Στροφή στις άνυδρες καλλιέργειες

Η πλάστιγγα στο εξαιρετικά επώδυνο δίλημμα, ένυδρες ή άνυδρες καλλιέργειες, έγειρε για το νησί μας εδώ και τουλάχιστον πέντε χρόνια. Ίσως αργήσαμε να το αντιληφθούμε. Ωστόσο, έστω και τώρα, ποτέ δεν είναι αργά.

Πρέπει οι γεωργοί και ιδίως αυτοί που χειρίζονται τις τύχες του γεωργικού κόσμου να ευθυγραμμιστούν με την κατεύθυνση που δείχνουν τα σημεία των καιρών και να ξεχάσουν ότι οι γεωργοί στην Κύπρο μπορούν να λαμβάνουν νερό για σκοπούς άρδευσης. Άρα, η κατεύθυνση που υπάρχει είναι μοναδική και ίσως προς αυτήν, τις άνυδρες καλλιέργειες, θα πρέπει να στραφεί η προσοχή όλων.
Υπό το πρίσμα των επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών, όπως η μείωση των βροχοπτώσεων και η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας που θα προκαλέσουν μείωση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων και αύξηση συχνότητας/έντασης ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως πλημμύρες, το 38% του πληθυσμού της Μεσογείου, σύμφωνα με εκτιμήσεις επιστημόνων, θα ζει σε ζώνες όπου θα παρατηρούνται ελλείψεις νερού.
Αλλαγές στις μεθόδους καλλιέργειας, τις ποικιλίες ειδών και τα εδάφη που καλλιεργούνται έχουν οδηγήσει σε υπερβολική χρήση και σπατάλη νερού στη γεωργία, σε συνδυασμό με χρήση πολλών χημικών φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων. Η υπερβολική άρδευση κάνει τα εδάφη υφάλμυρα και άγονα, γεγονός που αποδεικνύεται περίτρανα στο νησί μας με την ανομβρία της τελευταίας δεκαετίας.
Έρευνες δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις φυτοφάρμακα και λιπάσματα καταλήγουν, εκτός από τα εδάφη, και στα νερά και στα ιζήματα της θάλασσας. Στην Κύπρο, η γεωργία απορροφούσε, στα καλά τα χρόνια, περισσότερο από το 70% της συνολικής κατανάλωσης υδάτων. Σήμερα τα πράγματα άλλαξαν άρδην. Η νέα ευρωπαϊκή πολιτική για το νερό θέτει μεγάλους περιβαλλοντικούς στόχους και υιοθετεί νέες προσεγγίσεις για τη διαχείριση του νερού, ώστε να εξασφαλίζεται υψηλή ποιότητα και επαρκής ποσότητα νερού, όχι μόνο για τις ανάγκες των ανθρώπινων κοινωνιών, αλλά και για τις λειτουργίες των οικοσυστημάτων. Η διαχείριση των νερών πρέπει πλέον να γίνεται ενιαία σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης και μετά από διαβούλευση και συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση των σχεδίων διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

Πολιτική αντιμετώπισης
Ο διευθυντής του Τμήματος Γεωργίας του Υπουργείου Γεωργίας, Τάκης Φωτίου, ανέφερε στη «Σημερινή» ότι οι κλιματικές αλλαγές, σε συσχετισμό με τις επιδράσεις στη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή, είναι θέμα επίκαιρο που συζητείται όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και στην Ε.Ε. και παγκόσμια.
Με το θέμα αυτό ασχολήθηκε το Συμβούλιο Υπουργών κατά τις συζητήσεις του «Ελέγχου Υγείας». Ως αποτέλεσμα των συζητήσεων αυτών είναι η υιοθέτηση πολιτικής για αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και τον αντίστοιχο επηρεασμό των γεωργοκτηνοτροφικών δραστηριοτήτων, με προσαρμογή τόσο της εθνικής πολιτικής όσο και των Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης.
Για τους τρόπους αντιμετώπισης του θέματος ο κ. Φωτίου ήταν σαφής: «Το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ετοιμασίας όρων εντολής για διεξαγωγή μελέτης για τη βιωσιμότητα των γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων στην Κύπρο.
Η Ημερίδα που έγινε στις 26.2.2009 με θέμα "Κλιματικές αλλαγές και γεωργία" αναμένεται ότι θα συμβάλει ουσιαστικά στην ολοκλήρωση των όρων εντολής για τη διεξαγωγή τής πιο πάνω μελέτης. Η μελέτη θα ανατεθεί μετά από προκήρυξη προσφορών και αναμένεται ότι θα ολοκληρωθεί σε χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο των έξι μηνών από την ημερομηνία κατακύρωσης της προσφοράς. Το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013, μεταξύ άλλων μέτρων, προωθεί και τη διατήρηση παραδοσιακών δένδρων και θάμνων που είναι ουσιαστικά ξηρικές καλλιέργειες. Μέσα από τη μελέτη που θα διεξαχθεί, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις ξηρικές καλλιέργειες, αλλά και στις καλλιέργειες εκείνες που χρειάζονται μικρές ποσότητες νερού για να αποδώσουν. Επίσης, θα διαφανούν και οι δυνατότητες καλλιέργειας άλλων ξηρικών φυτών, που είτε υπάρχουν σήμερα σε μικρές εκτάσεις είτε είναι στο στάδιο της διερεύνησής τους. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, οι ξηρικές καλλιέργειες που μπορούν να ευδοκιμήσουν στην Κύπρο είναι τα σιτηρά, τα όσπρια, οι αμυγδαλιές, οι χαρουπιές και σε μικρότερο βαθμό οι ελιές».

Κακό και στο θερμοκήπιο
Οι αγροτικές καλλιέργειες συμβάλλουν περισσότερο στο φαινόμενο του θερμοκηπίου απ' ό,τι όλα τα αεροπλάνα, τα αυτοκίνητα, τα τρένα και τα πλοία του πλανήτη μαζί. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στη γεωργία δεν είναι το διοξίδιο του άνθρακα, αλλά το άζωτο. Οι καλλιέργειες σε όλο τον κόσμο βασίζονται σε λίπασμα πλούσιο σε άζωτο. Παρόλο που μόνο ένα μικρό μέρος του διαφεύγει στην ατμόσφαιρα ως νιτρώδες οξίδιο, αποτελεί το πιο ισχυρό και επικίνδυνο θερμοκηπιακό αέριο. Οι επιστήμονες ελπίζουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα δημιουργώντας γενετικά μεταλλαγμένα φυτά που χρειάζονται πολύ λιγότερο λίπασμα για να επιβιώσουν.

Γενετικά μεταλλαγμένα και φυτά ανθεκτικά
ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ πιστεύουν πως η ισχυρή αντίσταση των αγροτών, αλλά και των πολιτών σε πολλές περιοχές του κόσμου ενάντια στα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά, θα καμφθεί αναγκαστικά λόγω των εξελίξεων στο παγκόσμιο κλίμα.
Στα επιστημονικά εργαστήρια, στόχος είναι η δημιουργία φυτών που προσαρμόζονται σε βασικά χαρακτηριστικά των κλιματικών αλλαγών, όπως η έντονη ξηρασία και η αλμυρότητα του εδάφους. Φυτά ανθεκτικά στην ξηρασία και το αλάτι μπορούν να μειώσουν το κόστος για τους αγρότες και τις εκπομπές θερμοκηπιακών αερίων, αλλά και να περιορίσουν τη μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, των ποταμών και των θαλάσσιων ακτών από το νιτρικό λίπασμα.
Βέβαια, τα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά εγκυμονούν πολλούς κινδύνους για το περιβάλλον. Κατ’ αρχήν, οι αντίπαλοί τους φοβούνται ότι η ευκολότερη καλλιέργειά τους θα ανοίξει στους αγρότες περιοχές άγονες και άνυδρες με ιδιαίτερα εύθραυστα οικοσυστήματα. Έπειτα, το ρύζι, που είναι ανθεκτικό στο αλάτι, θα μπορούσε να μεταφέρει γονίδιά του σε κάποιον άγριο συγγενή του, δημιουργώντας ένα ζιζάνιο που καταστρέφει το οικοσύστημα στις εκβολές των ποταμών. Απαντήσεις κατοχυρωμένες επιστημονικά δεν υπάρχουν για καμία πλευρά ακόμα, και οι κόντρες συνεχίζονται. Η πρώτη γενιά των γενετικά μεταλλαγμένων φυτών έχει χαρακτηριστικά όπως η αντοχή στα ζιζάνια και τα έντομα, που ωφελεί τους παραγωγούς. Όμως, οι καταναλωτές δεν έχουν δει ακόμα τα οφέλη και οι οικολόγοι υποστηρίζουν πως αυτές οι αγροτικές μέθοδοι απειλούν τη βιοποικιλότητα.

Στην Ευρώπη...
ΣΤΗΝ Ευρώπη, η αντίσταση της κοινής γνώμης έχει υποχρεώσει τους πολιτικούς να καθυστερήσουν τη χρήση των γενετικά μεταλλαγμένων καλλιεργειών στα χωράφια και των τροφών στην αγορά. Αλλά, οι αλλαγές στο κλίμα και η ανάπτυξη καλλιεργειών που βοηθούν στην αναχαίτισή τους, αναμένεται να μειώσουν τις αντιστάσεις. Αυτού του είδους τα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά είναι καθ΄ οδόν.

Λιγότερο απαιτητικές σε νερό
ΜΕΡΙΚΕΣ από τις λιγότερο απαιτητικές καλλιέργειες σε νερό, που πρέπει να προωθηθούν και μπορούν να ευδοκιμήσουν στην Κύπρο, είναι:
Αμυγδαλιές: Πρόκειται για καλλιέργεια που χρειάζεται πολύ λίγο νερό. Επίσης, τα κυπριακά αμύγδαλα θεωρούνται ποιοτικά ανώτερα από αυτά που εισάγονται τώρα στην Κύπρο. Η παραγωγή αμυγδάλου στο νησί μας δεν καλύπτει τη ζήτηση, με αποτέλεσμα να εισάγονται αμύγδαλα από την Αμερική.
Μπανανιές: Καλλιέργεια με μεγάλες προοπτικές, αφού οι κυπριακές μπανάνες ξεχωρίζουν για το άρωμά τους, σε σύγκριση με αυτές που εισάγονται από άλλες χώρες.
Βιολογικά προϊόντα και προϊόντα ονομασίας προέλευσης: Η στροφή προς την ποιότητα είναι ένα σημείο στο οποίο θα πρέπει να επικεντρωθούν οι γεωργοί μας, αφού, πέραν των άλλων πλεονεκτημάτων, τα προϊόντα αυτά κερδίζουν όλο και περισσότερη εκτίμηση ανάμεσα στους καταναλωτές.
Αρωματικά φυτά: Καλλιέργειες με χαμηλές υδατικές ανάγκες. Έχουν πολύ καλές προοπτικές στην Κύπρο.
Εσπεριδοειδή: Αν και σε γενικές γραμμές χρειάζονται αρκετό νερό, υπάρχουν κάποιες ποικιλίες ανθεκτικές στην ξηρασία και γενικά στις καιρικές μας συνθήκες.
Άνθη: Κάποια είδη ανθέων χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού και κάποια άλλα όχι. Εισάγουμε μεγάλες ποσότητες ανθέων, ενώ υπάρχει η δυνατότητα να αυξηθεί η παραγωγή στο νησί μας.

Top