδιδίστρια» και το πάντα επίκαιρο έργο της. Τρεις σχεδόν δεκάδες είναι τα βιβλία της, ο έρωτάς της με το αρχαιοελληνικό επίτευγμα της δημοκρατίας, που κυκλοφορούν στα Ελληνικά.

Πεντακάθαρα απαστράπτον ύψιστο πολιτικό μήνυμα του συνολικού έργου της Ζακλίν ντε Ρομιγύ (JdR), μέχρι και το κύκνειο άσμα της: «Η δημοκρατία ως καθήκον παιδείας». Με την πλήρη, αρχέγονη έννοια και των τριών λέξεων. Σε πλειάδα βιβλίων που για τον Θουκυδίδη -κι εξ αιτίας του- συνέγραψε η JdR και για τους άλλους ανέσπερους φωτεινούς αστέρες της ελληνικής αρχαιότητας. Yποκινεί τον αναγνώστη να ξεψαχνίζει τον Ευριπίδη, τον Αισχύλο, τον Σοφοκλή, τον Αριστοφάνη, τον Ισοκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Ιπποκράτη, τους σοφιστές μέχρι και τον Όμηρο. Διότι απ’ τον Όμηρο εν σπέρματι, και διά μέσου όλων των επόμενων αιώνων, άνθισε το ελληνικό επίτευγμα του 5ου αιώνα, δώρο εσαεί στην ανθρωπότητα:

Απο την «αγορήν» - τη συνέλευση των πολεμιστών Τρώων κι Αχαιών εκατέρωθεν. Οι Τρώες «ες δ’ αγορήν αγέροντο» και όρθιοι άκουγαν (π.χ. στο Σ-243 της Ιλιάδος) όσα ο Πολυδάμας αγόρευε διαφωνώντας με τον Έκτορα. Χρειάστηκε να περάσουν κι άλλοι αιώνες ώς τη συνέλευση του κυρίαρχου πάντων δήμου των Αθηναίων πολιτών. Και την επινόηση της λέξης δημοκρατία: «Διά το μη ες ολίγους αλλ’ ες πλείονας οικείν δημοκρατία κέκληται», την ονοματίζει ο Θουκυδίδης, στο Β-37, καθώς ο Περικλής εκφωνεί τον Επιτάφιο του 430 π.Χρ. Πολίτευμα άμεσης δημοκρατίας, της Αθήνας του 5ου αιώνα: Εκκλησία του Δήμου. Όπου και το ρήμα «εκκλησιάζω» ενεργητικότερο απ’ το «εκκλησιάζομαι». «Πολιτεύουσι», κι όχι «πολιτεύονται», έγραφε ο Θουκυδίδης.

Ένα από τα σπουδαία βιβλία της JdR, του 1975, είναι «Τα προβλήματα της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας». Ανέδειξε πολλά από τα σημαντικότερα προβλήματα και της σύγχρονης δημοκρατίας, όσο ψευδής κι αν είναι ο τίτλος δημοκρατία για τις σημερινές… ρεππάπλικ. Το 2005, η JdR πρόσθεσε και το βιβλίο «Η έξαρση της δημοκρατίας στην αρχαία Αθήνα». Όπου ανέδειξε την «εξάσκηση του λαού στην άσκηση των εξουσιών του λαού». Τη δημοκρατία ως λαϊκή κυριαρχία. Οι εξουσίες του λαού, ασκούμενες όχι δι’ αντιπροσώπων αλλά υπό του λαού αυτοπροσώπως. Εξάσκηση στο πολιτεύειν. Και στο δικάζειν. Με την τέχνη του λόγου. Της πολιτικής συζήτησης: Αγορεύει, αντιλέγει, ακούει, πείθει, κρίνει, δικάζει. Τέχνη αντιμωλίας. Επιχειρήματα κι αναστροφή επιχειρημάτων. Αναζήτηση της αληθέστερης αλήθειας. Και διαρκής ζήλος για όλα τούτα…

Και πως προστατεύεται, άραγε, η δημοκρατία, από τον μεγαλύτερο -και τότε κι έκτοτε- εχθρό της, τους δημαγωγούς, που κολακεύουν κι εξαπατούν και παρασύρουν τον λαό και την ψήφο του; Αφ’ ενός είναι εκείνο που η JdR ονομάζει λαϊκή τύφλωση. Κι αφ’ ετέρου, θανόντος του Περικλή, η βδελυρότερη δημαγωγία του Κλέονα: «Ένας παλιάνθρωπος, και παλιάνθρωπος και πάλιν παλιάνθρωπος και θα το πω αυτό πολλές φορές, γιατί κι αυτός υπήρξε παλιάνθρωπος πολλές φορές κάθε μέρα, δημαγωγός, μιαρός, αναιδής, θρασύς, αχρείος, που λαδωνόταν κιόλας», όπως τον στολίζει ο μέγας αθυρόστομος Αριστοφάνης. Πώς αυτο-προστατεύεται η δημοκρατία από τους λαοπλάνους κι από την πηγή της επιτυχίας τους, την λαϊκή τύφλωση;

Η JdR δανείζεται απ’ τον Αριστοτέλη για να πει ότι: «Το τελικό μάθημα της ελληνικής εμπειρίας είναι πραγματικά σαφές. Η δημοκρατία που αφήνει την εκπαίδευση να πέσει στα χέρια των εχθρών του καθεστώτος, η δημοκρατία που δεν προσπαθεί να διατηρήσει για την παιδεία τον χαρακτήρα, όχι της πολιτικής μόρφωσης, αλλά της μόρφωσης πολιτικού ήθους, αυτή η δημοκρατία είναι χαμένη»...

Σ'αυτήν  την επισήμανσή της επανέρχεται διαρκώς μέχρι το τέλος του βίου της. Επίκεντρο και σπουδαιότερο όλων, μόνιμο κι επίμονο πολιτικό μήνυμα του έργου της: Παιδεία διαρκώς πρώτη απ’ όλα και πάνω απ’ όλα, η προστάτιδα της δημοκρατίας. Και προϋπόθεση για την άνθιση της δημοκρατίας. «Η αρχαία Ελλάδα -έγραφε η JdR το 2005- δεν αποτελεί για μας ένα πρότυπο που πρέπει ν’ ανακαλύψουμε εκ νέου. Αυτό που μας προσφέρει είναι το πρωταρχικό αξίωμα, το ιδανικό στο οποίο πρέπει να στοχεύουμε - γενικά τη δυναμική έξαρση που μπορεί ακόμα και σήμερα, να μας βοηθήσει και να μας ενώσει»...
 


Top