"Κλίνατ' επί δε-ξιά!" γαβγίζει η Τούλι Τσαμπαλάλα σε 24 εθελοντές αστυνομικούς που ετοιμάζονται για περιπολία στο κεντρικό Γιοχάνεσμπουργκ.

"Ένα βήμα εμπρός! Ένα βήμα πίσω!", συνεχίζει τα παραγγέλματα η μεγαλόσωμη εκπαιδεύτρια, προκαλώντας ένα συγχυσμένο ποδοβολητό.

Σ'ένα παγωμένο χειμωνιάτικο πρωινό, μέλη της ένωσης εθελοντών αστυνομικών ετοιμάζονται να βγουν στις γειτονιές αναζητώντας Τσότσι (κακοποιούς, στην αργκό της πόλης· ο όρος έχει προκύψει από την ομώνυμη ταινία του Γκάβιν Χουντ [2005]).

"Θέλω να πολεμήσω το έγκλημα. Υπάρχουν πάρα πολλοί τσότσι", λέει η 58χρονη Μπεατρίς Σιμπίσι, πλανόδια έμπορος.

Η Σιμπίσι φορά μια κουβέρτα τυλιγμένη στην μέση της, σαν σαρόνγκ, χοντρές κάλτσες και Crocs. Οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους εθελοντές, το ηλικιακό φάσμα των οποίων εκτείνεται από τα 23 ως τα 58 έτη και προέρχονται από διάφορα επαγγέλματα, φοράνε μπλουζάκια της κοινοτικής εθελοντικής αστυνομικής δύναμης, τζιν κι αθλητικά παπούτσια.

Η ετερόκλητη ομάδα Νοτιοαφρικανών και μεταναστών από τη Ζιμπάμπουε και το Μαλάουι δε φαντάζει πολύ επίφοβη. Αλλά στον πόλεμο εναντίον της εγκληματικότητας που μαστίζει τη χώρα, η αστυνομία είναι διατεθειμένη να δεχτεί οποιαδήποτε βοήθεια.

Οπλισμένοι με μερικά ρόπαλα και σπρέι πιπεριού, οι εθελοντές περιπολούν αγορές, με έναν επιθεωρητή να τους ακολουθεί. Ψάχνουν όπλα και ναρκωτικά, λαθρέμπορους, πατάσσουν την δημόσια κατανάλωση αλκοόλ.

Μέσα σε μια ώρα, έχουν ήδη περάσει χειροπέδες σε πάνω από 10 άνδρες που θα προσαχθούν για διάφορα αδικήματα--περιλαμβανομένης της επίθεσης. Τους ρίχνουν στην καρότσα ενός ημιφορτηγού της αστυνομίας.

Καθώς οι ανθρωποκτονίες έχουν φθάσει τις 50 την ημέρα, με πολλά από τα θύματα να εκτελούνται από ληστές στο δρόμο ή μέσα στα σπίτια τους, οι απλοί πολίτες σηκώνουν τα μανίκια--ενώ η αστυνομία ζητά επίμονα να υπάρξει χαλάρωση των κανόνων εμπλοκής. Η προσέγγιση στο πρόβλημα είναι πλέον επιθετική: χτύπα τους πριν σε χτυπήσουν.

Στις συνοικίες της μεσαίας και της ανώτερης τάξης, πάνοπλοι ιδιωτικοί φρουροί περιπολούν τους δρόμους με αλεξίσφαιρα αυτοκίνητα. Αναζητούν υπόπτους. Σταματούν πολίτες και τους ανακρίνουν, επιχειρώντας να προλάβουν εγκλήματα πριν γίνουν. Συναγερμοί σε σπίτια και κήπους και κάμερες CCTV συμπληρώνουν το οπλοστάσιο για την καταπολέμηση του εγκλήματος στις περιοχές αυτές.

Στις πιο φτωχές συνοικίες, οι πολίτες κάνουν οι ίδιοι περιπολίες, είτε ως μέλη ενώσεων εθελοντών, είτε αυτοδικώντας. Η διάκριση δεν είναι τόσο εύκολη.

Ένας από τους άνδρες της περιπόλου στο κέντρο του Γιοχάνεσμπουργκ κτυπά με δύναμη στο κεφάλι ένα νεαρό μετανάστη από τη Ζιμπάμπουε διότι προσπαθεί να αποφύγει τη σωματική έρευνα. Ο νεαρός, κατάπληκτος, εξοργισμένος, εξηγεί πως νόμιζε πως ο εθελοντής αστυνομικός προσπαθούσε να τον κλέψει.

Σε ορισμένες συνοικίες όπου το επίπεδο της εγκληματικότητας είναι σε δυσθεώρητα ύψη, η τιμωρία για όσους είναι ύποπτοι για την διάπραξη εγκλημάτων είναι πολύ χειρότερη--έξαλλοι πολίτες έγινε πρόσφατα γνωστό ότι έκαψαν ζωντανό έναν άνθρωπο.

Η καταφυγή στη βία αντανακλά τη βαθιά απελπισία των πολιτών για την αποτυχία του κρατικού μηχανισμού στη Νότια Αφρική να εκπληρώσει τη βασική του υποχρέωση να τους προστατεύει.

Ο σκληρός νέος επικεφαλής της αστυνομίας της Νότιας Αφρικής Μπέκι Σέλε, ο οποίος συνηθίζει να φορά καπέλα Στέτσον, κάλεσε πρόσφατα να υπάρξει αλλαγή του νόμου που απαγορεύει στους αστυνομικούς να "πυροβολούν για να σκοτώσουν" παρεκτός υπάρχει απειλή για τη ζωή πολιτών ή των ίδιων. Η αστυνομία έχει "δεμένα τα χέρια" εξ αιτίας του νόμου αυτού, είπε.

Όμως αναλυτές εκφράζουν έντονες επιφυλάξεις, τονίζοντας ότι αν οι κανόνες χαλαρώσουν ενδέχεται να υπάρξει σωρεία "κατά λάθος", άδικων θανάτων. Ο αριθμός όσων σκοτώθηκαν από αστυνομικούς σε δράση ή υπό κράτηση αυξήθηκε στους 779 μέσα σε 12 μήνες, ως τον Μάρτιο του 2008, ή κατά 12% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.

"Όλοι έχουν μπουχτίσει με το έγκλημα, το θράσος των κακοποιών, τη βία που ασκούν", δηλώνει ο Γιόχαν Μπέργκερ, πρώην ανώτατος αξιωματικός της αστυνομίας και ερευνητής του Ινστιτούτου Έρευνας για Θέματα Ασφαλείας στην Πρετόρια.

Αλλά για τον Μπέργκερ, η απάντηση βρίσκεται στην αντιμετώπιση των ανεπαρκειών του συστήματος της δικαιοσύνης και των "τεράστιων προβλημάτων της κοινωνίας μας", ειδικά των μεγάλων ανισοτήτων και της αστυφιλίας.

Καθώς η Νότια Αφρική ετοιμάζεται να φιλοξενήσει περίπου 400.000 ξένους επισκέπτες που αναμένεται να προσέλθουν στη χώρα για το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου της επόμενης χρονιάς, η εικόνα παραμένει ζοφερή.

Η εφημερίδα Sunday Independent ανέφερε πως η δουλειά μιας ψυχολόγου που βοηθά θύματα ληστειών να ξεπεράσουν την εμπειρία διπλασιάστηκε μέσα σ' ένα μήνα.