Απόψεις Γιάννος Χαραλαμπίδης Το μοντέλο της Μολδαβίας και η πέτρα του σκανδάλου

Το μοντέλο της Μολδαβίας και η πέτρα του σκανδάλου

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικός Αναλυτής



Το ερώτημα των συνομιλιών δεν είναι εάν θα επαναρχίσουν, αλλά κατά πόσο θα πάμε σε λύση και όχι σε διάλυση. Και επειδή ουδόλως ανήκουμε στο απορριπτικό στρατόπεδο, αλλά σε εκείνους που προτείνουν -όταν έχουν διαφορετική αντίληψη-, θεωρούμε ορθή την εναλλακτική στρατηγική πρόταση. Στην οποία δυστυχώς η ηγεσία του τόπου πολλές φορές αναφέρεται, αλλά χωρίς να την καταθέτει.

Μεθοδολογία

Συνεπώς, το ζητούμενο στις συνομιλίες εντοπίζεται στον στόχο, στα μέσα και στη μεθοδολογία. Αρχίζοντας από τον στόχο θα μπορούσαν να λεχθούν τα εξής: Η ομοσπονδία είναι μια τουρκοβρετανική λύση, συνώνυμη -αν όχι και χειρότερη- της υφιστάμενης de facto διχοτόμησης, την οποία μετατρέπει σε de jure. Η εισβολή έχει προκαλέσει τον παράνομο διοικητικό και πληθυσμιακό διαχωρισμό της Κύπρου, ο οποίος θα νομιμοποιηθεί μέσα από την πρακτική εφαρμογή των δύο συνιστώντων κρατών. Άρα έχουμε νομιμοποίηση και όχι ανατροπή των τετελεσμένων της εισβολής. Υπό αυτές, λοιπόν, τις συνθήκες, ο στόχος θα έπρεπε και πρέπει να είναι η συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Επί τούτου θα πρέπει θα επισημανθούν τα ακόλουθα: Η μεθοδολογία θα πρέπει να διαφοροποιηθεί. Δηλαδή από top down θα πρέπει να εξελιχθεί σε bottom up. Αντί να τίθεται ονοματολογία επί της λύσης, όπως π.χ. η ομοσπονδία, με αποτέλεσμα τον ακρωτηριασμό στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως είναι κατοχυρωμένα στη Χάρτα του ΟΗΕ και στην ΕΕ, θα πρέπει να συμβεί το εξής: Το νέο πολιτειακό οικοδόμημα θα πρέπει να οικοδομηθεί από κάτω προς τα πάνω. Αντί να γίνεται ακρωτηριασμός, εκείνο που πρέπει να συμβεί είναι να τεθούν οι αρχές επί των οποίων να οικοδομηθεί δημοκρατικά το πολιτειακό σύστημα.

Η διχοτόμηση

Άλλωστε, η ομοσπονδία στην Κύπρο δεν θα συνιστά συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά παρθενογένεση. Με βάση το Συνταγματικό Δίκαιο, τα πολιτειακά συστήματα χωρίζονται σε σύνθετα και ενιαία. Τα σύνθετα αποτελούνται από πέραν της μίας πολιτείας, όπως είναι οι ομοσπονδίες, οι συνομοσπονδίες, σε αντίθεση με το ενιαίο κράτος, όπως είναι η Κυπριακή Δημοκρατία, που συνίσταται από μια και μόνο πολιτεία. Η άλλη πολιτεία, το άλλο ισότιμο συνιστών κράτος, είναι το ψευδοκράτος, το οποίο προέκυψε παρανόμως από την εισβολή και το οποίο θα νομιμοποιηθεί μέσω της «λύσης».

Η οποία δεν θα είναι λύση, αλλά διάλυση. Γιατί; Διότι το υφιστάμενο ενιαίο κράτος θα διχοτομηθεί ή θα τριχοτομηθεί σε δύο ισότιμα συνιστώντα κράτη και ένα τρίτο προφανώς στη Λευκωσία, που θα αποτυπώνει την Κεντρική Κυβέρνηση. Είναι δε, πρόδηλο ότι, επειδή κανένα κρατίδιο ή εσωτερικό σύνταγμα δεν θα υπερισχύει του άλλου, ούτε καν του κεντρικού, τότε κατανοεί κάποιος ότι στο πλαίσιο της ισοτιμίας, το νέο πολιτειακό σύστημα καταλήγει σε συνομοσπονδιακό. Ή τουλάχιστον δίδει δικαιώματα σε τέτοιες ερμηνείες. Και αντικείμενο νέων τριβών και άνοιγμα του νέου κυπριακού ζητήματος.

Ζώνες, ομοσπονδία και Οθωμανισμός

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι ζώνες, επί τούτων μπορούν να βρεθούν λύσεις, το πρόβλημα είναι η ίδια η ομοσπονδία σε σχέση με δύο ή περισσότερες ζώνες, πολιτείες και κρατίδια, καθώς και οι συνέπειες που μπορούν να προκύψουν. Συναφώς, τονίζουμε:

1. Εφόσον περάσουμε από το ενιαίο υφιστάμενο κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας σε μια ομοσπονδία με δύο ή περισσότερο κρατίδια - ζώνες, δεν θα υπάρχει σε περίπτωση κρίσης δρόμος επιστροφής. Και το ερώτημα σε μια τέτοια περίπτωση θα είναι ποιο από τα συνιστώντα κράτη θα αναγνωρίζεται; Το ελληνοκυπριακό, το τουρκοκυπριακό ή και τα δύο; Κάποιος θα ήταν δυνατό να ισχυριστεί ότι θα ισχύει η Κεντρική Κυβέρνηση. Και με ποιους να τη συνθέτουν και την εξουσία πώς να την ασκούν; Άρα σε μια τέτοια περίπτωση, είτε οι Τούρκοι θα μας εκβιάζουν ότι εάν δεν αποδεχθούμε δικούς τους όρους σε διάφορα θέματα θα πάρουν το κρατίδιό τους και θα φύγουν, ή θα υπάρξει και χειρότερο σενάριο: Δεν θα αντέχουν οι Ελληνοκύπριοι την καταπίεση, θα ζητούν να αποχωρήσουν από τη διζωνική και δεν θα το επιτρέπει η Άγκυρα, γιατί επιδιώκει έλεγχο ολόκληρου του νησιού!

2. Εφόσον ισχύσουν οι τρεις ιθαγένειες, δύο εσωτερικές και μια κοινή, τότε θα επιστρέψουμε στην Οθωνική Αυτοκρατορία. Γιατί; Διότι, για να έχουν δικαίωμα ψήφου όσοι Ελληνοκύπριοι θα ζουν στον Βορρά και δεν θα ανήκουν στις ποσοστώσεις επιστροφής, θα πρέπει να αποταθούν στο τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος για απώλεια της ελληνοκυπριακής εσωτερικής ιθαγένειας, πράγμα που σημαίνει ότι για να έχουν δικαίωμα ψήφου θα πρέπει, όπως επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, να γίνουν από χριστιανοί μουσουλμάνοι, από Έλληνες Τούρκοι! Αλλιώς, εάν ισχύσει η αρχή «ένας άνθρωπος, μια ψήφος» -και εφόσον επιστρέψουν Ελληνοκύπριοι στον Βορρά, είτε είναι πρόσφυγες είτε όχι-, θα έχουμε δύο ελληνικά συνιστώντα κράτη! Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να ισχύει στην Κύπρο, διότι θα υπάρχουν δύο συνιστώντα κράτη διαφορετικών εθνοτήτων.

Άρα δεν ισχύει η αντίληψη ότι με την ομοσπονδία η λύση θα κατοχυρώνει τις δημοκρατικές αρχές και αξίες της ΕΕ. Θα έχουμε ένα νέο πολιτειακό σύστημα, στη βάση του οποίου οι παρανομίες που καταγράφονται, επειδή ισχύει η Κυπριακή Δημοκρατία, την επαύριον θα διαγραφούν αυτομάτως. Και ο Βορράς θα είναι, στην ουσία, για τους Ελληνοκυπρίους όπως είναι το Βέλγιο και η Γαλλία!

Ακόμη και αν μπορούν να διαμένουν, δεν θα έχουν δικαίωμα ψήφου. Εξού και η αντίληψη όχι μόνο περί σταθμισμένης ψήφου, αλλά ότι δεν θα ισχύει η αρχή «ένας άνθρωπος, μια ψήφος» και πολλά άλλα δικαιώματα, διότι, αν ισχύουν, θα χαθεί ο τουρκικός χαρακτήρας του Βορρά, όπως τον δημιούργησε η εισβολή. Υπάρχει και κάτι άλλο περί τούτου συναφές: Η επόμενη εισβολή δεν θα γίνει στρατιωτικά, αλλά πληθυσμιακά. Ποιος θα ελέγξει τα κύματα των νέων εποίκων στον Βορρά, που δεν θα θεωρούνται έποικοι αλλά παράνομοι εργάτες ή μετανάστες;

Οι ομοσπονδιακές Αρχές; Και αν ισχύσει ότι για κάθε πλευρά το ελάχιστο όριο θα είναι 1/3, ώστε να μπορούν π.χ. να ζουν Ελληνοκύπριοι στον Βορρά, όπως το ίδιο θα ισχύει για τους Τουρκοκυπρίους στον Νότο, σημαίνει ότι: Εάν υποθέσουμε ότι ο τουρκικός πληθυσμός στα κατεχόμενα θα είναι 180 χιλιάδες, μόνο 60 χιλιάδες Ελληνοκυπρίων θα έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής. Αντιθέτως, εάν υποθέσουμε ότι οι Ελληνοκύπριοι θα είναι 750 χιλιάδες, οι Τουρκοκύπριοι θα μπορούν να καλύψουν έναν αριθμό 250 χιλιάδων!

Που ακόμη και αν δεν τον έχουν, θα τον βρουν… Και όταν πιέζουν για πολιτογραφήσεις την κεντρική εξουσία, εμείς τι θα λέμε, όχι; Ή θα κάνουμε πόλεμο; Ήδη, οι Τούρκοι ισχυρίζονται ότι «νομίμως» ο Βορράς διαθέτει 300 χιλιάδες, έξω οι λοιποί… έποικοι.

3. Η κυπριακή ΑΟΖ θα τριχοτομηθεί, μεταξύ των δύο συνιστώντων κρατών και της Τουρκίας. Και αυτό είναι πρόδηλο, από το γεγονός ότι η τουρκική πλευρά θέλει να θέσει το ζήτημα του φυσικού αερίου στο τραπέζι στων συνομιλιών. Η Τουρκία επισήμως έχει καταθέσει και πώς η ίδια θεωρεί ότι θα πρέπει να χαραχθούν οι ΑΟΖ αλλά και η υφαλοκρηπίδα. Τα ζητήματα αυτά, μαζί με τις περί κυριαρχίας ασάφειες, θα αποτελέσουν το νέο κυπριακό πρόβλημα.

Ενιαίο κράτος και ΕΕ

Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αντιληπτό ότι η ομοσπονδία δεν είναι συνέχεια, αλλά διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας θα είναι δυνατό να προκύψει από τη μεθοδολογία του bottom up, και που θα έχει ως βάση των συνομιλιών τις δημοκρατικές αρχές και αξίες χωρίς αποκλίσεις. Το Πρωτόκολλο 10, δηλαδή το νομικό και πολιτικό κείμενο δεσμευτικού χαρακτήρα, με το οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε στην ΕΕ, βρίσκεται σε σύγκρουση με τη Συμφωνία της 11ης Φεβρουαρίου περί ομοσπονδίας.

Το ίδιο ισχύει και για την αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου του 2005, με την οποία η ΕΕ ξεκαθαρίζει ότι στην Κύπρο υπάρχει μόνο ένα αναγνωρισμένο κράτος: Αυτό της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο οφείλει να αναγνωρίσει, εάν θέλει να ενταχθεί στην ΕΕ ή να προχωρήσει η ενταξιακή της διαδικασία. Οι αποφάσεις της ΕΕ δεν ζητούν αναγνώριση της νέας ομόσπονδης Κύπρου ούτε των συνιστώντων κρατών, αλλά την επανενσωμάτωση των κατεχομένων στην Κυπριακή Δημοκρατία, κατόπιν ομόφωνης απόφασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Και αυτό διότι η εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου στον Βορρά έχει ανασταλεί, επειδή η κυπριακή κυβέρνηση δεν μπορεί να ασκεί επαρκή έλεγχο λόγω κατοχής. Υπάρχει περί τούτου ένα συναφές μοντέλο: Αυτό της Μολδαβίας, η οποία έχει συστήσει υπουργείο μετενσωμάτωσης της αποσχισθείσας Υπερδνειστερίας. Και το υπουργείο αυτό γίνεται δεκτό και συζητεί με την ΕΕ! Συνεπώς, η λύση θα πρέπει να είναι συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, στηριζόμενη σε διοικητικές αλλαγές, με αναθεώρηση των συνταγματικών δομών της Κυπριακής Δημοκρατίας στην εξής βάση:

Πρώτο, ενιαίο κράτος με έξι ζώνες-επαρχίες, στις οποίες οι δύο θα ανήκουν και θα αυτοδιοικούνται από Τουρκοκυπρίους και οι άλλες τέσσερεις από Ελληνοκυπρίους. Δεύτερο, θα ισχύει η αρχή «ένας άνθρωπος, μία ψήφος» και ο Πρόεδρος ή/και ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης θα εκλέγονται από το σύνολο του λαού, με δικαίωμα -χωρίς φυλετική και εθνική διάκριση- να εκλέγεται οποιοσδήποτε πολίτης Πρόεδρος. Εάν ο Πρόεδρος είναι Έλληνας, ο Αντιπρόεδρος θα είναι Τούρκος και αντίστροφα, για να υπάρχει κατοχύρωση μεταξύ των πολιτών, αντίστοιχα με την εθνική καταγωγή τους με ειδικές πλειοψηφίες στο μεικτό Υπουργικό Συμβούλιο, αναλόγως του ζητήματος και της περιπτώσεως.

Τρίτο, η κατανομή των βουλευτών θα μπορεί να γίνει επί τη βάσει ποσόστωσης για κάθε κοινότητα ανά επαρχία και στο σύνολο. Έτσι, δεν θα καταργηθεί ούτε σε επίπεδο βουλευτικών εκλογών η αρχή «ένας άνθρωπος, μία ψήφος», αφού ακόμη όσοι Ελληνοκύπριοι επιστρέψουν θα δικαιούνται να ψηφίσουν το ποσοστό των Ελληνοκύπριων βουλευτών, που θα τους αναλογούν στις τουρκοκυπριακές ζώνες, ενώ το ίδιο θα μπορεί να ισχύει και για τους Τουρκοκυπρίους. Αναλόγως, μπορεί να γίνει η ανασύσταση των Κοινοτικών Συνελεύσεων, για να μπορεί ένα σύστημα να λειτουργήσει αποκεντρωτικά και μερικώς στη βάση μιας ισχυρής τοπικής αυτοδιοίκησης, χωρίς όμως κρατικές και πολιτειακές εξουσίες, εφόσον το κράτος θα συνεχίσει να είναι ενιαίο και όχι σύνθετο, δηλαδή πέραν της μιας πολιτείας και συνιστώντος κρατιδίου.

Κεντρική και νομοθετική εξουσία

Συνεπώς, η κεντρική εξουσία και η νομοθετική θα είναι μία και ενιαία, χωρίς κινδύνους αποσχίσεων, ως μπορούν να προκύψουν από μια εύθραυστη ομοσπονδία. Εάν η Ζυρίχη ήταν ομοσπονδιακό και όχι ενιαίο κράτος, τότε η Κύπρος θα ήταν ήδη διχοτομημένη, όπως συνέβη για παράδειγμα στην Τσεχοσλοβακία με το βελούδινο διαζύγιο ή στη Γιουγκοσλαβία με τον πλέον αιματηρό τρόπο. Άρα θα ήταν δυνατό να γίνουν δεκτές οι ζώνες σε ενιαίο κράτος σε μια και ενιαία εκ των πραγμάτων κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια. Έτσι αποφεύγονται οι παρερμηνείες, οι σκόπελοι και οι παγίδες που προκύπτουν από μια ομοσπονδία.

Τα μέσα του στόχου

Εν ολίγοις, ο στόχος είναι η συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας με αναθεώρηση του Συντάγματος για την επανενσωμάτωση των κατεχομένων και όχι τη διάλυση του υφιστάμενου ενιαίου κράτους και τη διχοτόμησή του σε δύο ισότιμα συνιστώντα, όπως αυτά προκύπτουν από την εισβολή. Τα μέσα προς την επίτευξη του στόχου είναι αφενός το δίκαιο και η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ, με τις συναφείς περί αναγνώρισής της από την Τουρκία αποφάσεις ως τμήμα του κοινοτικού κεκτημένου, καθώς και οι περιφερειακές συμμαχίες, κυρίως με το Ισραήλ, για ζητήματα ασφάλειας και αλλαγή ισοζυγίου δυνάμεων, καθώς και η ταχεία έξοδος από το μνημόνιο, επί τη βάσει μοντέλου ανάπτυξης με την εμπλοκή ευρωπαϊκών και άλλων κεφαλαίων, κυρίως από χώρες του Συμβουλίου Ασφαλείας, για ευνόητους λόγους, όπως είναι η Ρωσία και η Κίνα. Γεγονός που προϋποθέτει όραμα και στρατηγική, καθώς και πολιτική σταθερότητα και κοινωνική συνοχή.

Προϋποθέσεις

Κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι τα ανωτέρω συνιστούν ουτοπία. Και κάποιος άλλος θα μπορούσε να απαντήσει ότι ουτοπική πολιτική είναι η υφιστάμενη, η οποία για να γίνει ρεαλιστική, θα πρέπει μέσω των συνομιλιών να υπογράψουμε την πλήρη συνθηκολόγηση. Διότι η Τουρκία χωρίς κόστος δεν έχει λόγο να υποχωρήσει. Και το κόστος μπορεί να προκληθεί μέσω των στόχων της εντός της ΕΕ και δη της λεγόμενης εμβάθυνσης της τελωνειακής ένωσης, που σημαίνει πολλά δις ευρώ, και μέσω αποτρεπτικών στρατηγικών κινήσεων που θα μπορούσαν, πέραν της συμμαχίας με το Ισραήλ, να εντάξουν την Κύπρο στον νέο στρατηγικό σχεδιασμό της ΕΕ για την αντιμετώπιση απειλών, όπως της ISIS, στο βεληνεκές της οποίας βρίσκεται η Κύπρος.

Η διάθεση μέσων είναι συνδυασμός δικαίου, συμφερόντων και ισχύος. Η ΕΕ, για παράδειγμα, έχει θέσει νομικό και πολιτικό πλαίσιο, που ξεκινά από την εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου ώς την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Τουρκία αρνείται τα πάντα και θέλει συνομιλίες με χρονοδιάγραμμα για να πάμε σε νέο Μπούργκενστοκ. Και εκεί θα μας επιβάλουν τη διάλυση. Είτε με, είτε χωρίς την υπογραφή μας. Συνεπώς, το «Μπαρμπαρός» είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Η απομάκρυνσή του δεν είναι το μόνο κριτήριο.

Επιβάλλεται σαφής στόχος, μέσα, αλλά και κάτι άλλο: Να αποδείξει η Τουρκία αλλαγή πολιτικής, δηλαδή να επιστρέψει την Αμμόχωστο, να εφαρμόσει το πρωτόκολλο και να προβεί σε πρακτικά βήματα αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας, για να κατοχυρωθεί η συνέχειά της στο πλαίσιο της τελικής λύσης. Το πρόβλημα στις συνομιλίες είναι ο στόχος τους, δηλαδή η ομοσπονδία. Αυτή είναι η πέτρα του σκανδάλου. Που δεν οδηγεί σε λύση αλλά σε διάλυση, με την Κύπρο από κράτος-μέλος της ΕΕ να μετατρέπεται σε φέουδο της Τουρκίας!
 


Top