Απόψεις Γιάννος Χαραλαμπίδης Η αγκαλιά της Άγκυρας και η κίνηση ματ

Η αγκαλιά της Άγκυρας και η κίνηση ματ

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικός Αναλυτής


Θα μπορούσε να προβληθεί ο ισχυρισμός ότι κάποιοι εκ των Τούρκων πολιτικών, όπως ο Μεβλούτ Τσαβούσουγλου, εμφανίζονται, όταν θέλουν, πιο διπλωματικοί από άλλους όταν μιλούν για το Κυπριακό. Το θέμα δεν είναι μόνο γιατί έχουμε έναν πιο προσεκτικό ρητορικό λόγο, αλλά εάν υπάρχει αλλαγή στην τουρκική πολιτική.
 
Όχι μόνο στο Κυπριακό αλλά και γενικότερα. Το ερώτημα έχει ως εξής: Έχει η Άγκυρα αλλάξει τους στρατηγικούς της στόχους για να μπορούμε να ελπίζουμε σε κάτι καλύτερο ή μήπως με το δημιουργηθέν εύφορο κλίμα, τελικώς, αποενοχοποιείται διεθνώς και προσδοκά να κερδίσει και στο Κυπριακό, καθώς και στην ΕΕ, ανεξαρτήτως ή όχι λύσης; 
 
Οι τουρκικές θέσεις
Στο ανωτέρω ερώτημα προστίθεται ένα δεύτερο: Ποιες είναι οι τουρκικές θέσεις μετά την «εκλογή» του κ. Ακιντζί στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων; Καθορίζονται επισήμως μέσα από τα έγγραφα και δη από εκείνο που κατέθεσε η Τουρκία στο Συμβούλιο Σύνδεσης στις 17 Μαΐου. Σύμφωνα, μάλιστα, με κυβερνητικές πηγές, τα όσα αναφέρονται στο εν λόγω έγγραφο είναι στην ίδια γραμμή με εκείνο της 23ης Ιουνίου του 2014, στο οποίο υπογραμμίζεται η εφαρμογή «πρωτογενούς δικαίου» και «παρθενογένεσης», προκειμένου να εξευρεθεί λύση στη βάση της συμφωνίας της 11ης Φεβρουαρίου, που προνοεί δύο ισότιμα συνιστώντα κράτη, των οποίων η κυριαρχία θα πηγάζει εξίσου από τους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους. Μάλιστα, η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι το ενιαίο κράτος της Ζυρίχης προέκυψε από τις χωριστές αυτοδιαθέσεις. Και προδικάζει έτσι σε ποια λογική θα ήταν έτοιμη να αποδεχθεί ότι το νέο πολιτειακό σύστημα, το οποίο θα προκύψει από τη λύση, μπορεί να γίνει δεκτό ως συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δηλαδή στη βάση των χωριστών αυτοδιαθέσεων, που αποδίδονται μόνο σε λαούς, και θεωρούνται ως χωριστές πηγές κυριαρχίας και εξουσίας. Συναφής με τα ανωτέρω ήταν και η δήλωση του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Μ. Τσαβούσογλου στις 26 Μαΐου στα κατεχόμενα, όπου επισήμανε ότι η χώρα του υποστήριξε λύση μεταξύ «δύο λαών» στη βάση της συμφωνίας της 11ης  Φεβρουαρίου. Και γιατί όχι, άλλωστε. Η λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας είναι μια συνώνυμη με τη διχοτόμηση τουρκική και βρετανική διευθέτηση, η οποία συνιστά τη νομιμοποίηση των τετελεσμένων της εισβολής του 1974. Δηλαδή τον διοικητικό, πληθυσμιακό και γεωγραφικό διαχωρισμό της Κύπρου. Και αυτή η νομιμοποίηση αποτυπώνεται επί της συμφωνίας της 11ης Φεβρουαρίου, που προνοεί τη διχοτόμηση της υφιστάμενης Κυπριακής Δημοκρατίας σε δύο ισότιμα συνιστώντα κράτη και τη διάλυση του ενιαίου κράτους της Κυπριακής Δημοκρατίας. 
 
Αμμόχωστο και ΜΟΕ
Ανάλογες θέσεις διατυπώθηκαν από τους Τούρκους αξιωματούχους προς τον Ειδικό Σύμβουλο του ΓΓ του ΟΗΕ Έσπεν Μπαρθ Έιντε, κατά το τελευταίο ταξίδι στην Άγκυρα προτού επαναρχίσουν οι συνομιλίες. Μάλιστα, οι Τούρκοι συνδέουν την επιστροφή της Αμμοχώστου με το άνοιγμα του λιμανιού της πόλης, αλλά και με την επαναλειτουργία του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου, προκειμένου να επιτύχουν χωριστή οντότητα προ της λύσης. Δηλαδή την αποδοχή του ψευδοκράτους από την Κυπριακή Δημοκρατία στη λογική “acknowledgement”, που σημαίνει μορφή αναγνώρισης. Η δεύτερη επιλογή, την οποία πάγια προβάλλουν και έχει γίνει θέση και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι ότι η επιστροφή της πόλης μπορεί να γίνει με τη λύση του προβλήματος. Η τουρκική πλευρά προβάλλει τον ισχυρισμό ότι εφόσον το Κυπριακό μπορεί να επιλυθεί σύντομα, ακόμη και εντός του έτους - αυτός είναι, όπως ισχυρίζεται, ο δικός της στόχος- κανένας λόγος δεν υπάρχει επί του παρόντος να επιστρέψει την πόλη της Αμμοχώστου. Γιατί άλλωστε να το πράξει, όταν δεν έχει κόστος; Θα την κρατήσει ως διαπραγματευτικό χαρτί στο εδαφικό και θα συνεχίσει να τη συνδέει με την αρχή: έδαφος έναντι αναγνώρισης, όπως πράττει και σήμερα όταν ζητά άνοιγμα της Τύμπου. Αξιώνει δηλαδή αναγνώριση χωριστού FIR και κυριαρχικών δικαιωμάτων. Υπό αυτές τις συνθήκες ο κ. Έιντε έβαλε στο πλάι την Αμμόχωστο, για να αποφύγει την αποτυχία και προχώρησε στη διατήρηση θετικού κλίματος με τα ΜΟΕ χαμηλής πολιτικής, για να κερδίσει το επικοινωνιακό παιχνίδι, που βοηθά, όμως, την Άγκυρα. Γιατί; Διότι, εμφανίζεται θετική, με καθαρό ποινικό μητρώο, αφού, όπως δηλώνει και ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Κύπρο, το πρόβλημα δεν είναι πρωτίστως εισβολής και κατοχής. Από την εικόνα περί της «καλής της διαγωγής», στην οποία συνδράμουν και ημέτεροι, η Τουρκία αποδυναμώνει, αν δεν εξουδετερώνει, τα όποια εμπόδια βρίσκει μπροστά της, λόγω Κυπριακού, στην ενταξιακή της πορεία. Ήδη, οι πιέσεις αντί επί της Άγκυρας στρέφονται επί της Λευκωσίας, για να αποσυνδεθεί η τουρκική ενταξιακή πορεία από τη λύση, για να ανοίξουν νέα κεφάλαια και για να δρομολογηθεί μια οιονεί ειδική σχέση, που θα είναι αντάλλαγμα προς την Άγκυρα για την απόφαση της ΕΕ να μην προχωρήσει εντός της πενταετίας σε Διεύρυνση. 
 
Ειδική σχέση και ευρωπαϊκή βάση λύσης 
Η «ειδική σχέση», που οικοδομείται για την Άγκυρα, στηρίζεται, μεταξύ άλλων, σε τρεις βασικούς πυλώνες: 1. Στην εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας-ΕΕ με τη συμμετοχή της Άγκυρας σε μεγάλες εμπορικές συμφωνίες, όπως π.χ. με τις ΗΠΑ και άλλες χώρες, ώστε να έχει μεγάλα οικονομικά οφέλη, τα οποία δεν θα συνοδεύονται με τις ανάλογες υποχρεώσεις. 2. Με την απελευθέρωση του καθεστώτος της visas. 3. Με τη συμμετοχή της Τουρκίας σε Ευρωπαϊκά Συμβούλια, όπως είναι των Υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας, καθώς και με το άνοιγμα του κεφαλαίου 31 για τα θέματα της ασφάλειας. Η προώθηση όλων αυτών των πολιτικών επιλογών γίνεται σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, χωρίς το βέτο της Κυβέρνησης και με την Τουρκία να προβάλλει τον ισχυρισμό της καλής διαγωγής στο Κυπριακό και της λύσης εξπρές, φορτώνοντας την απουσία της διευθέτησης του Κυπριακού στους ώμους της ελληνοκυπριακής πλευράς, την οποία εμφανίζει ως βολεμένη μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Και είναι πρόδηλο ότι αυτή η τουρκική πολιτική διευκολύνεται από το ότι το Κυπριακό εμφανίζεται πολύ περισσότερο ως πρόβλημα δικοινοτικό και πολύ λιγότερο ως εισβολής-κατοχής.  Διευκολύνεται όμως και από κάτι άλλο:  Η κυπριακή Κυβέρνηση δεν θέτει ως προϋπόθεση για τη συνέχιση της τουρκικής ενταξιακής πορείας την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της Άγκυρας, όπως είναι: Α. Το πρόσθετο πρωτόκολλο, που συνιστά τμήμα της τελωνειακής ένωσης και προνοεί το άνοιγμα των λιμανιών και των αεροδρομίων της Τουρκίας σε πλοία και αεροσκάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας ή σε πλοία και αεροσκάφη που αποπλέουν ή απογειώνονται από νόμιμα κυπριακά λιμάνια και αεροδρόμια.  Αυτή η τουρκική υποχρέωση επί τη βάσει του κοινοτικού κεκτημένου συνιστά, κατ' ελάχιστο, αποδοχή, δηλαδή μορφή αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία. Β. Η ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Τουρκίας και η αναγνώριση της πρώτης από τη δεύτερη. Θεωρούμε πάντως ότι ένας από τους συμμάχους της άλλης άποψης -δηλαδή της τουρκικής και της ομοσπονδιακής- είναι ο στείρος απορριπτισμός, με τον οποίο διαφωνούμε. Γι΄ αυτό υπογραμμίζουμε ότι είμαστε σφόδρα υπέρ της δημοκρατικής λύσης και της συνέχισης της Κυπριακής Δημοκρατίας με πλήρη εφαρμογή των αρχών και αξιών της ΕΕ χωρίς αποκλίσεις, στην πολιτειακή πρακτική του ενιαίου κράτους με έξι επαρχίες - ζώνες, εκ των οποίων οι δύο θα ήταν δυνατό να διοικούνται σε τοπικό επίπεδο από Τουρκοκύπριους με εφαρμογή της αρχής «ένας άνθρωπος μία ψήφος». Που σημαίνει ότι το κυπριακό Σύνταγμα δεν θα απαγορεύει σε Τουρκοκύπριο να εκλεγεί Πρόεδρος. Ερώτημα:  Γιατί το νομικό πλαίσιο της ΕΕ, επί του οποίου μπορεί να συζητηθεί μια τέτοια εναλλακτική πολιτειακή πρόταση, δεν συνιστά βάση των συνομιλιών; Γιατί ενταχθήκαμε στην ΕΕ; Κύριος στόχος δεν ήταν ο καθορισμός ευρωπαϊκής βάσης και πλαισίου λύσης; Γιατί η Κυβέρνηση και το Εθνικό Συμβούλιο τα θέτουν στο ράφι;  
 
Γιατί η συγκυρία ευνοεί την Τουρκία  
Η υφιστάμενη περίοδος είναι ευνοϊκή για την Τουρκία, αφού η βάση των συνομιλιών οδηγεί σε μια λύση όπως την εκπόνησε ομού με τη Βρετανία από το 1956, με το φυσικό αέριο να τίθεται υπό τον έλεγχο της Άγκυρας, καθότι η κυπριακή ΑΟΖ θα τριχοτομηθεί μεταξύ των δύο συνιστώντων κρατών και της Τουρκίας, η οποία μετατρέπει την περιοχή από την Μαρμαρίδα ώς την Αλεξανδρέττα σε τουρκική λίμνη. Η Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων έχει ήδη υπογράψει συμφωνία με το ψευδοκράτος για την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου στη «δική του και στη δική της ΑΟΖ». Ακόμη, ούτε η Κυβέρνηση ούτε τα κόμματα έχουν δηλώσει ρητώς ότι μια τέτοια συμφωνία δεν θα γίνει δεκτή στο πλαίσιο της λύσης. Έχουν όμως αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο να περάσει ο αγωγός από την Κύπρο στα τουρκικά παράλια. Έτσι, η Άγκυρα επί του πτώματος της Κυπριακής Δημοκρατίας: 1. Κάνει άλμα υλοποίησης των στρατηγικών της στόχων και δη της ανάδειξής της ως περιφερειακής δύναμης. Γεγονός που δεν θα οδηγήσει μόνο στη συνταγματική αλλά και στη γεωπολιτική δορυφοροποίηση της Κύπρου στην Τουρκία. 2. Κάνει άλμα σε πρώτη φάση για την «ειδική της σχέση» με την ΕΕ. Η δε ΕΕ, όπως το έχουμε αναλύσει σε ανύποπτο χρόνο, από το 2005, μαζί με την «ειδική σχέση», μπορεί να «τετραγωνίσει τον κύκλο» και να πει ναι σε μια διευθέτηση που θα νομιμοποιεί τις αποκλίσεις από τις αρχές της ΕΕ επί τη βάσει του πρωτογενούς δικαίου και της παρθενογένεσης, για να γλυτώσει από τον μπελά. Και για να είναι η λύση της ομοσπονδίας, μαζί με την εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης, στη λογική μιας μορφής «ειδικής σχέσης», τα ανταλλάγματα που θα προσφέρει η ΕΕ στην Τουρκία για να γλυτώσει από τον μπελά της πλήρους ένταξης. Και γιατί οι εταίροι μας να μην ενεργήσουν έτσι, αφού η κυπριακή Κυβέρνηση και η ελληνοκυπριακή πλευρά αποδέχονται ή ανέχονται μια τέτοια φόρμουλα. Βεβαίως και για μας και για την ΕΕ, πίσω έχει η αχλάδα την ουρά. Δηλαδή, μετά τη «λύση» και τη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, όταν, δηλαδή η Άγκυρα θα γίνει πιο ισχυρή και απαιτητική από ό,τι είναι σήμερα. Εδώ τη φοβούνται οι Γερμανοί και οι Γάλλοι που είναι ισχυροί και μακριά από αυτήν. Πόσω μάλλον εμείς, οι οποίοι δυστυχώς ζούμε στον κύκλο των ψευδαισθήσεων. Ακόμη και αν οι ισχυροί της ΕΕ βρουν τρόπο να αντιμετωπίσουν την Άγκυρα στο μέλλον, εμείς πώς θα το πράξουμε, όταν ήδη με τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία θα είμαστε μια επαρχία της πολυπληθούς Τουρκίας, η οποία θα μπορεί, κυρίως μετά την ομοσπονδιακή λύση, να εξάγει στην Κύπρο και δη μέσω του τουρκοκυπριακού συνιστώντος κράτους, νέα κύματα εποίκων, τους οποίους θα εμφανίζει πλέον ως παράνομους μετανάστες. Και το τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος θα διεκδικεί τη νομιμοποίησή τους. Διαβάστε τι έχει προ καιρού ανακοινώσει ο Ταγίπ Ερντογάν για την αποστολή ενός εκατομμυρίου Τούρκων στο νησί και δέστε τον χάρτη. Και μετά αναλογιστείτε τι σημαίνει η λύση της ομοσπονδίας. Όσοι θέλουν να κατανοήσουν, θα κατανοήσουν. Και όσοι επιθυμούν μπορούν να διαφωνήσουν. Σεβαστό. Έχουμε δημοκρατία. Εμείς, εκείνο το οποίο απευχόμαστε, είναι να μην γίνει το «όνειρο» της ομοσπονδίας εφιάλτης, από τον οποίο, για να γλυτώσουμε, μετά από μια ενδεχόμενη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, θα παρακαλούμε την Άγκυρα για βελούδινο διαζύγιο και αυτή θα λέει όχι! Μη επιτρέποντάς μας να αποδράσουμε από τις «στοργικές» της αγκάλες, όπως τις ζήσαμε μέσα από την ιστορία και όπως τις ζούμε ακόμη με την κατοχή. Όπως τις ζει ο ίδιος ο τουρκικός λαός, άλλοτε κάτω από την μπότα του κεμαλικού στρατοκρατικού καθεστώτος και τώρα κάτω από αυτήν του Σουλτάνου, όπως τον εμφανίζουν τα διεθνή ΜΜΕ, Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος εάν δεν τυφλωθεί από την αλαζονεία του και φερθεί έξυπνα, με μια μόνο κίνηση μπορεί να κάνει ματ…             
 
 

Top