Απόψεις Γιάννος Χαραλαμπίδης O σουλτάνος της Άγκυρας και ο βεζίρης των κατεχομένων

O σουλτάνος της Άγκυρας και ο βεζίρης των κατεχομένων

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικός Αναλυτής



Αίφνης το κομματικό σύστημα της Κύπρου αντιλήφθηκε ότι γίνεται προσπάθεια για το άνοιγμα του Κεφαλαίου 17 στο πλαίσιο της τουρκικής ενταξιακής πορείας και ότι θα τροχοδρομηθεί προσπάθεια για το άνοιγμα και άλλων κεφαλαίων ως αντάλλαγμα για τη σημασία που έχει η Άγκυρα για τους Ευρωπαίους στην αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης.

Η φόρμουλα των κεφαλαίων

Η φόρμουλα αυτή δεν είναι νέα. Αποσυνδέει, όπως έγινε δημόσια παραδεκτό, το Κυπριακό από την ενταξιακή πορεία με δική μας ευθύνη και, ως εκ τούτου, εμείς θα πρέπει να βρούμε τρόπους σύνδεσης. Είναι προ καιρού στα σκαριά. Απλώς στην παρούσα φάση γίνεται πιο εμφανής. Είχε τεθεί επί τάπητος σε όλους του θεσμούς της Ε.Ε., από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ώς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ειδικώς στον τελευταίο θεσμό, δηλαδή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ήταν μια από τις αιτίες που οι Κύπριοι ευρωβουλευτές είτε είχαν καταψηφίσει είτε είχαν τηρήσει αποχή στην τελευταία έκθεση αξιολόγησης για την τουρκική ενταξιακή διαδικασία.

Ήταν στην ουσία μια προσπάθεια που στόχο είχε την προώθηση της ειδικής σχέσης της Τουρκίας με την Ε.Ε. αντί την πλήρη ένταξη, η οποία, ούτως ή άλλως, για τα επόμενα 4 χρόνια δεν έχει καμιά τύχη. Όμως, για τους εταίρους, η Τουρκία θα έπρεπε να μείνει στις ράγες της ενταξιακής διαδικασίας. Για να μπορούμε όμως να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει, θα πρέπει να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και να εξετάσουμε ποια είναι τα υποψήφια προς ένταξη κεφάλαια για τα οποία γίνεται προσπάθεια ώστε να ανοίξουν, πώς επηρεάζουν την Κύπρο, καθώς και κάτι άλλο: Εάν έχει και ποιες επιλογές η Λευκωσία για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Κάτι, που είναι συναφές με τις εξελίξεις στις συνομιλίες για λύση του Κυπριακού.

Το γαλλικό βέτο και η καλή θέληση

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από το Κεφάλαιο 17, που αφορά στην Οικονομική και Νομισματική Πολιτική. Επί τούτου είχε τεθεί βέτο από τη Γαλλία επί Προεδρίας Νικολά Σαρκοζί. Το επιχείρημα Σαρκοζί ήταν ότι το κεφάλαιο αυτό δεν έπρεπε να ανοίξει, διότι σχετίζεται με την προοπτική της πλήρους ένταξης της Τουρκίας, και η Γαλλία ήταν και προφανώς είναι αντίθετη σε μια τέτοια εξέλιξη, αφού εκείνο το οποίο επιδιώκει είναι ειδική σχέση. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι υπάρχει μια αγχώδης προσπάθεια για το άνοιγμα του εν λόγω κεφαλαίου πριν από τις γαλλικές εκλογές, διότι εάν επανέλθει στην εξουσία ο Σαρκοζί θα είναι σκούρα τα πράγματα. Συναφώς, θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο Πρόεδρος Αναστασιάδης όταν είχε επισκεφθεί τη Γαλλία και δη τον Πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ, λίγο μετά την εκλογή του, έδωσε το πράσινο φως για το άνοιγμα του Κεφαλαίου 17.

Σε ό,τι αφορά τα Κεφάλαια 23-24, που αφορούν στη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, το ερώτημα που εγείρεται είναι το εξής: Πώς μπορούν να ανοίξουν τα κεφάλαια αυτά όταν η Τουρκία παραβιάζει τις αρχές της ανεξάρτητης δικαστικής εξουσίας στο εσωτερικό της και τα θεμελιώδη δικαιώματα εντός και εκτός της επικράτειάς της, όπως στην περίπτωση της Κύπρου; Ο ισχυρισμός της Άγκυρας είναι ο ακόλουθος: Μετά την Τουρκία, τα υποψήφια για ένταξη κράτη ανοίγουν κατά σειρά προτεραιότητας τα εν λόγω κεφάλαια. Όμως τα κράτη αυτά δεν κατέχουν κράτος μέλος της Ε.Ε. Ας δώσουν την Αμμόχωστο οι Τούρκοι ως δείγμα καλής θελήσεως και βλέπουμε, αφού άλλωστε αυτό καθορίζουν αποφάσεις του Σ. Ασφαλείας ως συνέχεια της συμφωνίας Κορυφής του '79 μεταξύ Κυπριανού - Ντενκτάς. Αυτό και αν θα ήταν δείγμα καλής θελήσεως.

Ελλειμματική στρατηγική και Κεφάλαιο 15

Στο Κεφάλαιο 15 είναι αυτό που καίει στην κυριολεξία αφού αφορά στην ενέργεια. Η υποστήριξη προς το άνοιγμα του κεφαλαίου αυτού ακόμη και από αυτήν τη Γερμανία είναι συνδυασμός δυο βασικών μεταξύ άλλων παραμέτρων:

1. Της αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης μετά την κρίση της Ουκρανίας και της ανάγκης που δημιουργείται για τους Ευρωπαίους να έχουν εναλλακτικές πηγές και οδούς ενέργειας. Στη βάση αυτής της πραγματικότητας, η Τουρκία, παρότι δεν έχει φυσικό αέριο και πετρέλαιο, εμφανίζει εαυτήν ως την εναλλακτική επιλογή. Διότι προβάλλεται ως ενεργειακός κόμβος που τη βοηθά στην ανάδειξή της σε περιφερειακή δύναμη. Στην ίδια στρατηγική εντάσσεται η πλήρης κηδεμόνευση της Κύπρου και ο έλεγχος του φυσικού αερίου.

2. Της αδυναμίας της Λευκωσίας να ασκήσει επαρκή ενεργειακή πολιτική και σοβαρές εναλλακτικές προτάσεις προς την Ε.Ε., καθώς και επιχειρήματα που θα αποδυναμώνουν αντί να ενισχύουν τον ρόλο της Τουρκίας. Και εξηγούμε: Α. Δεν έχει προβληθεί ο ισχυρισμός ότι θα ήταν λάθος μέγα για την Ευρώπη να απεγκλωβιστεί από τη Ρωσία και την ίδια στιγμή να εγκλωβιστεί στην Τουρκία, η οποία κυβερνάται από ένα καθεστώς που κατά γενικήν ομολογίαν είναι αντιδημοκρατικό και αντιδραστικό.

Εκβιαστικό έναντι των ίδιων των πολιτών του και των συμμάχων του. Το είδαμε προσφάτως με τη στάση που τήρησε η Άγκυρα στην κρίση της Συρίας και ειδικότερα σήμερα στο προσφυγικό και στην ανθρωπιστική κρίση. Εκείνο που την ενδιαφέρει, κυρίως, δεν είναι μόνο εάν θα λυθεί η ανθρωπιστική κρίση, αλλά πώς θα την εξάγει στην Ευρώπη και πώς θα πάρει ανταλλάγματα. Β. Δεν έχει προβληθεί η Κύπρος ως εναλλακτική ενεργειακή οδός επί τη βάσει προγραμμάτων και στρατηγικής για την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου και για την τροφοδότηση της Ε.Ε. τόσο από το οικόπεδο 12 όσο και από το Λεβιάθαν του Ισραήλ, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων μερών.

Αντί αυτών ακούγονται αντιλήψεις και θέσεις για κατασκευή αγωγού προς την Τουρκία, δηλαδή ενίσχυση της γεωπολιτικής της θέσης και της ενεργειακής της σημασίας. Ταυτοχρόνως ενισχύονται οι φωνές εκείνες που αναφέρονται σε άνοιγμα του Κεφαλαίου 15. Και πότε συμβαίνουν αυτά; Όταν η Άγκυρα παραβιάζει καθημερινώς την κυπριακή ΑΟΖ. Επί του θέματος υπάρχει σχετική έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκδοθείσα προ ενός περίπου έτους, η οποία, όμως, μπήκε στο ράφι λόγω των συνομιλιών και του δήθεν καλού κλίματος.

Τόσο καλό ήταν και είναι το κλίμα, που ο κ. Ακιντζί επιμένει στις πάγιες τουρκικές θέσεις για παρθενογένεση, διπλές πλειοψηφίες επί του εδάφους και του πληθυσμού συν πολλά άλλα, όπως ότι τον πρώτο λόγο στο περιουσιακό θα τον έχει ο χρήστης. Ταυτοχρόνως η Άγκυρα μεταφέρει νερό στα κατεχόμενα και δημιουργεί νέα τετελεσμένα εξάρτησης με τον λεγόμενο «αγωγό της ειρήνης», ο οποίος ξεκίνησε το 2011 και οι διαμαρτυρίες της Κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης άρχισαν μετά τα εγκαίνια. Κατόπιν εορτής.

Σημειώνουμε ότι εκτός από το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο οποίο έχουμε ήδη κάνει αναφορά, υπάρχουν και παράγραφοι στα συμπεράσματα του Συμβουλίου που καλούν την Τουρκία να απέχει από ενέργειες που προκαλούν ένταση, ενώ αναγνωρίζονται τα ειδικά κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας εντός της Κυπριακής ΑΟΖ. Υπάρχουν, λοιπόν, και νομικά και πολιτικά εργαλεία για να στηριχθεί ένα βέτο επί του Κεφαλαίου 15 για την ενέργεια, αλλά, από την άλλη, διαπιστώνεται και μια ελλειμματική στάση από τη Λευκωσία που τα αποδυναμώνει και την αναγκάζει να απολογείται η ίδια για ένα ενδεχόμενο βέτο αντί η Τουρκία, η οποία είναι κατοχική δύναμη, να βρίσκεται στη γωνία.

Ασφάλεια και ειδική σχέση

Το Κεφάλαιο 31 αφορά στην άμυνα και την ασφάλεια. Από την έναρξη της κρίσης στη Συρία υπήρχε μια πολιτική τάση εντός της Ε.Ε., που επεδίωκε όπως προσκαλείται η Τουρκία στα Συμβούλια προκειμένου να συζητά για τα ζητήματα ασφάλειας. Ειδική, δηλαδή, σχέση από την πίσω πόρτα. Αυτή, άλλωστε, ήταν και μια από τις πάγιες θέσεις της Άγκυρας, τις οποίες τόσο η ίδια όσο και οι Βρετανοί προωθούσαν υπό το πρόσχημα του στρατηγικού εταίρου. Επειδή, δε, για την τρέχουσα πενταετία έχει αποκλειστεί η πλήρης ένταξη και επειδή προέκυψε η κρίση στη Συρία, τόσο η Τουρκία όσο και όσοι θέλουν να την εξευμενίζουν για τα δικά τους συμφέροντα βρήκαν την ευκαιρία να προβάλουν την άποψη περί του ανοίγματος του Κεφαλαίου 31, καθώς και περί της συμμετοχής της σε Συμβούλια Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής.

Έχει ήδη γίνει συναφής προσπάθεια για να περάσει ως πολιτικό μήνυμα στους θεσμούς της Ε.Ε. με την έκθεση προόδου για την Τουρκία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το ηθικό και το θεσμικό ζήτημα έχει ως εξής: Πώς θα ήταν δυνατό να ανοίξει το κεφάλαιο 31 όταν η Τουρκία συνεχίζει να κατέχει την Κύπρο; Πώς μπορεί στο ίδιο τραπέζι να κάθεται ο θύτης με το θύμα; Αυτές είναι οι αρχές και οι αξίες της Ε.Ε.; Βεβαίως, ρεαλιστικά ομιλούντες, εάν το θύμα συμβιβαστεί και υποχωρήσει, οι λοιποί, εκτός και αν έχουν δικά τους συμφέροντα, δεν θα εμφανιστούν βασιλικότεροι του βασιλέως.

Αθωωτικές φιέστες και τουρκικές υποχρεώσεις

Το πρόβλημα της τουρκικής στάσης είναι ευρύτερο. Ούτε το Κεφάλαιο 17 για την οικονομική και νομισματική πολιτική κανονικά είναι δυνατό να ανοίξει εφόσον η Τουρκία συνεχίζει να θεωρεί και εντός της Ε.Ε. και σε επίπεδο ΟΗΕ την Κυπριακή Δημοκρατία ως εκλιπούσα. Δηλαδή προσβάλλει κράτος μέλος, το οποίο μάλιστα κατέχει, ενώ ταυτοχρόνως ουδέν πράττει για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της, που προνοούν άρση του εμπάργκο σε βάρος των πλοίων και των αεροσκαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας και αναγνώρισής της από την Άγκυρα ως βασικής προϋπόθεσης για τη συνέχιση της τουρκικής ενταξιακής πορείας.

Όταν όμως η ίδια η Κυβέρνηση αλλά και κόμματα όπως το ΑΚΕΛ αφήνουν αυτό το νομικό πλαίσιο παγωμένο και δείχνουν απεριόριστη θέρμη σε μια διαδικασία συνομιλιών, που προσφέρει άλλοθι στην Τουρκία μέσα από ένα ψεύτικο καλό κλίμα, γιατί η Ε.Ε. να καίγεται για την εφαρμογή των τουρκικών υποχρεώσεων όταν ο έχων έννομο συμφέρον στήνει στα κατεχόμενα αθωωτικές φιέστες, δίνοντας, ταυτοχρόνως, την εικόνα ότι όλα είναι μέλι-γάλα;

Τραγικά ελλείμματα

Η κατευναστική πολιτική της Κυβέρνησης και η αδυναμία του λεγόμενου απορριπτικού μετώπου να διατυπώσει σοβαρή εναλλακτική στρατηγική πρόταση βοηθούν την Τουρκία να ξεφεύγει από τις ευθύνες της και, αντί να ασκούνται πιέσεις επί της Άγκυρας, υπάρχει ο κίνδυνος να ασκηθούν πιέσεις επί της Λευκωσίας, η οποία δεν μερίμνησε στην κρίση της Συρίας να εκμεταλλευθεί τη γεωπολιτική και γεωστρατηγική της θέση για ν' αναλάβει μέρος του ρόλου της Τουρκίας. Δυστυχώς, ακόμη και από το δικό μας σπίτι, αλωνίζουν οι Βρετανοί μέσω Βάσεων, καθώς και οι Τούρκοι.

Ακόμη και όταν οι Γάλλοι είχαν ζητήσει τη Βάση Ανδρέας Παπανδρέου για επιχειρησιακούς σκοπούς, ο Υπουργός Άμυνας Χριστόφορος Φωκαΐδης είχε πει όχι υπό το πρόσχημα ότι δίπλα από το στρατιωτικό βρίσκεται το πολιτικό αεροδρόμιο και, ως εκ τούτου, θα επροκαλείτο πρόβλημα. Ως να μη συνυπάρχουν σε όλον τον υπόλοιπο κόσμο τα στρατιωτικά με τα πολιτικά αεροδρόμια. Και, μάλιστα, όπως είχαμε γράψε προ ημερών, αυτό συνέβη παρότι προηγουμένως ο Υπουργός Εξωτερικών Ι. Κασουλίδης είχε δώσει θετική γνωμάτευση.

Το υπενθυμίζουμε για να γίνει αντιληπτό ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχει, και δη αρνητικές, μια θέση ενός αξιωματούχου όταν δεν είναι ενταγμένη στη αρχή της «calculated decision». Και να ήταν μόνο αυτό. Όταν η Ε.Ε. αποφάσιζε για μέτρα κατά της Ρωσίας λόγω κατοχής της Κριμαίας, η Λευκωσία δεν είχε θέσει στους εταίρους κατά τρόπο επίσημο, ένα ανάλογο αίτημα σε βάρος της κατοχικής Τουρκίας, αφενός για να μη θυμώσει η Άγκυρα και αφετέρου για να επαναρχίσουν οι συνομιλίες, με τον κ. Ακιντζί, μετά τον μήνα του μέλιτος, να μοιράζεται κοινό όραμα με το βαθύ κράτος της Τουρκίας αντί με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη.

Εναλλακτικές επιλογές και τουρκικές αποζημιώσεις

Πέραν τούτων και επειδή δεν ανήκουμε ούτε στους απορριπτικούς ούτε στους εξευμενιστές αλλά στη ρεαλιστική και όχι στη ψευδορεαλιστική σχολή σκέψης με κατάθεση εναλλακτικών προτάσεων, υπογραμμίζουμε ότι αντί να είμαστε στην άμυνα, θα πρέπει να περάσουμε στην επίθεση, που σημαίνει:

1. Εάν δεν επιστραφεί η Αμμόχωστος, όπως η Τουρκία οφείλει να πράξει, και αν επί τούτου δεν δώσει τη σύμφωνη γνώμη του και ο «διαλλακτικός» κ. Ακιντζί στο πλαίσιο των συνομιλιών, τότε ούτε το Κεφάλαιο 17 θα είναι δυνατό να ανοίξει, ούτε τα 23 και 24, ούτε οποιοδήποτε άλλο για το οποίο επείγεται η Άγκυρα.

2. Όχι μόνο τα Κεφάλαια που είναι παγωμένα με απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κατόπιν πρότασης της Επιτροπής και σχετίζονται με την εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου, αλλά και κανένα άλλο κεφάλαιο δεν μπορεί να ανοίξει εάν η Άγκυρα δεν τηρήσει τις υποχρεώσεις της και δεν αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία όπως η αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου καθορίζει ρητώς ως τμήμα που είναι του κοινοτικού κεκτημένου.

Αυτή είναι η νομική και πολιτική θέση της Ε.Ε. που στηρίζεται στο Πρωτόκολλο 10 για την ένταξη ολόκληρου του ενιαίου κράτους της Κυπριακής Δημοκρατίας με αναστολή του κεκτημένου στο βόρειο τμήμα λόγω κατοχής. Και έτσι ξεκαθαρίζει και η βάση των συνομιλιών και κλείνει το ζήτημα του πρωτογενούς δικαίου και της παρθενογένεσης. Άλλωστε, γιατί ενταχθήκαμε στην Ε.Ε.; Για να ανατρέψουμε και όχι για να νομιμοποιήσουμε τα τετελεσμένα της εισβολής μέσα από τη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και την αντικατάστασή της από δυο ισότιμου καθεστώτος συνιστώντα κράτη, εκ των οποίων το ένα θα είναι το σημερινό παράνομο ψευδοκράτος.

3. Θα πρέπει να εγερθεί το προσφυγικό ζήτημα, όπως το προκάλεσε η Τουρκία στην Κύπρο, καθώς και το θέμα των εποίκων και αν θέλει η Ε.Ε., οι ΗΠΑ, η Βρετανία και ο κ. Έιντε παραμονή εποίκων, τότε να τους μοιραστούν με βάση των αρχή της αναλογικότητας. Όσο, δε, για την Άγκυρα, όπως ζητά σήμερα η ίδια αποζημιώσεις για το κόστος που υφίσταται λόγω της υποδοχής των προσφύγων, γιατί εμείς να μην εγείρουμε σε βάρος της Τουρκίας αξιώσεις που αφορούν αποζημιώσεις για το προσφυγικό και τα δεινά της εισβολής, στο πλαίσιο, μάλιστα, των συνομιλιών;

Ομοσπονδιακός αμανές

Θα μπορούσαν να κατατεθούν και άλλες συναφείς προτάσεις, όπως το πράξαμε και στο παρελθόν, για έξοδο από τα αδιέξοδα για να αλλάξει το σκηνικό. Όμως, όπως έχουμε ήδη γράψει την περασμένη Κυριακή και θα το επαναλάβουμε για να εμπεδωθεί, αυτοί που έκτισαν καριέρες επί της ομοσπονδίας, δεν έχουν την τόλμη σήμερα να παραδεχθούν το λάθος τους. Την ουτοπία τους. Και συνεχίζουν χορεύοντας στον ίδιο τουρκικό ομοσπονδιακό αμανέ, μπροστά στον σουλτάνο Ερντογάν και τον βεζίρη Ακιντζί! Υπό το χειροκρότημα του κ. Έιντε.


Top