Απόψεις Γιάννος Χαραλαμπίδης Η γυμνή Ελλάς και το φύλλο συκής της Ευρώπης

Η γυμνή Ελλάς και το φύλλο συκής της Ευρώπης

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικός Αναλυτής


Οποιοδήποτε και αν είναι το αποτέλεσμα του σημερινού δημοψηφίσματος στην Ελλάδα, το ρολόι δεν γυρνά πίσω. Η ζημιά έγινε και είναι τραγική. Ας θέσουμε, όμως, τα εξής ερωτήματα για λόγους συζήτησης: Ακόμη και αν βγει το «όχι» στο δημοψήφισμα, θα είναι ενισχυμένος ή όχι ο Πρωθυπουργός; Η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας θα είναι καλύτερη απ' ό,τι εάν δεν γίνονταν εκλογές; Ήταν ορθή ή όχι η ελληνική διαπραγμάτευση των πέντε τελευταίων μηνών; Ήταν ορθό ή όχι το δημοψήφισμα; Και γιατί γίνεται; Ο στόχος των ερωτημάτων δεν είναι η απονομή ευθυνών. Οι στήλες δεν είναι δικαστήριο, αλλά για να δούμε τι πραγματικά συμβαίνει, πού έγιναν λάθη και πώς και αν μπορούν να διορθωθούν.
 
Από τον Χαρδούβελη στον Τσίπρα
 
Υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η κυβέρνηση Τσίπρα απέτυχε. Και στην ΕΕ και εσωτερικά. Και ταυτοχρόνως υπάρχει ο αντίθετος ισχυρισμός, που λέει ότι αύριο, εάν υπερισχύσει το «όχι», ο Πρωθυπουργός θα είναι ενισχυμένος και θα πετύχει καλύτερα αποτελέσματα στη διαπραγμάτευση. Ποιο όμως είναι το σημείο σύγκρισης; Οι προεκλογικές δηλώσεις, η αρχική πρόταση του Πρωθυπουργού, αυτές που ακολούθησαν ή εκείνες των εταίρων και δανειστών; Προεκλογικά, πάντως, ισχυριζόταν ότι θα αλλάξει την Ευρώπη και ότι έχει συμμάχους. Ότι θα σχίσει τα μνημόνια. Τώρα βρίσκεται σε πλήρη απομόνωση.
Το email Χαρδούβελη που δαιμονοποιήθηκε -δηλαδή τα μέτρα που θα λαμβάνονταν εάν συνέχιζε η κυβέρνηση Σαμαρά- θα ήταν της τάξης 800 εκ. ευρώ. Αυτό το email είναι παιδική χαρά μπροστά σε αυτά τα οποία πρότεινε με την υπογραφή του ο Αλέξης Τσίπρας στους δανειστές. Και φτάνουν το ποσό των 8,4 δις ευρώ! Μια πρόταση που δύσκολα θα ισχύσει από Δευτέρας, λόγω της δημοσιονομικής επιδείνωσης. Τα ταμεία είναι άδεια. Από τα 190 δις έμειναν μόνο 2 δις ευρώ. Και τώρα τίποτε. Πώς θα καλύψει η χώρα τις ανάγκες της, χωρίς τη στήριξη από τον ELA; Μια στήριξη την οποία οι εταίροι συνδέουν με την υπογραφή συμφωνίας.
Όμως, για να επιτευχθεί μια συμφωνία, θα πρέπει να αρχίσει διαπραγμάτευση, όπως λένε κάποιοι, από την αρχή. Ακόμη και αν είναι «όχι» η απόφαση στο δημοψήφισμα, ποιος εγγυάται ότι η Ελλάδα δεν θα είναι με την πλάτη στον τοίχο. Ο Πρωθυπουργός είπε ότι μετά το δημοψήφισμα θα υπάρξει συμφωνία σε 48 ώρες. Γατί δεν πέτυχε από την περασμένη Πέμπτη ώς την Κυριακή; Ακόμη, όμως, και στην καλύτερη περίπτωση, δηλαδή που θα δοθεί ο ELA, οι τραπεζικοί έλεγχοι θα συνεχιστούν. Διότι σε τέτοιες συνθήκες, κατά τις οποίες η χώρα τελεί υπό καθεστώς πτώχευσης, σύγχυσης και πανικού, δεν υπάρχει άλλος τρόπος, παρά μόνο του ελέγχου εκροής κεφαλαίων.
 
Υπάρχει, βεβαίως, και ο ισχυρισμός ότι οι εταίροι έκλεισαν τις τράπεζες. Τυπικά η απόφαση ήταν της ελληνικής κυβέρνησης. Και ουσιαστικά όμως, εδώ που έφθασε η κατάσταση, η παροχή ELA δεν θα ωφελούσε λόγω των εκροών, που ήταν αποτέλεσμα τής μη συμφωνίας και της αποχώρησης της ελληνικής κυβέρνησης από τη διαπραγμάτευση. Όταν έφευγε, δεν είχε προβλέψει τις επιπτώσεις ενός πολέμου; Δεν προέβλεψε το αυτονόητο; Άλλωστε, τα 89 δις ευρώ που είχε φτάσει ο ELA δεν είναι δώρο αλλά δανεικά, τα οποία, εάν σφίξει ο κλοιός αύριο Δευτέρα, μπορεί να κινηθούν οι διαδικασίες επιστροφής τους.
 
Η λογική του δημοψηφίσματος
 
Το δημοψήφισμα ως τέτοιο δεν είναι λανθασμένο. Είναι η γνήσια και άμεση έκφραση του λαού. Όμως, το αντικείμενο του δημοψηφίσματος έχει ξεπεραστεί από τις ίδιες τις εξελίξεις. Η προκήρυξή του έγινε διότι ο Πρωθυπουργός είτε θα υπέγραφε τη συμφωνία, είτε θα έλεγε «όχι» και η χώρα θα ήταν στην κατάσταση που βρίσκεται σήμερα, ή θα ήταν ήδη πτωχεύσασα και τυπικά. (Για να σωθεί η χώρα, ούτως ή άλλως, επιβάλλεται η υπογραφή συμφωνίας στο επόμενο διάστημα.
 
Ελπίζουμε ότι οι νέοι όροι δεν θα είναι χειρότεροι, παρότι αυτή είναι η επικρατούσα άποψη). Εάν έλεγε «ναι» στη συμφωνία, το πρόβλημά του δεν θα επικεντρωνόταν μόνο κατά πόσο θα την περνούσε ή όχι από τη Βουλή, αλλά εάν θα διαλυόταν ή όχι ο ΣΥΡΙΖΑ. Δικαίως δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι, για να γλιτώσει ο ίδιος και ο ΣΥΡΙΖΑ, έριξε την Ελλάδα στα βράχια; Διότι, πώς διέκοψε τη διαπραγμάτευση, όπως ισχυρίζεται ο Πρωθυπουργός, επειδή του εδόθη τελεσίγραφο την Πέμπτη το βράδυ, όταν το Σάββατο ήταν προγραμματισμένο Γιούρογκρουπ και όταν εργάζονταν οι θεσμοί σε βελτιωμένη πρόταση;
Πώς δόθηκε τελεσίγραφο, όταν μέχρι την Τρίτη το βράδυ πήγαιναν και έρχονταν προτάσεις; Και πώς δόθηκε τελεσίγραφο από τις Βρυξέλλες, όταν η βάση του κειμένου επί του οποίου γινόταν συζήτηση ήταν το δικό του έγγραφο;
 
Είναι, δε, γνωστό ότι όταν εμπλέκεσαι σε διαπραγμάτευση, θα πάρεις και θα δώσεις. Αλλιώς θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι δεν είναι οι εταίροι που εκβίασαν, αλλά η Κυβέρνηση Τσίπρα. Άλλωστε, αυτή χρωστά. Και βρίσκεται σε αδύναμη θέση. Και χλεύαζε και έβριζε δημόσια τους πάντες. Θα τους παίζω ζουρνάδες και θα χορεύουν, έλεγε προεκλογικά ο Πρωθυπουργός. Με πόσα κοσμικά επίθετα δεν είχε στολίσει τη Μέρκελ, με την οποία, όμως, συναντήθηκε για πέντε ώρες, για να πει εν συνεχεία ότι είναι η πιο διαβασμένη και σοβαρή πολιτικός!
 
Και μετά ξανά τα ίδια. Αλλά ας δούμε και κάτι άλλο: Πόση ήταν η χρηματική διαφορά μεταξύ της κυβέρνησης Τσίπρα με τους δανειστές την προπερασμένη Πέμπτη; Περί τα 800 εκ. ευρώ. Πόσα στοίχισε στην Ελλάδα η πεντάμηνη διαπραγμάτευση, χωρίς να υπολογίζονται οι ζημιές της τελευταίας βδομάδας; Τέσσερα τουλάχιστον δισ. ευρώ! Και τι χάνει η Ελλάδα μετά την Τρίτη το βράδυ που έμεινε χωρίς πρόγραμμα; Πρόσβαση σε 39,5 δις ευρώ!
 
Αλήθεια και η πλάνη για την ελάφρυνση 
 
Ας δούμε όμως και άλλα τρία σημεία:
1. Τον υφεσιακό χαρακτήρα του προγράμματος
2. Την ανάπτυξη
3. Την ελάφρυνση του χρέους
 
Η ίδια η πρόταση του Έλληνα Πρωθυπουργού έχει υφεσιακό χαρακτήρα, αφού στηρίζεται στις αυξήσεις του ΦΠΑ και σε μια σειρά άλλων μέτρων, που δεν θα ενοχλούσαν το δημόσιο, αλλά και πάλιν τον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος συνιστά την κύρια μηχανή ανάπτυξης. Και εδώ είναι που υπήρχε η ιδεολογική διαφορά με την ΕΕ. Ότι το σοβιετικό μοντέλο του κρατικισμού, που υιοθετούσε η Ελλάδα, δεν συνάδει με τις μεταρρυθμίσεις που επιβάλλονται για να πάει η χώρα μπροστά. Και επειδή περί ανάπτυξης ο λόγος, η πρόταση των εταίρων και δανειστών προβλέπει πακέτο της τάξης των 35 δις ευρώ. Συν τα χρήματα από τα διαρθρωτικά ταμεία, τα οποία η Ελλάδα δεν απορροφά λόγω της υφιστάμενης κατάστασης.
 
Όσο δε, για την ελάφρυνση του χρέους των 312 δις ευρώ, και επί τούτου υπάρχει μια πλάνη. Η απόφαση για τη συζήτηση περί της ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους δεν ελήφθη επί διακυβέρνησης Τσίπρα, αλλά τον Νοέμβριο του 2012 επί Σαμαρά. Συνεπώς, οι εταίροι και οι δανειστές αναγνώριζαν ότι θα έπρεπε να εξευρεθεί μια φόρμουλα, εφόσον, όμως, η Ελλάδα εσταθεροποιείτο και εφόσον έβγαινε στις αγορές προ του τέλους του 2015. Οι εταίροι και δανειστές είχαν στην ατζέντα το θέμα του χρέους και μάλιστα η τελευταία πρόταση Γιούνκερ ανέφερε ότι θα γινόταν δήλωση περί της συζήτησης του θέματος τέλη Οκτωβρίου, αρχές Νοεμβρίου.
Ανέκαθεν, η θέση των εταίρων και δανειστών ήταν η εξής: Για να προχωρήσει η διαδικασία, θα έπρεπε να τρέξει το πρόγραμμα ή το νέο πρόγραμμα διάσωσης, να αποκτηθεί αξιοπιστία και να γίνουν πράξη οι μεταρρυθμίσεις, για να είναι στέρεα τα επόμενα βήματα. Εάν το προηγούμενο πρόγραμμα συνέχιζε, θα ήταν δυνατόν η κυβέρνηση Σαμαρά να έβγαινε στις αγορές με χαμηλό επιτόκιο, με ταυτόχρονη σταθεροποίηση, και εν συνεχεία θα ήταν δυνατή η συζήτηση της ελάφρυνσης του χρέους προς δυο κατευθύνσεις: Η πρώτη αφορά στην επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής. Η δεύτερη αφορά στη μείωση του επιτοκίου. Και αυτό θα ήταν φυσιολογικό, διότι, εάν η Ελλάδα έβγαινε στις αγορές με χαμηλό επιτόκιο, θα ήταν δυνατό να προχωρήσει ακόμη και σε αγορά του χρέους.
 
Το ερώτημα είναι γιατί η ελληνική κυβέρνηση επέμενε εδώ και τώρα; Και πώς θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο, όταν δεν είχε δείξει ακόμη κανένα δείγμα γραφής, εκτός από απειλές και δημόσιες συγκρουσιακές δηλώσεις, που στόχο τελικά είχαν τον φανατισμό της ελληνικής κοινής γνώμης; Τώρα είναι καλύτερα τα πράγματα; Το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι, ώς τον Μάιο του 2014, το ελληνικό χρέος ήταν σε τροχιά βιωσιμότητας και προσθέτει ότι πλέον είναι επιβεβλημένο το τρίτο μνημόνιο, αφού η Ελλάδα χρειάζεται 60 δις ευρώ ώς το 2018.
 
Το βάρος αυτό δεν μπορεί να το επωμιστεί μόνη της η Ευρωζώνη. Το χρέος δεν είναι βιώσιμο, ειδικότερα μετά τις τελευταίες εξελίξεις, αφού οι αρχικοί υπολογισμοί έδειχναν ότι εάν έτρεχε το προηγούμενο μνημόνιο κανονικά, το χρέος θα ήταν ώς το 2020 της τάξης του 124% και άρα θα ήταν βιώσιμο. Τώρα ο ελάχιστος υπολογισμός είναι ο εξής: Το 2020 το χρέος θα είναι της τάξης του 149% επί του ΑΕΠ, και μη βιώσιμο. Άρα επιβάλλεται μνημόνιο και ελάφρυνση. Διαφορετικά το ΔΝΤ δεν συζητά το θέμα της Ελλάδας.
 
Η διαπραγμάτευση γίνεται πιο περίπλοκη από αύριο Δευτέρα. Η ελληνική κυβέρνηση ήθελε την εξυγίανση ως φύλλο συκής. Ακόμη και αν δοθεί η εξυγίανση, θα συνοδευτεί με πιο σκληρά μέτρα απ' ό,τι το προηγούμενο μνημόνιο. Και εάν δεν γίνουν οι μεταρρυθμίσεις και δεν χαλιναγωγηθεί η κατάσταση, θα ξαναγίνει το χρέος μη βιώσιμο. Σημειώνουμε ότι έχει γίνει ήδη κούρεμα χρέους της τάξης του 53%.
 
Οι λαοί της Ευρώπης
 
Όσο έπαιζαν, θα μπορούσε ένα πει κάποιος, οι δανειστές με τον πόνο του ελληνικού λαού, άλλο τόσο έπαιζε και παίζει η ελληνική Κυβέρνηση. Και υπάρχει συναφής επί τούτου εξήγηση: Εάν υπερισχύσει το «ναι», ο κ. Τσίπρας θα φύγει από την Πρωθυπουργία, με την προοπτική να υπογραφεί το νέο μνημόνιο χωρίς αυτόν και να περάσει στην αντιπολίτευση πυροβολώντας… Έτσι προσδοκά ότι δεν θα τερματιστεί άδοξα η πολιτική του καριέρα στα 41 του χρόνια.
 
Εάν η Ελλάδα σχηματίσει, επί τη βάσει του άρθρου 37 του Ελληνικού Συντάγματος, Κυβέρνηση συγκεκριμένου σκοπού, εν συνεχεία θα ακολουθήσουν εκλογές και θα μπορεί να διεκδικήσει ξανά την Πρωθυπουργία, για να διαχειριστεί την τραγωδία. Βεβαίως αυτό θα συμβεί εάν το επιτρέψουν οι συνιστώσες του. Αυτή η διαδικασία είναι κάτι ανάλογο με το μοντέλο Χριστόφια-ΑΚΕΛ, όταν αρνήθηκαν την υπογραφή μνημονίου και το φόρτωσαν στον Αναστασιάδη.
 
Το «όχι» θα ήταν, όπως εξελίσσονται τα πράγματα, κακό σενάριο για τον κ. Τσίπρα και εφιαλτικό για την Ελλάδα. Σε περίπτωση που υπερισχύσει το «όχι», ο κ. Τσίπρας θα είναι ενισχυμένος εσωτερικά, αναλόγως του ποσοστού που θα πετύχει. Διότι εάν δεν είναι πάνω από 60%, ο λαός θα είναι διχασμένος. Ταυτοχρόνως, τι θα αλλάξει στη στάση των εταίρων και δανειστών, οι οποίοι προβάλλουν τον εξής ισχυρισμό: Σεβαστές οι αποφάσεις του ελληνικού λαού, αλλά υπάρχουν άλλοι 18 λαοί στην Ευρωζώνη και άλλοι 27 στην ΕΕ, που είναι αντίθετοι με την Ελλάδα. Και άλλοι χρωστούσαν αλλά πλήρωσαν.
Και άλλοι χρωστούν και πληρώνουν. Και το βασικότερο: Δεν υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ εταίρων και της υφιστάμενης ελληνικής κυβέρνησης. Και λόγω της τρέχουσας κατάστασης, πώς θα είναι ενισχυμένος ο κ. Τσίπρας, όταν στην ουσία δεν έχει τράπεζες, χρήμα και οικονομία; Πώς θα λειτουργήσει το κράτος; Ερώτημα: Πώς θα είναι ισχυρός ο Έλληνας Πρωθυπουργός, όταν θα εξαρτάται από αυτούς με τους οποίους θα συνομιλεί;
Εάν θεωρήσουμε ως υπόθεση εργασίας την αντίληψη ότι οι Γερμανοί και άλλοι θέλουν να κάνουν την Ελλάδα ένα κράτος Φιλιππινέζων της Ευρώπης, όπως λέγεται και στον ΣΥΡΙΖΑ, στην πολιτική του Έλληνα Πρωθυπουργού βρίσκουν τον καλύτερο σύμμαχο. Τη Δευτέρα δεν είναι οι δανειστές που θα βρίσκονται υπό ασφυκτική πίεση, αλλά ο ελληνικός λαός.
Πώς θα λειτουργήσει το κράτος χωρίς χρήματα; Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας θα ληφθεί αύριο σε συνάρτηση με το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Πού είναι η πλεονεκτική θέση στην οποία θα βρεθεί ο Πρωθυπουργός, εάν κερδίσει το «όχι», συγκριτικά με τη θέση στην οποία βρισκόταν την προηγούμενη βδομάδα, τον προηγούμενο μήνα, τους προηγούμενες μήνες; Τότε δεν θα έκλειναν οι τράπεζες, δεν θα ήταν με την πλάτη στον τοίχο. Είναι ή όχι λανθασμένος ο χρόνος του δημοψηφίσματος ως διαπραγματευτικό όπλο;
 
Η σταθερότητα του ευρώ
 
Πώς, λοιπόν, ο Έλληνας Πρωθυπουργός θα καλύψει τις ανάγκες του κράτους; Ποιος θα του δώσει χρήματα; Εκτός και αν υπογράψει σε 48 ώρες. Τότε γιατί τέτοιοι χειρισμοί; Προς τι το δημοψήφισμα και το χάος; Υπάρχουν, όμως και χειρότερα: Τι θα συμβεί εάν του ζητήσουν και τα δανεικά ή και αν προχωρήσει η διαδικασία του bail in; Ο ισχυρισμός του κ. Βαρουφάκη, ότι θα έρθει ο Αρμαγεδδώνας στην ευρωπαϊκή οικονομία και ότι θα ήταν μια βόμβα στα χέρια των Βρυξελλών, διαψεύστηκε.
 
Και αν υπάρχει βόμβα, έσκασε στην Ελλάδα. Οι αγορές αντιδρούν κανονικά και το ευρώ εμφανίζει μια σταθερότητα, την ώρα που η Ελλάδα βυθίζεται στην άβυσσο. Τα όπλα που θα προκαλούσαν κόστος στους δανειστές αποπυροδοτήθηκαν, ενώ το «chicken game» στο οποίο επιδόθηκε ο κ. Βαρουφάκης αποτυγχάνει. Οι Γερμανοί όχι μόνο δεν υποχώρησαν, αλλά συνασπίστηκαν με τους υπόλοιπους, έφτιαξαν τείχος επί του οποίου έπεσε η κυβέρνηση Τσίπρα. Μαζί της, όμως, έπεσε ολόκληρη η Ελλάδα.
 
Όσο δε, για τις εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, όπως η Ρωσία και η Κίνα, αποδείχθηκαν ψευδαισθήσεις, όπως συνέβη και στην περίπτωση της Κύπρου. Η ελληνική κυβέρνηση έχει κάνει κακή διάγνωση του διεθνούς συστήματος και της διαπλοκής των συμφερόντων. Αύριο, οποιαδήποτε πλευρά και αν κερδίσει στο δημοψήφισμα, θα είναι σχεδόν άοπλη στη διαπραγμάτευση. Και η «επιτυχία» οφείλεται στους κακούς χειρισμούς της κυβέρνησης Τσίπρα.
 
Ακόμη και αν τα ανωτέρω θεωρήσει κάποιος ότι θα μπορούσαν σε κάποια στιγμή της διαπραγμάτευσης να ήταν όπλα του, με τους κακούς της υπολογισμούς και χειρισμούς, η ελληνική Κυβέρνηση κατάφερε να τα σκορπίσει τους τέσσερεις ανέμους. Και να μείνει γυμνή. Το φύλλο συκής του δημοψηφίσματος μπορεί να σώσει για κάποια δευτερόλεπτα -όσο θα διαρκέσει η ανακοίνωση του αποτελέσματος- τον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ. Όμως, αμέσως μετά θα βρεθεί αντιμέτωπος με τραγικά διλήμματα.
 
Ούτε δραχμή δεν θα μπορεί να κόψει η Ελλάδα, διότι δεν έχουν τεθεί σε εφαρμογή οι ανάλογες διαδικασίες και μηχανισμοί. Δεν γίνονται αυτά τα πράγματα εν μιά νυκτί. Εδώ που την έχουν φέρει, το φύλλο συκής, που αναζητά η φτωχή και ταπεινωμένη Ελλάδα, δεν θα προέλθει από το δημοψήφισμα, αλλά από τους δανειστές και εταίρους. Ακόμη και αν της δοθεί, είτε στην υφιστάμενη κυβέρνηση είτε σε άλλη, δεν θα είναι λιγότερο σκληρό και δαπανηρό απ' ό,τι θα ήταν προ πέντε μηνών…
 

Top