Απόψεις Γιάννος Χαραλαμπίδης Μαγικό ραβδί και ξέφραγο αμπέλι

Μαγικό ραβδί και ξέφραγο αμπέλι

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικός Αναλυτής


Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της βιωσιμότητας της λύσης του Κυπριακού είναι αυτό της ασφάλειας, το οποίο σχετίζεται με τις ξένες εγγυήσεις, τα επεμβατικά δικαιώματα και την αποστρατιωτικοποίηση. Είναι δε πρόδηλο, ότι τα θέματα αυτά είναι συναφή με την κυριαρχία του κράτους. Διότι, κράτος που τελεί υπό κηδεμονία δεν είναι κυρίαρχο. Και η κυριαρχία δεν σχετίζεται μόνο με το σύνταγμα και τις εξουσίες, αλλά και με τους κανόνες ισχύος.
 
Άρα, όταν λέμε ότι το νέο πολιτειακό σύστημα της Κύπρου πρέπει να είναι συμβατό με τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ, σημαίνει ότι δεν μπορεί να λειτουργεί ούτε υπό καθεστώς ξένων εγγυήσεων, ούτε επεμβατικών δικαιωμάτων. Είναι από την άλλη σαφές ότι στρατός θα πρέπει να υπάρχει, για χίλιους δύο λόγους, αλλά όχι ξένος. Κυπριακός. Και για λόγους ασφάλειας και για λόγους συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς και δη στους Θεσμούς της ΕΕ.
 
Οι φόρμουλες για εγγυήσεις και στρατό
 
Στις 21 Ιουλίου, ο Μουσταφά Ακιντζί αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στο θέμα των εγγυήσεων, χωρίς όμως να μπει σε λεπτομέρειες. Μάλιστα, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης είχε στείλει μήνυμα και προς το ΑΚΕΛ, εννοείται και προς τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, να μην τον πιέζει δημόσια επί του θέματος αυτού. Και από την πλευρά της η Κυβέρνηση φτιάχνει τα δικά της σενάρια με τη βοήθεια των Βρετανών, οι οποίοι έθεσαν προ καιρού επί τάπητος τη φόρμουλα των χωριστών εγγυήσεων.
 
Που σημαίνει ότι, η Τουρκία θα εγγυηθεί το τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος και η Ελλάδα το ελληνοκυπριακό. Ακόμη, γίνεται λόγος και μελέτη για τις ακόλουθες λύσεις: Να δοθεί χρονοδιάγραμμα αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων, αλλά να παραμείνουν οι αναλογίες των ελληνικών και τουρκικών στρατευμάτων της Ζυρίχης και να καθοριστεί ένα άλλο χρονοδιάγραμμα για τη συζήτηση επί της συνέχισης ή όχι των ξένων εγγυητικών και των επεμβατικών δικαιωμάτων. Ουδέν δηλαδή μονιμότερον του προσωρινού. Και αν δεν δέχεται να συζητήσει η Άγκυρα τι θα συμβεί; Θα της επιβάλουμε κυρώσεις; Ποιοι και πώς;
 
Χωριστές εγγυήσεις και εναλλακτικές επιλογές
 
Σχετικά με το μοντέλο των χωριστών εγγυήσεων, αυτό θα μπορούσε να αναλυθεί ως εξής: Η Άγκυρα θα μπορεί να εγγυηθεί τους Τουρκοκύπριους, καθότι λόγω εγγύτητας θα μπορεί να επέμβει σε χρόνο ρεκόρ, ενώ η Ελλάδα, λόγω αποστάσεων, δεν μπορεί να αντιδράσει κατ΄ ανάλογο τρόπο. Επί τούτου δε, θα ήταν δυνατό να επισημανθεί ότι ακόμη και αν ισχύσουν όσα προνοούσε η Ζυρίχη και όσα καταγράφονταν στο σχέδιο Ανάν, δηλαδή 650 Τουρκοκύπριοι και 950 Ελληνοκύπριοι, θα πρόκειται για απατηλή εικόνα.
 
Γιατί; Διότι, από γεωστρατηγικής και γεωπολιτικής άποψης οι Ελλαδίτες στρατιώτες όχι μόνο δεν θα δύνανται να υπερασπισθούν και να εγγυηθούν τους Ελληνοκυπρίους, αλλά θα είναι ταυτοχρόνως όμηροι του τουρκικού στρατού λόγω εγγύτητας. Μόνο εάν υπάρχει μόνιμη αποτρεπτική δύναμη ισχύος της Ελλάδας στο νησί μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά οι εγγυήσεις. Όμως, για την περίπτωση της λύσης, η λογική δεν είναι πώς θα πάμε στον ψυχρό πόλεμο, αλλά πώς θα απαλλαγεί η Κύπρος από ξένους στρατούς, από τα επεμβατικά δικαιώματα, καθώς και από τις εγγυήσεις.
 
Συνεπώς, εκείνο που θα μπορούσε να ισχύσει θα ήταν η εγκαθίδρυση κυπριακού στρατού με τις αναλογίες της Ζυρίχης ή και αναπροσαρμοσμένες, που θα αποτελείται αρχικά από χωριστές δυνάμεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων με κοινή κρατική στρατιωτική διοίκηση, που θα εκπροσωπεί την Κυπριακή Δημοκρατία στην ΕΕ και δη στους πυλώνες της κοινής άμυνας, καθώς και θα ενεργεί για λογαριασμό της σε άλλους τομείς, όπως της έρευνας και διάσωσης, για να διασφαλίζει έστω και υποτυπωδώς την κυριαρχία της και να μην την εκχωρεί στις Βρετανικές Βάσεις και στην Τουρκία. Εάν, λοιπόν, θέλουμε να απαλλαγούμε από την παρουσία του τουρκικού στρατού και των εγγυήσεων θα πρέπει να βρεθούν έξυπνες εναλλακτικές επιλογές, όπως είναι:
 
1. Η δημιουργία κυπριακού στρατού, όπως έχει ήδη περιγραφεί, αντί ξένων στρατών.
 
2. Η συμμετοχή της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, αντί ξένων εγγυήσεων και επεμβατικών δικαιωμάτων. Η Κοινή Ευρωπαϊκή Άμυνα, όση υπάρχει, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ΝΑΤΟ. Και με στενότερους δεσμούς από το 2008, όταν ψήφιζε υπέρ αυτής της εμβάθυνσης ΝΑΤΟ - ΕΕ η Κυβέρνηση του ΑΚΕΛ και ο ίδιος ο Πρόεδρος Χριστόφιας. Η Κύπρος, άλλωστε, είναι εκ των πραγμάτων στο ΝΑΤΟ και θα συνεχίσει να είναι, αφού οι εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία) είναι μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
 
Και είναι αφέλεια να πιστεύει κάποιος ότι η λύση του Κυπριακού θα απαγκιστρώνει το νησί από το άρμα του ΝΑΤΟ, το οποίο όπου και όταν υπάρχει σύγκλιση συμφερόντων συμμαχεί με τη Ρωσία και δη στα θέματα της τρομοκρατίας, που συνιστά την κύρια απειλή σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Κατανοεί κάποιος απόλυτα τις παραδοσιακές σχέσεις με τη Ρωσία, η οποία όμως θα προτιμά να έχει μια φίλη χώρα στο ΝΑΤΟ, όπως είναι η Κύπρος, παρά να είναι η περιοχή μας υπό τον πλήρη έλεγχο της Τουρκίας και της Βρετανίας.
 
Η συμμετοχή της Κύπρου στο ΝΑΤΟ μπορεί να λειτουργήσει στη λογική του αμοιβαίου οφέλους, υπό την έννοια ότι όλα τα κράτη της περιοχής και ειδικότερα η Ελλάδα, η Τουρκία, και η Κύπρος θα πρέπει να συμμετέχουν στον ίδιο συμμαχικό οργανισμό. Και υπό αυτές τις συνθήκες θα μπορούσαμε να άρουμε το βέτο μας για τη συμμετοχή της Τουρκίας στα Συμβούλια Υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας. Μια διαδικασία που ήδη δρομολογείται για να εξευμενιστεί η Άγκυρα, μετά από την απόφαση της ΕΕ να μη γίνει Διεύρυνση στα επόμενα τέσσερα χρόνια.
 
Οι τουρκικές αντιδράσεις για την ένταξή μας στο ΝΑΤΟ αποδεικνύουν την ορθότητα της θέσης αυτής. Διότι, ανατρέπει τον τουρκικό σχεδιασμό να μας αφήνει εκτός των αμυντικών σχεδιασμών και οργανισμών, για να διατηρεί
την Κύπρο υπό την κηδεμονία της μέσω του τουρκοκυπριακού συνιστώντος κράτους και μέσα από το ΝΑΤΟ, στο οποίο η ίδια ανήκει, αλλά όχι εμείς. Εάν δεν ενταχθούμε στο ΝΑΤΟ, η ασφάλεια της Κύπρου θα δοθεί σε διεθνές επίπεδο στην Τουρκία, η οποία αν συμπεριφερθεί έξυπνα, θα κατανοήσει ότι δεν χρειάζεται τα επεμβατικά δικαιώματα και την παρουσία στρατού της για να κάνει κουμάντο.
 
Διότι, ούτως ή άλλως, θα ελέγχει την ασφάλεια της Κύπρου και της περιοχής. Και εδώ είναι που θα δημιουργηθεί μια άλλη απατηλή εικόνα. Ότι δηλαδή, επειδή η Τουρκία δεν θα έχει στρατό στην Κύπρο και επεμβατικά δικαιώματα, γλυτώνουμε από τον δικό της έλεγχο. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μια τέτοια εξέλιξη δεν θα είναι θετικότερη από την υφιστάμενη, υπό την έννοια, όμως, ότι δεν θα συνοδευτεί από τέτοιες συνταγματικές ρυθμίσεις, όπως αυτές που συζητούνται στις συνομιλίες, και οι οποίες θα μετατρέπουν το τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος σε στρατηγικό προγεφύρωμα της Άγκυρας.
 
Η ασφάλεια και τα φουσκωτά της ISIS
 
Οι απειλές στην περιοχή μας δεν πρόκειται να εκλείψουν. Αντιθέτως, από τη στιγμή που έχουμε φυσικό αέριο θα είμαστε υπό απειλή και δη τρομοκρατική, που δεν εξαλείφεται. Μοιάζει με Λερναία Ύδρα. Και αν δεν υπάρχει ασφάλεια και συμμετοχή σε αμυντικούς οργανισμούς -όπως το ΝΑΤΟ, το οποίο είναι συνδεδεμένο με την ΕΕ, η οποία εξαρτάται σε πολλούς τομείς από αυτό- η κυριαρχία μας θα είναι μετέωρη και θα συνεχίσουμε να είμαστε κράτος υπό κηδεμονία. Καλύτερα μέσα παρά έξω. Βεβαίως, μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι και η Ελλάδα είναι στο ΝΑΤΟ, αλλά η Τουρκία συνεχίζει να αμφισβητεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα στο Αιγαίο.
 
Σκεφτήκατε, όμως, εάν δεν ήταν η Ελλάδα στο ΝΑΤΟ; Προφανώς θα είχαν τα ελληνικά νησιά ή κάποια από αυτά την τύχη που είχε η Κύπρος το 1974. Όταν, δε, συμμετέχεις σε διεθνείς οργανισμούς, όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, εάν δεν κατανοήσεις ότι ακόμη και αυτή η αλληλεγγύη προκύπτει από συγκλίσεις συμφερόντων και ότι στόχος είναι οι συμμαχίες και η ισχύς, θα έχεις ρόλο κομπάρσου. Για παράδειγμα, η αδυναμία επίλυσης κατά τον ομαλότερο τρόπο των οικονομικών προβλημάτων που έχουμε σήμερα, δεν οφείλεται μόνο στα δομικά προβλήματα της ΕΕ, αλλά και στα δικά μας, που απορρέουν από τη δημιουργία μιας κίβδηλης ιδεαλιστικής εικόνας για τον τρόπο λειτουργίας της Ευρώπης.
 
Τα ίδια ισχύουν και για τις αντιλήψεις της κυπριακής πολιτικής ηγεσίας περί των ζητημάτων της ασφάλειας και αποτυπώνονται στην εξής ουτοπική αντίληψη: Μια ανοχύρωτη πολιτεία είναι μια ασφαλής πολιτεία. Αληθές, όμως, είναι ότι εφόσον δεν επιλυθεί το ζήτημα της ασφάλειας, με ρεαλιστικούς και σαφείς τρόπους, θα είμαστε ευάλωτοι όχι μόνο στην τουρκική απειλή, η οποία θα μπορεί να εκδηλωθεί ανά πάσα στιγμή αναλόγως των συμφερόντων της Άγκυρας, αλλά και σε αυτήν της ISIS, στους σχεδιασμούς και στο βεληνεκές της οποίας βρίσκεται και η Κύπρος.
 
Της οποιασδήποτε ISIS. Χωρίς ασφάλεια δεν μπορεί να υπάρχει βιωσιμότητα της λύσης. Και ξέρετε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα σε μια Κύπρο χωρίς δυνάμεις ασφαλείας και χωρίς συμμετοχή σε παγκόσμιους και περιφερειακούς οργανισμούς; Οι τρομοκράτες της ISIS και της οποιασδήποτε ISIS θα μπορούν ακόμη και με φουσκωτά σκάφη να εισβάλλουν και να κτυπούν στην Κύπρο. Η ISIS είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα.
 
Στην ουσία θα κινδυνεύουμε να είμαστε έρμαιο οποιασδήποτε ξένης απειλής. Και δεν υπάρχει μαγικό ραβδί επίλυσης τέτοιων προβλημάτων. Ακόμη και αν φαίνονται να είναι απομακρυσμένα τα σενάρια αυτά, ποιος μπορεί να τα αποκλείσει, ειδικώς όταν η Κύπρος θα είναι ξέφραγο αμπέλι; Και τότε, κατά τραγικό τρόπο, θα βρεθούμε ενώπιον κενού ασφάλειας. Και είναι πρόδηλο ότι θα ανταλλαγεί το ζήτημα της ασφάλειας με τμήμα της όποιας κυριαρχίας. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, κάποιοι εξ ημών να προτάξουν το δίλημμα κατά πόσο θα πρέπει να ζητηθεί επίσημα από την Τουρκία να μας προστατέψει! Ακόμη και αν δεν είναι εγγυήτρια δύναμη…
 

Top