Απόψεις Ανδρέας Θεοφάνους Το πολιτικό σύστημα άφησε την Κύπρο εκτεθειμένη

Το πολιτικό σύστημα άφησε την Κύπρο εκτεθειμένη

Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας και Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

 



Υπάρχει ένας ευρύτερος προβληματισμός για τα τεκταινόμενα αλλά και αγωνία για το αύριο.  Είναι σημαντικό να κατανοηθεί πως φθάσαμε σε αυτό το κατάντημα, να υλοποιηθούν οι διαδικασίες κάθαρσης και να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες για έξοδο από την κρίση. Πέραν των ενδογενών και εξωγενών παραγόντων και τον καταμερισμό ευθυνών, μόνο με μια σωστή και ολοκληρωμένη αξιολόγηση θα χαραχθεί μια νέα πορεία.

Είναι πλέον αποδεκτό ότι το ευρύτερο πολιτικοοικονομικοκοινωνικό σύστημα δεν κατενόησε ποτέ τους κανόνες της συμμετοχής σε μια «αυτοκρατορική» νομισματική ένωση.  Έτσι, μεταξύ άλλων, παραβιάσθηκαν βάναυσα βασικοί κανόνες δημοσιονομικής και τραπεζικής συμπεριφοράς.  Στο δημοσιονομικό πεδίο υπήρχαν αλόγιστες αυξήσεις στις δημόσιες δαπάνες – μεταξύ άλλων, αυξήσεις, προσαυξήσεις και ΑΤΑ ακόμα και σε συνθήκες ύφεσης.  Δεν αποτελεί έκπληξη ότι ολοένα και περισσότερο διευρύνετο το χάσμα μεταξύ των όρων απασχόλησης μεταξύ δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα αφ’ ενός και ιδιωτικού τομέα αφ’ ετέρου.  Οι στρεβλώσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα ήταν μεγάλες ενώ ταυτόχρονα η τρύπα του συναφούς ελλείμματος αυξανόταν συνεχώς: παραμονές της κορύφωσης της κρίσης είχε αγγίξει τα 7 δισεκατομμύρια ευρώ.  Επιπρόσθετα, ενώ τονίζετο συνεχώς η ανάγκη για ένα νέο υπόδειγμα υπήρχε προσκόλληση σε ξεπερασμένες καταστάσεις και νοοτροπίες.

Στον τραπεζικό τομέα επεκράτησε η απρονοησία, η ασυδοσία, η επιπολαιότητα και η διαπλοκή.  Παραβιάσθηκαν συστηματικά και επανειλημμένα οι στοιχειώδεις κανόνες χορήγησης δανείων καθώς δεν εξετάζετο η αξιολόγηση της δυνατότητας αποπληρωμής. Αντίθετα, η λογική ήταν οι εξασφαλίσεις.  Πέραν τούτου, εν πολλοίς, οι επεκτάσεις σε άλλες χώρες και οι συναφείς «επενδύσεις» έγιναν χωρίς τις ανάλογες αξιολογήσεις κινδύνου.

Το ευρύτερο πολιτικοοικονομικοκοινωνικό σύστημα δεν κατενόησε ποτέ τη σημασία της ηθικής υπεροχής και της αφηγηματικής επεξήγησης.  Έτσι για χρόνια η Κύπρος κατηγορείτο για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, για «υπερβολικές» σχέσεις με την Ρωσία και για το ότι ήταν μονοθεματική (Κυπριακό) χώρα που δημιουργούσε πονοκεφάλους στην ΕΕ.  Ταυτόχρονα υπήρχε η εικόνα της ασυδοσίας καθώς η κοινωνία ζούσε πέραν των δυνατοτήτων της.  Τα προβλήματα ήταν μεν σοβαρά αλλά διαχειρίσιμα.  Το σύστημα όμως απέτυχε να προστατεύσει τη χώρα.

Όταν η Βουλή των Αντιπροσώπων απέρριπτε το πρώτο σχέδιο κουρέματος δεν εξετάσθηκε ποια θα ήταν η λογική επόμενη κίνηση.  Είναι πάντως εκπληκτικό πως τα πιο σοβαρά ζητήματα αντιμετωπίζονται χωρίς στρατηγική, χωρίς μελέτη και με πρωτοφανή επιπολαιότητα.

Εξακολουθεί να επικρατεί μια τάση προχειρότητας καθώς και έλλειψη επαρκούς στρατηγικού σχεδιασμού.  Προφανώς και η κοινωνία έχει τις δικές της ευθύνες.  Υπογραμμίζεται, μεταξύ άλλων, η απάθεια, η συντήρηση των πελατειακών σχέσεων, ο πολικαντισμός και η απουσία στοιχειώδους ευθιξίας.  Όταν κατήλθε στις εκλογές ο νυν Πρόεδρος έδωσε πολλές υποσχέσεις μεταξύ των οποίων και η προώθηση της αξιοκρατίας.  Με τις επιλογές του όμως ο κ. Ν. Αναστασιάδης έδειξε ότι η επιλογή των αρίστων δεν αποτελεί γι’ αυτόν προτεραιότητα.  Πάνω απ’ όλα όμως το πρόβλημα σήμερα είναι ότι η κυβέρνηση δεν είναι αυτόφωτος αλλά ενδολοδόχος.

Αλλά και η ηγεμονική Γερμανία επέδειξε μια πρωτοφανή σκληρότητα η οποία οδήγησε στην εμβάθυνση της κρίσης.  Δυστυχώς η Κύπρος χρησιμοποιήθηκε ως πειραματόζωο.  Ως αποτέλεσμα ευνουχίσθηκε η δυνατότητα της οικονομίας να αντιδράσει επαρκώς για προβλήματα τα οποία – πρέπει να το επαναλάβω – ήταν διαχειρίσιμα.  Σημειώνεται συναφώς ότι εάν η Κύπρος ήταν γεωγραφικά τοποθετημένη στη Δυτική Ευρώπη και η κυρίαρχη θρησκεία ήταν ο προτεσταντισμός ή ο καθολικισμός είναι αμφίβολο κατά πόσον θα είχε την ίδια μοίρα. 

Προφανώς η ηγεσία ακολουθεί αντί να καθοδηγηθεί τα γεγονότα.  Ενώ η οικονομία εξακολουθεί να συρρικνώνεται και ο τραπεζικός τομέας να αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα αξιοπιστίας και κεφαλαιοποίησης, οι πολιτειακοί αξιωματούχοι μιλούν συνεχώς για ανάκαμψη θυμίζοντας την ιστορία του βατράχου που δεν αντιδρά ενώ ψήνεται σε χλιαρό νερό.  Όταν θα συνειδητοποιήσει τι λαμβάνει χώρα θα είναι αργά.  Είναι με αυτό το σκεπτικό που κατ’ επανάληψιν υπογραμμίζω ότι η κατά γράμμα υλοποίηση του Μνημονίου θα συντρίψει την κοινωνία και την οικονομία.

Όσο περισσότερο πολύπλοκο καθίσταται το εθνικό, το περιφερειακό, το ευρωπαϊκό αλλά και το διεθνές περιβάλλον τόσο αναγκαία και απαραίτητα στοιχεία είναι η αξιοκρατία, η αξιοπιστία, η αξιοπρέπεια, η αποτελεσματικότητα, η συλλογικότητα, το ψυχικό σθένος και οι γνώσεις. Για να ξεπεράσει την κρίση η Κύπρος πρέπει να δώσει τον καλύτερο της εαυτό σε όλα τα επίπεδα. Πάνω απ’ όλα θα πρέπει να ετοιμασθούμε για μια διάδοχη κατάσταση καθώς το σημερινό σύστημα ήταν ουσιαστικό μέρος του προβλήματος και δεν μπορεί να είναι μέρος της λύσης.

 

*Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας και Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

 


Top