Απόψεις Ανδρέας Θεοφάνους Το νόημα της κυπριακής ανεξαρτησίας

Το νόημα της κυπριακής ανεξαρτησίας

Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας και Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

 



Συνήθως κάθε επέτειος προσφέρεται για αποτίμηση και για νέα στοχοθέτηση. Ενώ αποτιέται φόρος τιμής στην κυπριακή ανεξαρτησία δεν πρέπει να μας διαφεύγουν οι σκληρές πραγματικότητες καθώς και αντιφάσεις τις οποίες δεν είναι δυνατό να παρακάμψουμε ή να προσπεράσουμε επιπόλαια.  Υπογραμμίζεται συναφώς ότι η βάση των συνομιλιών παραπέμπει στη δημιουργία μιας νέας κρατικής οντότητας και στον παραμερισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Υπάρχει η ψευδαίσθηση ότι μια τέτοια κατάσταση αποτελεί μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας η οποία ταυτόχρονα θα οδηγεί στην πολυπόθητη «επανένωση». Η σκληρή πραγματικότητα είναι όμως διαφορετική.  Άλλο είναι η επανένταξη των κατεχομένων εδαφών στην Κυπριακή Δημοκρατία και η ταυτόχρονη σύσταση πολιτειών ή/και περιφερειών, και άλλο η αλληλοαναγνώριση δύο ιδρυτικών οντοτήτων/συνιστώντων κρατών και η δημιουργία νέου κράτους.  Και προφανώς οι προεκτάσεις είναι διαφορετικές…

Επιπρόσθετα, στη συζήτηση για το Κυπριακό αρκετοί από τους υπέρμαχους της (οποιασδήποτε) λύσης διακατέχονται από ένα πνεύμα ρεβανσισμού και αυτοδικαίωσης για τις επιλογές τους στο δημοψήφισμα του 2004.  Η συναισθηματική αυτή φόρτιση εμποδίζει την ορθολογιστική αξιολόγηση δεδομένων.  Μια από τις αντιφάσεις είναι ότι ενώ το υπό συζήτηση μοντέλο λύσης βασίζεται στη φιλοσοφία της συναινετικής δημοκρατίας (conscociationalism), η περιρρέουσα ατμόσφαιρα κυριαρχείται από αφορισμούς αντί από επιχειρήματα.  Θα πρέπει επιτέλους να γίνει κατανοητό ότι οι επιφυλάξεις που υφίστανται δεν πηγάζουν από αρνητική διάθεση για λύση του Κυπριακού.  Θεωρώ ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων επιθυμεί λύση.  Είναι όμως και θεμιτό και αναμενόμενο να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το περιεχόμενο της λύσης.  Ούτε και θα πρέπει να αφορίζονται οι εκφραστές της θέσης ότι λύση στα πλαίσια της υφιστάμενης βάσης των συνομιλιών θα οδηγήσει σε επιδείνωση των δεδομένων. Τα ζητήματα αυτά πρέπει να συζητηθούν και να πρυτανεύσει ο ορθολογισμός, η νηφαλιότητα και ο αλληλοσεβασμός.

Υπογραμμίζω ότι για τέτοιου είδους μοντέλα λύσης που πηγάζουν από τη συναινετική δημοκρατία απαιτείται ψηλός βαθμός πνευματικής καλλιέργειας και συναισθηματικής νοημοσύνης καθώς και αλληλοσεβασμός. Στην Κύπρο αυτά τα στοιχεία δεν τα συναντάς εύκολα. Επιπρόσθετα, υφίστανται ένας επαρχιωτισμός/parochialism καθώς και οι συστηματικές προσπάθειες προώθησης μικροπολιτικών και τομεακών συμφερόντων. Τα στοιχεία αυτά δεν συμβάλλουν σε ένα ομαλό δημόσιο βίο.  Είναι επίσης σημαντικό να μην μας διαφεύγει ο ρόλος της Τουρκίας καθώς και ένα βεβαρυμμένο ιστορικό παρελθόν.  Τα δεδομένα αυτά υποδεικνύουν μόνο ορισμένες από τις δυσκολίες της υπό συζήτηση λύσης.  Σπεύδω επίσης να σημειώσω ότι ο βαθμός δυσκολίας της υλοποίησης μιας βιώσιμης λύσης που να αποκαθιστά την ακεραιότητα και την ενότητα της Κύπρου μπορεί να μειωθεί αισθητά από ένα μοντέλο που έχει ως επίκεντρο ενοποιητικά ομοσπονδιακά στοιχεία αντί τους διαιρετικούς εθνοκοινοτικούς πυλώνες.

Αναφορικά με την οικονομία ενώ υπάρχουν πανηγυρισμοί για δήθεν ανάκαμψη η αδυσσώπητη πραγματικότητα είναι διαφορετική: υφίσταται μια σχετική σταθεροποίηση σε απαράδεκτα χαμηλά επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας.  Το χειρότερο είναι ότι 30 μήνες μετά τις καταστροφικές αποφάσεις του Eurogroup τον Μάρτιο 2013 και τη μεγάλη ύφεση δεν έχει δημιουργηθεί ένα νέο μοντέλο/υπόδειγμα. Πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις κλείνουν ή φθίνουν, η ανεργία είναι σε ψηλά επίπεδα, η δημογραφική αιμορραγία συνεχίζεται, η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, ο αριθμός των ατόμων κάτω από το όριο της φτώχειας αυξάνεται, ενώ το πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων επιδεινώνεται. Ως εκ τούτου δεν δικαιολογούνται πανηγυρισμοί και επανάπαυση. Απαιτείται ολοκληρωμένη οικονομική πολιτική και αποτελεσματικό κράτος για έξοδο από την κρίση.

Ενώ μιλούμε για την ανάγκη κοινωνικής συνοχής η αδυσσώπητη πραγματικότητα είναι ότι δεν υπάρχει μια κοινωνία – αντίθετα συνυπάρχουν πολλές μικρές κοινωνίες με σοβαρές και ουσιαστικές διαφορές και χωρίς επικοινωνία μεταξύ τους.  Αναπόφευκτα η πραγματικότητα αυτή χρήζει ιδιαίτερης προσοχής.  Το ζητούμενο είναι να υπάρξουν οι απαραίτητες προσεγγίσεις και πολιτικές ούτως ώστε να επουλωθούν πληγές και να αποκατασταθούν οι θεσμοί και ο κοινωνικός ιστός. Προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να σφυρηλατηθεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο το οποίο να περιλαμβάνει στοιχεία όπως η ισοτιμία των πολιτών και η αξιοκρατία.

Οι τιμές για την επέτειο της ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας παραπέμπουν σε ένα αγώνα για την προάσπιση και ολοκλήρωσή της. Εννοείται ότι η κρατική υπόσταση θα πρέπει να ενισχύεται συνεχώς και η λύση θα πρέπει να είναι στα πλαίσια του νόμιμου κράτους, της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παραπέμπει επίσης η επέτειος της κυπριακής ανεξαρτησίας σε μια προσπάθεια επανάκτησης της αξιοπρέπειας και της αυτοπεποίθησης του κάθε πολίτη ξεχωριστά και του λαού συλλογικά.  Η πορεία αυτή περνά μέσα από την έξοδο από την οικονομική, πολιτική, κοινωνική και πάνω απ’ όλα αξιακή κρίση καθώς και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και του κύρους του κράτους.


Top