Απόψεις Γιάννος Χαραλαμπίδης Φόρμουλες εγγυήσεων από το παράθυρο

Φόρμουλες εγγυήσεων από το παράθυρο

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικός Αναλυτής



Το ζήτημα της ασφάλειας ανήκει στα σημαντικότερα των θεμάτων της επίλυσης του Κυπριακού. Συνιστά κλειδί για τη βιωσιμότητα της λύσης και τον χαρακτήρα της. Και επί τούτου, η Τουρκία σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και το ΝΑΤΟ προχωρούν σε ασκήσεις επί χάρτου ενόψει της πιθανότητας διεθνούς διάσκεψης για το Κυπριακό, στην οποία κεντρικό θέμα θα είναι οι εγγυήσεις και τα μονομερή επεμβατικά δικαιώματα. Η θέση, μάλιστα, η οποία διατυπώνεται από τον Έσπεν Μπαρθ Έιντε, είναι ότι σε μια τέτοια διάσκεψη όποιος φύγει χωρίς να συμφωνήσει, θα πληρώσει το κόστος της αποτυχίας.

Φόρμουλες εξάρτησης

Όπως πηγές του ΝΑΤΟ αναφέρουν, «η περιοχή μας και δη η Κύπρος θα πρέπει να παραμείνει στον έλεγχο της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, ειδικώς μετά τα όσα συμβαίνουν στη Συρία και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και του Αραβικού - Μουσουλμανικού Κόσμου και ειδικότερα μετά την ενεργητικότερη εμπλοκή της Ρωσίας». Πάντως, η συνήθης τακτική της Τουρκίας είναι να παρουσιάζεται άτεγκτη ως προς το θέμα των εγγυήσεων -για να έχει στρατηγικό διαπραγματευτικό βάθος- ενώ οι Βρετανοί έχουν μελετήσει και άρχισαν επαφές με Ελλάδα και Τουρκία για εναλλακτικές προτάσεις με τη σύμφωνη γνώμη της Συμμαχίας, όπως είναι:

1) Οι χωριστές εγγυήσεις (για κάθε συνιστών κράτος).

2) Η σταδιακή αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων με ορίζοντα την ολοκλήρωση της εφαρμογής των συμφωνηθέντων (μεταβατικές περίοδοι) και παραμονή στρατιωτικών συμβούλων ή μικρής δύναμης ώς την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε.

3) Η κατάργηση των εγγυήσεων σταδιακά επί τη βάσει χρονοδιαγραμμάτων αλλά με ανταλλάγματα, στα οποία περιλαμβάνεται και η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. (Ορίζοντας κατάργησης εγγυήσεων όπως αναφέρονται στη συνθήκη του '60).

Στη λογική, όμως, αυτή, δηλαδή της όποια ρητής κατάργησης των εγγυήσεων όπως ίσχυαν το '60, θα εφαρμοστούν νέες εγγυήσεις στην εξής βάση: Ακόμη και αν τυπικά δεν θα γίνεται λόγος «για εγγυήσεις», θα ισχύσουν άλλες ίσης σημασίας, αμυντικές και στρατιωτικές συμφωνίες μεταξύ ψευδοκράτους και Τουρκίας, που θα θέτουν την ασφάλεια της Κύπρου και της περιοχής κάτω από τη δική της ομπρέλα και κατ' επέκτασιν του ΝΑΤΟ.

Ήδη, υπάρχουν υπογραμμένες τέτοιες συμφωνίες, μεταξύ Τουρκίας και ψευδοκράτους, εκ των οποίων κάποιες θα ισχύσουν και μετά τη λύση ως αντάλλαγμα, εάν αφαιρεθεί η λέξη «εγγυήσεις», όπως αυτές ίσχυαν το ‘60. Εάν υιοθετηθεί μια φόρμουλα κατάργησης εγγυήσεων με ορίζοντα την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε., η Κύπρος θα είναι μόνιμα δεμένη πολιτικά και άλλως πως με την τουρκική εξωτερική πολιτική και όχι μόνο. Προφανώς δεμένη θα είναι και η Ελλάδα. Θα πρόκειται για άλλο ένα βήμα πολιτικής προσάρτησης του πολιτειακού συστήματος, που θα προκύψει από τη λύση με την Τουρκία. Το χειρότερο, βεβαίως, σενάριο θα είναι η περίπτωση κατά την οποία η Τουρκία δεν καταστεί πλήρες κράτος μέλος. Οπότε θα φορτωθούμε και τις εγγυήσεις και τις αμυντικές συμφωνίες.

Οι συμφωνίες με το ψευδοκράτος

Υπό αυτές τις συνθήκες, το ερώτημα που τίθεται έχει ως εξής: Ακόμη και αν δεν θα έχει ρητώς η Τουρκία τα εγγυητικά δικαιώματα, όπως τα έχει από το '60 ώς σήμερα, τι αλλάζει από τη στιγμή που η Άγκυρα έχει ήδη υπογράψει σειρά αμυντικών συμφωνιών με το ψευδοκράτος σε διμερές επίπεδο, οι οποίες προσδοκάται να ισχύουν και μετά τη λύση; Δυο μόνο από αυτές τις συμφωνίες αρκούν για να δικαιολογήσουν επεμβατικά δικαιώματα χωρίς να υπάρχουν ρητές αναφορές σε εγγυήσεις.

Η μία συμφωνία είναι της έρευνας και διάσωσης, η οποία ανήκει επιχειρησιακά στην Τουρκία, και η άλλη είναι η ασφάλεια των παράκτιων περιοχών από την Άγκυρα με αεροναυτικές δυνάμεις. Εάν λάβει κάποιος υπόψη ότι η Κύπρος είτε θα είναι αποστρατιωτικοποιημένη είτε θα έχει υποτυπώδη άμυνα, εάν αυτές οι δυο συμφωνίες και μόνο ισχύσουν, το ψευδοκράτος, το οποίο θα καταστεί «ισότιμο συνιστών κράτος», θα τελεί υπό τον έλεγχο της Τουρκίας, η οποία θα συνεχίσει να έχει δικαιώματα ελλιμενισμού, όπως και σήμερα, καθώς και στάθμευσης πολεμικών αεροσκαφών και ελικοπτέρων.

Σημειώνουμε ότι υπάρχει και σειρά άλλων μυστικών στρατιωτικών συμφωνιών, που δεν δένουν μόνο τον βορρά, αλλά ουσιαστικά ολόκληρη την Κύπρο στο άρμα της Τουρκίας. Έτσι γίνεται κατανοητή και η θέση του Τούρκου αντιπροέδρου Τουγρούλ Τουρκές, ο οποίος είπε τις προάλλες ότι τα κατεχόμενα είναι τμήμα της Τουρκίας αλλά και «χωριστό κράτος», που θα συνεταιριστεί με τις ελεύθερες σήμερα περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία θα διαλυθεί στη λογική του πρωτογενούς δικαίου, όπως εξηγεί ο Μουσταφά Ακιντζί.

Χωριστές εγγυήσεις

Ούτως ή άλλως, η λογική των συμφωνιών του ψευδοκράτους με την Τουρκία οδηγεί, μερικώς, στη φόρμουλα των Βρετανών, την οποία έχει υπόψη της η Κυβέρνηση, περί των «χωριστών εγγυήσεων». Δηλαδή να εγγυηθεί τον βορρά η Τουρκία και τον νότο η Ελλάδα. Η φόρμουλα αυτή έχει τις εξής αδυναμίες: Α. Η Τουρκία θα εγγυηθεί τον βορρά, αλλά η Ελλάδα, μάλλον αδυνατεί, εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, να εγγυηθεί επαρκώς και αποτελεσματικά τον νότο. Β. Εάν γίνει δεκτό κάτι τέτοιο, ενισχύεται ακόμη περισσότερο η λογική των «δύο κρατών», διότι τμήμα της ομοσπονδιακής εξουσίας και κυριαρχίας που αφορά ζητήματα ασφάλειας θα ανήκει στην Τουρκία. Ούτε καν στους Τουρκοκυπρίους.

Και αυτό δεν ισχύει μόνο για την περίπτωση των χωριστών εγγυήσεων, αλλά και για την περίπτωση των χωριστών αμυντικών συμφωνιών, που θα βάζουν τις εγγυήσεις ξανά στην Κύπρο από το παράθυρο. Στην πραγματικότητα οδηγούμαστε σε «δύο κράτη», που θα τελούν υπό την ευθύνη και ασφαλείας της Τουρκίας. Ο βορράς ακόμη και αν δεν θα έχει μεν ρητές εγγυήσεις, θα έχει στην πράξη εγγυήσεις που θα είναι διμερούς χαρακτήρα και θα στηρίζονται στις παράνομες υφιστάμενες συμφωνίες, οι οποίες θα γίνουν νόμιμες. Όσο, δε, για τον νότο, θα είναι ακάλυπτος.

Οπότε είτε θα ζητήσει κάλυψη από τη Βρετανία και τις Βάσεις είτε θα μας πουν, σε κάποια φάση, ακόμη και ημέτεροι, ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή, παρά μόνο να τεθούμε κάτω από την τουρκική στρατιωτική ομπρέλα, για να αποτρέψουμε εξωτερικές απειλές. Γ. Οι ανωτέρω φόρμουλες δεν επιλύουν το ζήτημα των εγγυήσεων. Γιατί; Διότι η λογική των χωριστών εγγυήσεων ή της νομιμοποίησης των αμυντικών συμφωνιών ψευδοκράτους - Τουρκίας σημαίνει ότι οι εγγυήσεις θα ισχύσουν με άλλο τρόπο.

Και εφόσον θα αφορούν τους Τουρκοκυπρίους και την προστασία τους από οποιαδήποτε απειλή και δη από τους Ελληνοκυπρίους, πώς θα αποκλειστεί η επέκτασή τους και προς τον νότο; Υπάρχει, βεβαίως, και κάτι άλλο συναφές: Η Τουρκία επεμβαίνει στο βόρειο Ιράκ και στη Συρία χωρίς να έχει επεμβατικά δικαιώματα, ποιος τις επιβάλλει κυρώσεις και τιμωρίες; Προφανώς κανείς. Υποχώρησε από τη Συρία μόλις η Ρωσία ενεπλάκη στην κρίση και θα αποχωρήσει από το βόρειο Ιράκ μόνον όταν το κόστος που της προκαλούν οι Κούρδοι αντάρτες είναι πολύ πιο μεγάλο από το όφελος.

Το ΑΚΕΛ και το ΝΑΤΟ

Η Τουρκία, διά του Υπουργού των Εξωτερικών της, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, έχει υποστηρίξει ότι το θέμα των εγγυήσεων αφορά στους Τουρκοκυπρίους και ο Μουσταφά Ακιντζί έσπευσε να τονίσει ότι ο «λαός του» δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτές. Ερώτημα: Φοβάται ότι οι Ελληνοκύπριοι μπορούν να είναι σήμερα απειλή, και πώς; Βεβαίως, αυτά είναι πολιτικά παιχνίδια για να καλύπτει η Άγκυρα την επεκτατική της πολιτική, την οποία εντάσσει στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Εξ ου και το γεγονός ότι δεν αποδέχεται την ένταξη της Κύπρου ούτε στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη (PfP), ούτε στο ΝΑΤΟ, διότι θέλει μέσα από τη λύση και την αναθεωρητική της πολιτική να νομιμοποιήσει τα γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά τετελεσμένα της εισβολής και την τριχοτόμηση της ΑΟΖ, που σημαίνει έλεγχο του φυσικού αερίου. Αφενός λόγω ισχύος και, αφετέρου, λόγω της συμφωνίας μεταξύ της Τουρκικής Εταιρείας Πετρελαίων και του ψευδοκράτους.

Και πώς στήνεται, λοιπόν, το σκηνικό; Ενώ η Κυβέρνηση ορθώς είχε ως προτεραιότητα την ένταξη της Κύπρου στο PfP -κάποιοι μάλιστα φλέρταραν και με το ΝΑΤΟ- οι Βρετανοί με τους Αμερικανούς, κατόπιν παρέμβασης (συναίνεσης) προς τον ΥπΕξ Ι. Κασουλίδη, επέβαλαν όπως η Λευκωσία θέσει το εν λόγω θέμα στο ράφι. Προφανώς για δυο λόγους:

1. Θέτει βέτο η Τουρκία.

2. Θέτει βέτο το ΑΚΕΛ, του οποίου η ηγεσία είναι αναγκαία για την υποστήριξη του επερχόμενου σχεδίου λύσης. Με την ολοκλήρωση μιας τέτοιας εξέλιξης θα έχουμε τα εξής αποτελέσματα:

Α. Η Τουρκία θα συνεχίζει να ελέγχει την περιοχή και μαζί την Κύπρο.

Β. Η Κύπρος, όπως και σήμερα, ακόμη και αν δεν θα είναι τυπικά στο ΝΑΤΟ, θα συνεχίσει να είναι, επί της ουσίας, λόγω της Τουρκίας και των βρετανικών Βάσεων.

Ικανοποιούνται μεν τα ιδεολογικά σύνδρομα της ηγεσίας του ΑΚΕΛ και άλλων πολιτικών ηγεσιών, που πηγάζουν από άλλες εποχές, αλλά όχι η ουσία και η ρεαλιστική πολιτική, όπως καθορίζεται στη βάση συμφερόντων.

Ως εκ τούτου, η ηγεσία του ΑΚΕΛ κινδυνεύει να πει ναι σε μια λύση και ένα σύστημα ασφάλειας που ονομαστικά δεν θα ανήκει στο ΝΑΤΟ, αλλά θα ανήκει, στην πράξη. Και ομού μετά της ηγεσίας του ΔΗΣΥ ενδέχεται να πουν ναι σε εγγυήσεις, που ακόμη και αν δεν θα ονομάζονται ως τέτοιες, θα συνιστούν εγγυήσεις και επεμβατικά δικαιώματα στην πράξη, που θα πηγάζουν από τις διμερείς αμυντικές συμφωνίες με κύρια δύναμη τη ΝΑΤΟϊκή Τουρκία.

Ρωσία και Ισραήλ

Ορθολογιστικά ομιλούντες, ενώ η Κύπρος, όπως και σήμερα (λόγω π.χ. των εγγυητριών δυνάμεων), είναι και θα συνεχίσει να είναι στο ΝΑΤΟ, άλλοι θα αποκομίζουν τα οφέλη από τη Συμμαχία. Όχι, όμως, εμείς ως ιδιοκτήτες… Διότι, εάν είμαστε υπό στρατιωτική εξάρτηση, καθώς και υπό την εξάρτηση του αγωγού της ειρήνης -δηλαδή του νερού από την Τουρκία- και εάν τεθεί και το φυσικό αέριο υπό τον έλεγχο της Άγκυρας, γίνεται ευκόλως αντιληπτό ότι δεν θα πρόκειται περί ανεξάρτητου νέου πολιτειακού συστήματος, όπως αυτό θα προκύψει από τη λύση, αλλά περί προτεκτοράτου της κακιάς ώρας. Έτσι, δε, ουδόλως εκπληρώνεται η ορθή θέση του Προέδρου Αναστασιάδη ότι η λύση θα πρέπει να βελτιώνει τα κακώς έχοντα της Ζυρίχης.

Οι εξελίξεις αυτές, που αφορούν στις εγγυήσεις στην Κύπρο με άλλο όνομα και διαδικασία, δεν βοηθούν ούτε τη Ρωσία, η οποία θα μείνει εκτός παιχνιδιού, εκτός και αν πάρει ανταλλάγματα αλλού. Στη Συρία, για παράδειγμα. Το ίδιο ισχύει και για το Ισραήλ, που δεν θέλει να δει την Τουρκία να ελέγχει την περιοχή, διότι του κόβει, όπως πολλάκις έχουμε τονίσει, το δικό του οξυγόνο μέσω Κύπρου προς την Ευρώπη. Εκτός και αν εισπράξει και το Τελ Αβίβ ίσης ή μεγαλύτερης σημασίας ανταλλάγματα, μεταξύ των οποίων και ο διαχωρισμός, καθώς και ο έλεγχος του φυσικού αερίου μεταξύ του ιδίου και της Άγκυρας. Η οποία, όμως, επιμένει στην πολιτική της.

Ότι, δηλαδή, για την ομαλοποίηση των σχέσεών της με το Ισραήλ θα πρέπει το τελευταίο να πληρώσει αποζημιώσεις για τα θύματα του «Μαβί Μαρμαρά» και να αλλάξει πολιτική, όπως είπε την περασμένη Τρίτη ο κ. Τσαβούσογλου, στο Παλαιστινιακό. Πράγμα που σημαίνει, όπως εξήγησε, τα εξής: Άρση του εμπάργκο σε βάρος των Παλαιστινίων και «λύση δυο κρατών». Βεβαίως, υπάρχει και το άλλο σενάριο, το οποίο έχουμε πολλάκις αναλύσει και αποτυπώνεται στην αντίληψη ότι η ομοσπονδιακή λύση και η αύξηση της τουρκικής ισχύος στην περιοχή, είτε με είτε χωρίς ρητές εγγυήσεις, θα οδηγήσει σε αύξηση των πιθανοτήτων κρίσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας, κατά το μοντέλο Σπάρτης - Αθήνας, εάν η Άγκυρα δεν εγκαταλείψει την αναθεωρητική της πολιτική. Που σημαίνει, εκτός των άλλων, ότι θα γίνει περιφερειακή δύναμη ισχυρότερη του Ισραήλ.

Για όσους θέλουν να αγνοούν

Γίνεται αντιληπτό ότι δεν είναι και τόσο εύκολο το ζήτημα των εγγυήσεων και της ασφάλειας, το οποίο είναι συναφές με τη βιωσιμότητα της λύσης. Διότι, η βιωσιμότητα της λύσης δεν είναι συνάρτηση μόνο εσωτερικών παραγόντων και δη κοινωνικών, εθνολογικών και συνταγματικών. Είναι συνάρτηση ζητημάτων ασφάλειας, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις, καθώς και με την αναθεωρητική τουρκική πολιτική σε σχέση με το ΝΑΤΟ. Όποιος θέλει να αγνοεί αυτές τις μεταβλητές, όπως και τις διάφορες φόρμουλες που βάζουν τις εγγυήσεις στο Κυπριακό, με άλλο όνομα -από το παράθυρο- αργά ή γρήγορα θα τιμωρηθεί.


Top