Απόψεις Ανδρέας Θεοφάνους Κριτική Αξιολόγηση του βιβλίου «ΚΥΠΡΙΑΚΟ Η Αιρετική Λύση» του Σταύρου Λυγερού

Κριτική Αξιολόγηση του βιβλίου «ΚΥΠΡΙΑΚΟ Η Αιρετική Λύση» του Σταύρου Λυγερού

Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας και Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

 



Κατ’ αρχήν να σημειώσω ότι είναι σημαντικό να συζητούμε ορθολογιστικά και με αλληλοσεβασμό και να σκεφτόμαστε όταν χρειάζεται πέραν των συμβατικών πλαισίων (αυτό που έχουμε απλοποιήσει με το thinking outside the Box).  Ο Σταύρος Λυγερός προχωρεί ακόμη ένα βήμα παρακάτω και σκέφτεται αιρετικά. Το λέω αυτό καθώς σε διάφορα θέματα πολλές φορές πολιτική ηγεσία και κοινωνία είναι εγκλωβισμένες σε βαθμό παράλυσης.  Εξ ίσου σημαντικό όμως είναι να αποφεύγουμε τις αντιφάσεις. 

Για παράδειγμα, το πολιτικό σύστημα είναι εναντίον του εθνικισμού αλλά ο δικοινοτισμός θεωρείται υπέρτατος πυλώνας ενός νέου συντάγματος.  Άλλο είναι να λαμβάνεται υπ’ όψιν ο δικοινοτισμός και να αποφεύγονται οι διακρίσεις και άλλο να είναι ο καθοριστικός παράγοντας των δρώμενων της πολιτείας.  Δεν μπορούμε να μιλούμε για ενιαία πολιτεία, ενιαία κοινωνία και ενιαία οικονομία με ένα αυστηρό δικοινοτισμό και με αυστηρή διζωνικότητα.

Παρακολουθώ για χρόνια τον Σταύρο Λυγερό… Θυμάμαι και το πρώτο του βιβλίο για το Κυπριακό που είχε κυκλοφορήσει το 1993 – Στα Όρια του Αφανισμού… Ο συγγραφέας είχε κάνει αναφορά σε διάφορα σενάρια μεταξύ των οποίων η διπλή ένωση καθώς και τα δύο κράτη.  Το μήνυμα ήταν ότι το Σχέδιο Γκάλι θα οδηγούσε σε τεράστιες περιπέτειες και ότι ενδεχομένως τα προτεινόμενα σενάρια ήταν λιγότερο οδυνηρά.  Αντιλαμβάνομαι ότι αφετηρία του ήταν η επιβίωση του Κυπριακού Ελληνισμού.

Συμμερίζομαι την επιχειρηματολογία του Σταύρου Λυγερού για το ανέφικτο της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας όπως έχει προσδιορισθεί.  Άλλωστε η διεθνής βιβλιογραφία υπογραμμίζει ότι η δημιουργία ομοσπονδιακών πολιτευμάτων με εθνοκοινοτικούς πυλώνες δεν έχει ευοίωνο μέλλον. Πέραν τούτου ιδίως οι εξωγενείς παρεμβάσεις δυσχεραίνουν ακόμη περισσότερο τα δεδομένα.  Στη συγκεκριμένη περίπτωση προφανώς όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι η Τουρκία είναι τουλάχιστον ένας πολύ δύσκολος γείτονας.

Θυμάμαι όταν είχα προσπαθήσει να εκφράσω την έννοια Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με το σωστό περιεχόμενο πριν λίγα χρόνια είχα ονομάσει το συγκεκριμένο Σχέδιο, τη συγκεκριμένη πρόταση, Λειτουργική Ομοσπονδία με Χαλαρή Διζωνικότητα.  Είχαν γίνει δύο παρουσιάσεις – η μια στο Λήδρα Palace όπου εν πολλοίς μου λέχθηκε ότι η συγκεκριμένη πρόταση ήταν ανέφικτη.  Αλλά και από αυτό το βήμα την προτεινόμενη λύση την αξιολόγησαν κριτικά ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφανος Στεφάνου και ο αείμνηστος ο Τάσος Μητσόπουλος.

Μου λέχθηκε τότε ότι αυτό που περιέγραφα ήταν το ευκταίο, όχι το εφικτό.  Χαριτολογώντας είπα ότι αν περιέγραφα το τι θεωρώ ευκταίο για μένα δεν θα μιλούσα για τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία με το σωστό περιεχόμενο.  Ποιο ήταν το ζητούμενο στη συγκεκριμένη περίπτωση;  Στόχος μου ήταν να επεξηγήσω πως στα πλαίσια του ιστορικού συμβιβασμού θα ήταν δυνατό να υπάρξει κατάληξη σε ένα σύστημα το οποίο να είχε τη δυνατότητα και την προοπτική βιωσιμότητας.

Αλλά το ζητούμενο ή μάλλον το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι κατά πόσον η Συμφωνία Χριστόφια-Ταλάτ και μετά η Συμφωνία Αναστασιάδη-Έρογλου αν υλοποιηθούν μπορούν να οδηγήσουν σε βελτίωση του status quo καθώς και σε σταθερότητα.  Προσωπικά με αίσθημα πραγματισμού θα αποδεχόμουν οποιαδήποτε λύση βελτιώνει το status quo.  Έχω σοβαρές αμφιβολίες αλλά και διαφωνίες για τα υπό συζήτηση σχέδια. Δεν θεωρώ ότι βελτιώνουν το status quo.  Αντίθετα επιδεινώνουν τα δεδομένα.

Η συζήτηση αυτή σχετίζεται άμεσα με το βιβλίο του Σταύρου Λυγερού και τις εισηγήσεις του.  Ο συγγραφέας επεξηγεί γιατί η συμβατική φιλοσοφία δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια βιώσιμη λύση.  Συμφωνώ με την άποψη του συγγραφέα ότι η κατοχική οντότητα δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από την Τουρκία.  Η Άγκυρα έχει φροντίσει να διαφοροποιήσει τα δημογραφικά δεδομένα στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου, καθώς και τις δομές εξουσίας, δημιουργίας ιδεολογίας, αστυνομίας, εκπαίδευσης και δημόσιας υπηρεσίας.

Είναι πολύ σημαντικό επίσης να αξιολογήσουμε το τι επιδιώκει η Τουρκία: θέλει τον στρατηγικό έλεγχο της Κύπρου καθώς και ηγεμονικό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο.  Αυτό περιλαμβάνει και τη βούληση για ουσιαστική συμμετοχή στην αξιοποίηση των ενεργειακών κοιτασμάτων.

Γράφει ο Λυγερός στη σελίδα 151:

…Στα σχεδόν 30 χρόνια των διακοινοτικών συνομιλιών, όμως, κάτω από τον τίτλο «δικοινοτική διζωνική ομοσπονδία» σταδιακά συσσωρεύθηκε και παγιώθηκε ένα διαπραγματευτικό κεκτημένο.  Το κεκτημένο αυτό αντιστοιχεί σ’ ένα ιδιότυπο και στρεβλό συνομοσπονδιακό καθεστώς, διανθισμένο με λίγα ομοσπονδιακά στοιχεία, τα οποία κατά κανόνα εξυπηρετούν τα τουρκικά συμφέροντα…

Γράφει επίσης στη σελίδα 154:

…Όσοι θεωρούν ότι η καλύτερη λύση για τον κυπριακό Ελληνισμό είναι ένα κάπως βελτιωμένο σχέδιο Ανάν είναι λογικό να το αποδέχονται ως βάση διαπραγμάτευσης και να παραμένουν στο ίδιο πλαίσιο, ελπίζοντας ότι θα επιτύχουν τις τροποποιήσεις που επιδιώκουν.  Δεν ισχύει το ίδιο για όσους διαφωνούν με τη φιλοσοφία του σχεδίου Ανάν κι όχι με επιμέρους διατάξεις του.  Για να είναι συνεπείς με τον εαυτό τους, αυτοί πρέπει να επιδιώξουν τη ριζική αλλαγή του πλαισίου αναζήτησης της λύσης…

Αν θα αξιοποιηθεί η ευρωπαϊκή προοπτική με τη μεθοδολογία που περιγράφει ο συγγραφέας, θα ήταν καλύτερα να προκριθεί η επιλογή του «Territory»/«Dominion» για το βόρειο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου αντί η προοπτική του ανεξάρτητου κράτους.  Ως έχουν οι εισηγήσεις Σταύρου Λυγερού παραπέμπουν σε μια μορφή συνομοσπονδίας.  Θεωρώ μια τέτοια προσέγγιση εξίσου επικίνδυνη με αυτό που συζητείται σήμερα.

Θα προσθέσω επίσης ότι η λύση συνομοσπονδίας είναι πιο επικίνδυνη από τη λύση δύο ανεξάρτητων κρατών.  Ανάλογες εργασίες σημειώνοντας ότι η λύση δύο κρατών είναι λιγότερο οδυνηρή είχαν ο Γιώργος Λιλλήκας και ο Τάκης Γεωργίου.  Κατανοώ την επιχειρηματολογία.  Κατανοώ τις 10 πληγές του Φαραώ ως αποτέλεσμα μιας λύσης στη βάση της υφιστάμενης φιλοσοφίας – της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.  Αυτό όμως δεν με οδηγεί στην επιλογή της αναγνώρισης ανεξάρτητου τουρκοκυπριακού κράτους.  Και αυτό δεν είναι αποτέλεσμα μιας συναισθηματικής τοποθέτησης όσο φυσιολογική και να είναι.  Ανεξάρτητο τουρκοκυπριακό κράτος στην Κύπρο θα φέρει στη Μεγαλόνησο με την υπογραφή μας την Τουρκία.

Αλλά και σε λύση να πάμε, δεν τίθεται θέμα Ιδρυτικής Συμφωνίας.  Η Κυπριακή Δημοκρατία υπάρχει και λειτουργεί σήμερα νόμιμα και με βάση το Δίκαιο της Ανάγκης.  Στην περίπτωση λύσης επανενσωματώνεται το βόρειο τμήμα στην Κυπριακή Δημοκρατία και ακολουθούν οι ανάλογες ρυθμίσεις.  Τυχόν υλοποίηση μιας προσέγγισης που καταλήγει σε μια Ιδρυτική Συμφωνία παραπέμπει σε μια μορφή νομιμοποίησης του τι έλαβε χώρα.  Εν ολίγοις είναι σημαντικό να επαναξιολογηθεί το τι συνεπάγεται Ιδρυτική Συμφωνία. Κατά τη δική μου άποψη δημιουργείται μια νέα κατάσταση πραγμάτων με τον παραμερισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Άλλωστε η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή ηγεσία είναι απροκάλυπτα ξεκάθαροι σε αυτό το ζήτημα.

Το θέμα των εγγυήσεων: Ο Σταύρος Λυγερός προτείνει ΕΕ και ΝΑΤΟ ως εγγυητές.  Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό θα βρει σύμφωνη την πλειοψηφία των Κυπρίων.  Υπάρχει πικρά πείρα και από το ΝΑΤΟ και από την ΕΕ.  Πέραν τούτου θεωρώ ότι η πλειοψηφία των Κυπρίων θα ένοιωθε πιο άνετα εάν σε μια λύση υπάρχει και η Ρωσία ως μια από τις εγγυήτριες δυνάμεις.  Αυτό μπορεί να λάβει χώρα με διάφορους τρόπους.  Για παράδειγμα, εάν οι εγγυήσεις είναι υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ο συγγραφέας θεωρεί ότι μέσα από τη συμμετοχή δύο ανεξάρτητων κρατών στην ΕΕ είναι δυνατό να μειωθεί η εξάρτηση από την Τουρκία.  Υπό ορισμένες προϋποθέσεις αυτό μπορεί να έχει βάση.  Αυτό εξαρτάται από την απάντηση στο ερώτημα, ποια είναι η ΕΕ σήμερα;  Και στο ερώτημα αυτό δεν μπορούμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα σήμερα.

Εκείνο το οποίο πρέπει να κατανοηθεί είναι ότι τα συνομοσπονδιακά στοιχεία είναι πολύ επικίνδυνα.  Αδιανόητο να υπάρχει μια ψήφος στην ΕΕ από τα δύο ανεξάρτητα κράτη.  Δεν είναι μόνο θέμα αρχής: υπάρχουν και πρακτικά ζητήματα τα οποία δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Ο Σταύρος Λυγερός πολύ σωστά σημειώνει ότι η πολιτική ηγεσία απέτυχε να έχει εναλλακτικές προσεγγίσεις.  Ότι ουσιαστικά μετά το δημοψήφισμα δεν υπήρξε εναλλακτική πρόταση.  Ο Τάσσος Παπαδόπουλος μιλούσε για κάτι διαφορετικό αλλά δεν ολοκληρώθηκε.  Με την εκλογική νίκη Δημήτρη Χριστόφια και τη συμφωνία της 23ης Μαΐου 2008 επανήλθαμε στον αστερισμό της φιλοσοφίας του Σχεδίου Ανάν.  Όμως υπάρχουν εναλλακτικές προσεγγίσεις.  Και θα πρέπει το πολιτικό σύστημα να είναι σε θέση να αξιολογεί και να υιοθετεί εισηγήσεις.

Ο στόχος της απεμπλοκής της Κύπρου από τον θανάσιμο εναγκαλισμό της Τουρκίας είναι ιερός.  Επαναλαμβάνω ότι τυχόν υλοποίηση της υφιστάμενης συμβατικής φιλοσοφίας εμβαθύνει τα κατοχικά δεδομένα.  Η ουσία όμως είναι: πως οδηγούμεθα στην απεμπλοκή με τρόπο που δημιουργείται πλειοψηφικό ρεύμα στην Κύπρο αλλά με ανοχή αν όχι αποδοχή από το διεθνές περιβάλλον;

Δυστυχώς αλλά όχι αναπάντεχα ο Γ.Γ του ΟΗΕ Μπαν Γκι-Μουν κάνει αρνητικές αναφορές στην πρόσφατη έκθεσή του για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε διάφορα ζητήματα.  Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι γίνεται λόγος «για απομόνωση των Τουρκοκυπρίων» για «κοινούς φυσικούς πόρους» και «για ελληνοκυπριακές αρχές». Για χρόνια τώρα υπογραμμίζω τη σημασία της ηθικής υπεροχής και της αφηγηματικής επεξήγησης.  Η σημασία των δύο αυτών εννοιών αγνοείται παντελώς από το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα με την εκάστοτε κυβέρνηση να τρέχει ασθμαίνοντας να διορθώσει εντυπώσεις.

Έτσι ενώ στην Κύπρο μπροστά στα μάτια της πολιτείας δραστηριοποιούνται ξένοι οργανισμοί και δεξαμενές σκέψεις που μεταξύ άλλων προάγουν συγκεκριμένους στόχους που είναι δυνατόν να υποσκάπτουν την Κυπριακή Δημοκρατία, διαχρονικά η κυπριακή πολιτεία αγνοεί τις προεκτάσεις των ενεργειών τους. Το χειρότερο μάλιστα είναι ότι η πολιτεία εξακολουθεί να μην παρέχει στήριξη σε δεξαμενές σκέψεις που προάγουν τα συμφέροντα της χώρας και που θα μπορούσαν να υπερσυμπληρώνουν τα κενά που προφανώς υπάρχουν…

Επιστρέφω όμως στο θέμα της στρατηγικής… το κράτος θα πρέπει να έχει νομιμοποίηση καθώς και αφηγηματική επεξήγηση.  Είναι επίσης καθοριστικής σημασίας να υπάρχει και ένα ελάχιστο πλέγμα κοινών αξιών καθώς και συμφερόντων των πολιτών αλλά και των κοινοτήτων.  Για αυτό η συμβατική φιλοσοφία της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας όπως και η αιρετική πρόταση του Σταύρου Λυγερού δεν προσφέρει την ορθολογιστική προοπτική για μια αδιαίρετη Κύπρο. Θεωρώ όμως ότι μέσα από την πρόταση του Σταύρου Λυγερού και κυρίως από τη δημόσια συζήτηση που ανοίγει μπορούμε νηφάλεια και πολιτισμένα να προβληματιστούμε για το αύριο και να χαράξουμε μια νέα στρατηγική.  Αυτή θα πρέπει να εμπεριέχει και τη διαχείριση του status quo μέχρι να καταλήξουμε στην υλοποίηση των στόχων μας.


Top