Σκέψη ποινικοποίησης του «πελάτη»

Θέμα προς συζήτηση από την Επίτροπο Διοικήσεως για το αγοραίο σεξ
«Η εμπορία προσώπων δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά, ενόσω το σύστημα της πορνείας επιτρέπει σε άνδρες να αγοράζουν τις γυναίκες»

Την προοπτική ποινικοποίησης του πελάτη-αγοραστή σεξουαλικών υπηρεσιών μεταφέρει η Επίτροπος Διοικήσεως Ελίζα Σαββίδου στην τοποθέτησή της ως Ανεξάρτητη Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφορικά με το πλαίσιο πρόληψης και καταπολέμησης της εμπορίας προσώπων στην Κύπρο, που δημοσιοποίησε χθες στην ιστοσελίδα του Γραφείου της.

Παρόλο που, όπως δήλωσε στη «Σ», προβληματίζεται ακόμα, κατά πόσον πρέπει να ποινικοποιηθούν οι πελάτες των εκδιδομένων γυναικών (στο πρότυπο κάποιων χωρών όπως η Σουηδία και η Νέα Ζηλανδία), εντούτοις σημειώνει στην τοποθέτησή της ότι «η εμπορία προσώπων δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά, ενόσω εξακολουθεί να υπάρχει το σύστημα της πορνείας, που επιτρέπει σε άνδρες να αγοράζουν τις γυναίκες». Προσθέτει και τα εξής: «Ενόσω εξακολουθεί να υπάρχει η ζήτηση για παροχή σεξουαλικών υπηρεσιών, η εμπορία γυναικών θα συνεχίζει να τροφοδοτείται με τη συμμετοχή των προαγωγών, των διακινητών, των αγοραστών.

Για την προοπτική ποινικοποίησης της αγοράς σεξουαλικών υπηρεσιών, έχω ήδη έλθει, στα πλαίσια αυτεπάγγελτης έρευνάς μου σχετικά με το καθεστώς της πορνείας, σε διαβούλευση με τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες, ενδιαφερόμενους οργανισμούς και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, θα υποβληθεί σχετική τοποθέτησή μου για το θέμα αυτό, με το πλήρες και αναλυτικό σκεπτικό της».

Ανεπάρκεια δημόσιων υπηρεσιών

Στη μακροσκελή και ενδελεχή τοποθέτησή της, με προϊστάμενο τον Άριστο Τσιάρτα και ερευνητική ομάδα τη Θέκλα Δημητριάδου και τη Δέσποινα Μέρτακκα, η Επίτροπος Διοικήσεως επισημαίνει αδυναμίες και προβλήματα στην εφαρμογή του ισχύοντος νομικού και θεσμικού πλαισίου για την εμπορία προσώπων στην Κύπρο, στον εντοπισμό και αναγνώριση των θυμάτων από τα διάφορα τμήματα της Αστυνομίας, στην απονομή της δικαιοσύνης με χαμηλό αριθμό καταγγελιών, απουσία καταδικών και καθυστέρηση στην εκδίκαση των υποθέσεων εμπορίας προσώπων. Επίσης διαπιστώνει «αδυναμία συντονισμού ανάμεσα στις δημόσιες υπηρεσίες και ανεπάρκειά τους να ενεργούν αποτελεσματικά σε όλο το φάσμα των δράσεων που αφορούν στην πρόληψη και καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων και στήριξης των θυμάτων». Καταλήγει με προτάσεις και εισηγήσεις όσον αφορά την ποινική δίωξη των σωματεμπόρων, την προστασία των θυμάτων και την πρόληψη του εγκλήματος αυτού.

Πάντως η Επίτροπος ξεκαθαρίζει ότι «δεν υποτιμά, ούτε παραγνωρίζει τις πολύ θετικές εξελίξεις που έχουν σημειωθεί σε νομοθετικό και θεσμικό επίπεδο, τις επίμονες και συνεπείς προσπάθειες μεμονωμένων λειτουργών να εφαρμόσουν όχι μόνο το γράμμα, αλλά και το πνεύμα του νόμου, την αναγνώριση και την εμπλοκή των μη κυβερνητικών οργανώσεων, τη βελτίωση της λειτουργίας της Πολυθεματικής Συντονιστικής Ομάδας και του συντονισμού των υπηρεσιών».

Επιμόρφωση…

Μεταξύ άλλων, η Επίτροπος Διοικήσεως εισηγείται την εμπλοκή ειδικών στην εξέταση μαρτύρων κατά τη δικαστική διαδικασία, την καλύτερη προετοιμασία και ενδυνάμωση των μαρτύρων, ενδεχομένως με την παρουσία ψυχολόγου πριν και κατά τη διάρκεια των ακροάσεων, την κατά προτεραιότητα εκδίκαση υποθέσεων εμπορίας προσώπων, την περίληψη της διάστασης του φύλου (gender mainstreaming) για αναβάθμιση του νομοθετικού πλαισίου, τη σύνταξη από τη νομική υπηρεσία, κώδικα πρακτικής για τη στοιχειοθέτηση αδικημάτων εμπορίας προσώπων, την εντατικοποίηση της εκπαίδευσης των αστυνομικών «πρώτης γραμμής» σε όλα τα τμήματα της Αστυνομίας, ώστε να αυξηθεί η ικανότητά τους για εντοπισμό πιθανών θυμάτων.

Όσον αφορά την προστασία των θυμάτων, η Ελίζα Σαββίδου εισηγείται «την απαγκίστρωση του μοντέλου διαχείρισης του εγκλήματος της εμπορίας προσώπων, από την αυστηρή προσήλωση στην άσκηση μεταναστευτικού ελέγχου». Τονίζει ότι «η στήριξη των θυμάτων πρέπει να είναι συνεχής και προσωπική, να γίνεται από εξειδικευμένα πρόσωπα και να παρέχει πρώτιστα στα θύματα την αίσθηση της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης». Πολύ σημαντική θεωρεί την τακτική παρουσία ειδικευμένου ψυχολόγου στον χώρο του κρατικού καταφυγίου θυμάτων εμπορίας. Σε σχέση με την πρόληψη, εισηγείται την εντατικοποίηση της κατάρτισης των μελών των κρατικών υπηρεσιών που έρχονται σε επαφή με πιθανά θύματα και την ακόμα πιο εξειδικευμένη επιμόρφωση και κατάρτιση των αρμοδίων που διαχειρίζονται τα ίδια τα θύματα (αστυνομικών, δικηγόρων της νομικής υπηρεσίας και δικαστών).

Σεξουαλική εκμετάλλευση, αναγκαστική εργασία

Η Ελίζα Σαββίδου επικαλείται πρόσφατη παγκόσμια έκθεση των ΗΠΑ, σύμφωνα με την οποία η Κύπρος είναι χώρα προορισμού γυναικών που υπόκεινται σε διακίνηση, ειδικά για σκοπούς καταναγκαστικής πορνείας και επίσης είναι χώρα προορισμού γυναικών και ανδρών που υποβάλλονται σε αναγκαστική εργασία. Αναφέρει ότι «οι γυναίκες που αναγνωρίστηκαν ως θύματα εμπορίας σεξουαλικής εκμετάλλευσης στην Κύπρο προέρχονται κυρίως από χώρες της ανατολικής Ευρώπης και της Ασίας και η διακίνησή τους πραγματοποιείται συνήθως σε διαμερίσματα, μπαρ, καμπαρέ, αίθουσες μασάζ κλπ. Στις ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες για αναγκαστική εργασία, περιλαμβάνονται οικιακές εργαζόμενες, αιτητές ασύλου και αλλοδαποί μετανάστες που εργάζονται στον γεωργικό και οικοδομικό τομέα».

Η τοποθέτηση της Επιτρόπου περιλαμβάνει στοιχεία του Γραφείου Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας, σύμφωνα με τα οποία το 2009 η Αστυνομία διερεύνησε 34 υποθέσεις όπου αναγνωρίστηκαν 113 άτομα ως θύματα, το 2010 35 υποθέσεις και 52 θύματα, το 2011 26 υποθέσεις και 40 θύματα και το 2012 44 υποθέσεις και 37 θύματα.

Τα θύματα δεν αντέχουν και φεύγουν…
ΕΛΙΖΑ Σαββίδου: «Η έλλειψη εμπιστοσύνης των θυμάτων προς τις Αρχές και ιδίως σε σχέση με την ικανότητα και τη διάθεσή τους να παρέμβουν, να τους προστατεύσουν και να τους στηρίξουν αποτελεσματικά, έχει ως αποτέλεσμα είτε τη μη υποβολή καταγγελίας είτε τη δυσκολία συνεργασίας με τις διωκτικές Αρχές. Το πρόσφατο παράδειγμα της απέλασης γυναίκας που αναγνωρίστηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Δημοκρατίας ως θύμα εμπορίας προσώπων και ήταν η κύρια μάρτυρας σε δίκη κατά την οποία καταδικάστηκε ο εργοδότης της, αποδεικνύει περίτρανα την απουσία συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκομένων υπηρεσιών, καθώς και την έλλειψη πραγματικής πολιτικής βούλησης για την αποτελεσματική προστασία των αναγνωρισμένων θυμάτων, οδηγώντας τα σε εκ νέου θυματοποίησή τους.

»Προβλήματα προκύπτουν στον τομέα της δικαιοσύνης, καθότι οι περισσότερες υποθέσεις δεν καταλήγουν σε καταδίκες με βάση τον νόμο περί της καταπολέμησης της εμπορίας και της εκμετάλλευσης προσώπων και της προστασίας των θυμάτων, αλλά με βάση τον ποινικό κώδικα. Συγκεκριμένα, με βάση τα αριθμητικά στοιχεία που τηρεί το Γραφείο Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας, υπήρξαν 11 καταδίκες το 2012, όχι στη βάση του περί της καταπολέμησης της εμπορίας νόμου, αλλά στη βάση άλλων συναφών αδικημάτων, στα οποία η ποινή που προβλέπεται είναι καταφανώς μικρότερη από αυτήν που προβλέπεται εάν ο δράστης καταδικαζόταν για εμπορία προσώπων.

»Η παρατηρούμενη καθυστέρηση στην εκδίκαση των υποθέσεων εμπορίας προσώπων συνιστά ένα ακόμα σοβαρό πρόβλημα στην απονομή της δικαιοσύνης. Οι χρονοβόρες διαδικασίες έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην επιτυχή έκβαση των υποθέσεων, καθότι τα θύματα, τα οποία αποτελούν τους βασικούς μάρτυρες, καλούνται να παραμείνουν στην Κύπρο για μεγάλα χρονικά διαστήματα, υπό ένα καθεστώς αβεβαιότητας και ανασφάλειας με συνέπεια πολλές φορές να μην αντέχουν και να φεύγουν οδηγώντας την υπόθεση στην απόρριψή της από το δικαστήριο και στην απαλλαγή των κατηγορουμένων. Πολλές υποθέσεις οδηγούνται σε αθωώσεις των κατηγορουμένων στη βάση των αντικρουόμενων μαρτυριών και κατ’ επέκτασιν στην αξιολογούμενη αναξιοπιστία των θυμάτων ως μαρτύρων».

Top