Ο Γραμματέας της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου τονίζει στη "Σ" ότι κάτι τέτοιο θα συμβάλει στην ανάπτυξη της υπαίθρου

Ο Παναγιώτης Διαμανού υπογραμμίζει πως πρέπει να μας προβληματίσει το γεγονός ότι σήμερα υπάρχει ένα σύμπλεγμα κοινοτήτων, αφού, από το σύνολο των τεσσάρων που μέχρι πρόσφατα υπήρχαν, έχουν καταργηθεί τα τρία με δημοψήφισμα ή με υπουργική απόφαση.

ΘΕΣΗ ΕΝΩΣΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
Συμπλεγματοποίηση υπηρεσιών όμορων κοινοτήτων, με ταυτόχρονη παροχή ελκυστικών οικονομικών κινήτρων από την Κυβέρνηση

Θετικός στις συμπλεγματοποιήσεις κοινοτήτων εμφανίζεται, σε συνέντευξή του στη «Σ», ο Γραμματέας της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου, Παναγιώτης Δαμιανού. Κάτι τέτοιο θα συμβάλει στην ανάπτυξη της υπαίθρου, με πολλαπλά και πολυδιάστατα οφέλη, τόσο για τις κοινότητες όσο και τους κατοίκους τους. Σύμφωνα με τον κ. Δαμιανού, σήμερα υπάρχει ένα σύμπλεγμα κοινοτήτων, αφού από το σύνολο των τεσσάρων που μέχρι πρόσφατα υπήρχαν, έχουν καταργηθεί με δημοψήφισμα ή με υπουργική απόφαση τα συμπλέγματα κοινοτήτων Αμαθούντας, Παλαιχωρίου και Δρομολαξιάς - Μενεού. Γεγονός που, όπως υπογραμμίζει, πρέπει να προβληματίσει όλους πολύ σοβαρά.

Τι γίνεται με τις συμπλεγματοποιήσεις κοινοτήτων σήμερα;
Οι συμπλεγματοποιήσεις υπηρεσιών κοινοτήτων, καθώς και η τάση για συμπλεγματοποιήσεις κοινοτήτων, από νομικής-θεσμικής πτυχής, στοχεύει στη δημιουργία βιώσιμων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην ύπαιθρο.

Στις κοινότητες ποια είναι η παρούσα νομική και θεσμική κατάσταση και ποια θέση υποστηρίζει η Ένωση Κοινοτήτων Κύπρου;
Στην Κύπρο υπάρχουν 351 κοινότητες και ένα σύμπλεγμα δύο κοινοτήτων.
Ο πληθυσμός των κοινοτήτων αυτών κυμαίνεται από τρεις μέχρι 6.500 κατοίκους, βρίσκονται διάσπαρτες σε ορεινές, ημιορεινές, πεδινές και παράκτιες περιοχές, με αγροτικό, τουριστικό ή και ακόμη βιομηχανικό χαρακτήρα.
Η συμπλεγματοποίηση κοινοτήτων ή υπηρεσιών κοινοτήτων προβλέπονται στον Περί Κοινοτήτων Νόμο (στην πρώτη περίπτωση στο Μέρος Τρίτο, Σύσταση Κοινοτικών Αρχών, εδάφιο 7, Συμπλέγματα Κοινοτήτων) και η δεύτερη περίπτωση στο Μέρος 9 (Αρμοδιότητες, Καθήκοντα και Εξουσίες του Συμβουλίου, στο άρθρο 83 Εξουσίες Συμβουλίου, παράγραφος κβ).

Δώστε μας απτά παραδείγματα συμπλεγματοποίησης κοινοτήτων. Τι πισωγυρίσματα έχουμε στο θεσμό και για ποιους λόγους;
Σήμερα υπάρχει ένα σύμπλεγμα κοινοτήτων, αφού από το σύνολο των τεσσάρων που μέχρι πρόσφατα υπήρχαν, έχουν καταργηθεί με δημοψήφισμα ή με υπουργική απόφαση τα συμπλέγματα κοινοτήτων Αμαθούντας, Παλαιχωρίου και Δρομολαξιάς - Μενεού, γεγονός που πρέπει να προβληματίσει πολύ σοβαρά όλους. Διαπιστώνεται, όμως, προθυμία ως προς τη συμπλεγματοποίηση υπηρεσιών κοινοτήτων, αφού από χρόνια λειτουργούν άτυπα συμπλέγματα σκυβάλων, πολιτιστικών και άλλων εκδηλώσεων, κ.τ.λ., με επιτυχία.

Ποια είναι η επίσημη θέση της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου αναφορικά με το θέμα των συμπλεγματοποιήσεων υπηρεσιών κοινοτήτων ή συμπλεγματοποίηση κοινοτήτων;
Με βάση συνεδριακή απόφαση, θέση της Ένωσης Κοινοτήτων αναφορικά με το θέμα, ήταν η συμπλεγματοποίηση υπηρεσιών όμορων κοινοτήτων για την ορθολογικοποίηση των οικονομικών τους, με ταυτόχρονη παροχή ελκυστικών οικονομικών κινήτρων από την Κυβέρνηση, σε συνδυασμό με την εφαρμογή του θεσμού της δευτεροβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η θέση αυτή λήφθηκε, αφού διαπιστώθηκε το έντονο τοπικιστικό αίσθημα που επικρατεί στις κοινότητες και η άρνησή τους να απολέσουν την προσωπικότητά τους ως παραδοσιακοί, ιστορικοί οικισμοί, με απαίτηση, ιδιαίτερα από τις κοινότητες που χαρακτηρίζονται ως μικρές και αποτελούν την πλειοψηφία, άσκηση πίεσης στην Κυβέρνηση, πέραν της παροχής οικονομικών κινήτρων, μέσα στα πλαίσια μιας πραγματικά ουσιαστικής επιθετικής περιφερειακής πολιτικής, να δημιουργήσει προϋποθέσεις ανάπτυξης. Αυτή η ανάπτυξη να γίνει κατά ισομερή τρόπο σε όλη την Κύπρο και ιδιαίτερα στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές. Να μπορεί, δηλαδή, εύκολα να κοπούν οικόπεδα για νέα ζευγάρια, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να βελτιωθεί το οδικό δίκτυο συνολικά για όλη την περιοχή του συμπλέγματος.

Η χώρα μας κερδίζει σε επιδοτήσεις αν έχει συμπλεγματοποιήσεις κοινοτήτων, έτσι δεν είναι;
Διαπιστώθηκε ότι η Κύπρος ενταγμένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ως πλούσια χώρα με κατά κεφαλήν εισόδημα 75%+ και ως εκ τούτου αποκλειόμενη από το Στόχο 1, δεν θα τύγχανε ουσιαστικής χρηματοδότησης αναπτυξιακών έργων αν δεν είχε να παρουσιάσει συμπλεγματοποίηση και κοινή δράση κοινοτήτων. Από τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα η Κύπρος προσπαθεί να αντλήσει πόρους προς όφελος ιδιαίτερα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Όλα τα άλλα Προγράμματα ή πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ερευνητικού χαρακτήρα και ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε επίπεδο οργανωμένων συνόλων και φορέων.

Τα διαρθρωτικά ταμεία
Τι λέγει η Ευρωπαϊκή Ένωση, το ευρωπαϊκό κεκτημένο, σε σχέση με τις εσωτερικές δομές των κρατών-μελών; Ποιος ο ρόλος των διαρθρωτικών ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ενίσχυση και ανάπτυξη της υπαίθρου;
Είναι δεδομένο αλλά και ξεκάθαρο ότι το σύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης και οι τύποι τοπικών Αρχών που θα επιλέξει να έχει ένα κράτος-μέλος δεν εμπίπτουν στο κοινοτικό κεκτημένο. Όμως, εφαρμόζοντας τις αρχές της επικουρικότητας, εγγυητικότητας, εταιρικότητας, εξυπακούεται ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να προχωρήσουν σε αναβάθμιση και ενίσχυση των τοπικών και περιφερειακών τους Αρχών, για να καθίσταται δυνατή η λήψη αποφάσεων όσο το δυνατόν κοντύτερα στον πολίτη. Όσον αφορά στους πόρους, οι οποίοι έχουν κατανεμηθεί στην Κύπρο (ελεύθερες περιοχές που ελέγχονται από το κράτος) από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ε.Ε. κατά την πρώτη περίοδο της ένταξης, ήταν περιορισμένοι. Για αναπτυξιακά έργα των Αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, κυμαίνεται μεταξύ 85,53 εκ. ευρώ και 116,5 εκ. ευρώ, για την τριετή περίοδο, ως ακολούθως: (α) Στόχος 2: 24,9 εκ. ευρώ, (β) Στόχος 3: 19,5 εκ. ευρώ,
(γ) Ταμείο Αλιείας: 3 εκ. ευρώ, (δ) Κοινοτική Πρωτοβουλία INTERREG III: 3,8 εκ. ευρώ, (ε) Κοινοτική Πρωτοβουλία EQUAL: 1,6 εκ. ευρώ και (στ) Ταμείο Συνοχής: 32,7 - 63,7 εκ. ευρώ. Εκτός των πιο πάνω προγραμμάτων, μέσω του Σχεδίου Αγροτικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποβοηθήθηκε οικονομικά ο αγροτικός κόσμος (γεωργοί, κτηνοτρόφοι), μικρές βιοτεχνικές μονάδες μεταποίησης αγροτικών προϊόντων με προστιθέμενη αξία, καθώς και μέσω του Άξονα 4.2 και των προβλεπόμενων για ίδρυση Ομάδων Τοπικής Δράσης οι Τοπικές Αρχές για μικρής εμβέλειας αναπτυξιακά έργα, κυρίως καλλωπιστικού χαρακτήρα.

Η Κύπρος θεωρήθηκε ως μια περιφέρεια από την Ε.Ε. Πού βοήθησε αυτό;
Επειδή η Κύπρος θεωρήθηκε ως μία περιφέρεια από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως αρμόδιες διαχειριστικές Αρχές καθορίστηκαν κυβερνητικές υπηρεσίες, ήτοι το Γραφείο Προγραμματισμού και το Τμήμα Γεωργίας. Οι Αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης ωφελήθηκαν κυρίως από το Στόχο 2 των Διαρθρωτικών Ταμείων, ο οποίος στοχεύει στην αντιμετώπιση διαρθρωτικών προβλημάτων σε συγκεκριμένες περιοχές.

Ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις
Τι εισηγείστε ως ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στο χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Κύπρο;
Έχοντας τα πιο πάνω υπόψη, αλλά και την πάγια θέση της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου για διοικητική αυτοτέλεια, οικονομική αυτάρκεια και αυτοδιαχείριση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, διαπιστώνεται ότι:
α) Δεν εμπίπτει στο ευρωπαϊκό κεκτημένο το σύστημα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι τύποι τοπικών Αρχών που θα έχει να επιλέξει ένα κράτος-μέλος.
β) Δεν ελλοχεύει ο κίνδυνος απωλειών πόρων από τα ευρωπαϊκά ταμεία.
Εξάλλου, στα σύγχρονα και ανεπτυγμένα κράτη, επικρατεί πια η μέθοδος της αγοράς εξειδικευμένων υπηρεσιών από εξειδικευμένα επιστημονικά γραφεία.
γ) Δεν υπήρξε ουσιαστική περιφερειακή πολιτική. Ως μικρή χώρα σε μέγεθος και πληθυσμό σε σχέση με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχω την άποψη ότι περιφερειακή πολιτική μπορεί να ασκηθεί και από το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών, έτσι που να μην απαιτείται νέα υπηρεσία με κόστος και επιπρόσθετες γραφειοκρατικές διαδικασίες.
δ) Επιβάλλεται η αυτονόμηση των Τοπικών Αρχών από το κράτος με την εκχώρηση εξουσιών σ’ αυτές και πόρων.
ε) Επιβάλλεται η δημιουργία προϋποθέσεων συνεργασιών Τοπικών Αρχών εντός περιοχών με ίδια χαρακτηριστικά γνωρίσματα και γεωγραφικές χωροθετήσεις, έτσι που να αποκτήσουν δυνατότητα πρόσληψης του ελάχιστου προσωπικού, επιστημονικού και μη, ιδιαίτερα καταρτισμένου σε ευρωπαϊκά θέματα για να μπορεί να συμμετέχει σε προγράμματα και πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και να προβαίνει σε σχεδιασμούς και να προωθεί έργα ανάπτυξης από εθνικούς πόρους.

Το μοντέλο διοίκησης των συμπλεγμάτων
Ποια η αναγκαία συναίνεση για μια σωστή συμπλεγματοποίηση;
Για όσες κοινότητες επιθυμούν να συμπλεγματοποιηθούν, με βάση το εδάφιο 7 του Περί Κοινοτήτων Νόμου, εκτός του προβλεπόμενου δημοψηφίσματος, να υπάρχει και η σύμφωνη γνώμη των πολιτικών κομμάτων και όλων των ενδιαφερόμενων φορέων. Να υπάρξει ρύθμιση του πιο πάνω εδαφίου του Νόμου, έτσι που αντί για σύμπλεγμα Κοινοτήτων, να ονομαστεί Συμβούλιο Περιοχής και ο Πρόεδρος να εκλέγεται μεταξύ των Κοινοταρχών που απαρτίζουν το Συμβούλιο Περιοχής ή να καθοριστεί η εκ περιτροπής προεδρία του.
Προϋπόθεση, πέραν των αρμοδιοτήτων που θα εκχωρηθούν, να παραχωρηθούν πόροι (ποσοστό επί των κρατικών εσόδων και μερίδιο σε φορολογίες και τέλη, όπως μεταβιβαστικά δικαιώματα, τέλη κυκλοφορίας, άδειες κυνηγίου) στα νέα Συμβούλια Περιοχής και παραχώρηση του ελάχιστου προσωπικού (γραμματέα, τεχνικό, λογιστή, γραφέα, εργάτες και κατά προτεραιότητα ειδικό σε θέματα Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Πώς θ’ ασκείται η διοίκηση των συμπλεγμάτων;
Η Κυβέρνηση να αξιοποιήσει σχέδια περιοχών από το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, τα οποία να καθορίσει ως διοικητικές περιφέρειες των Συμβουλίων Περιοχής και θα διοικούνται από τους Προέδρους ή τους Δημάρχους των Τοπικών Αρχών, που γεωγραφικά περιλαμβάνονται σ’ αυτές. Έργο των ως άνω Συμβουλίων Περιοχής θα είναι ο σχεδιασμός και η εκπόνηση αναπτυξιακών έργων υπερκοινοτικής εμβέλειας και περιφερειακής σημασίας, κοινωνικής και πολιτιστικής δράσης, καθώς και άλλων υπηρεσιών. Η χρηματοδότηση των έργων αυτών θα γίνεται από το προϋπολογισμό ανάπτυξης που σήμερα διαμοιράζεται στις Επαρχιακές Διοικήσεις. Εννοείται ότι τα κονδύλια που θα διαμοιράζονται πια στις Κοινότητες κατευθείαν στα ταμεία τους, αντί στους Επάρχους, θα κατατίθενται στο ταμείο του Συμβουλίου Περιοχής. Η χρηματοδότηση των λειτουργικών εξόδων και των μικρών έργων των Κοινοτικών Συμβουλίων να γίνεται μέσω της συμφωνημένης, με την Ένωση Κοινοτήτων Κύπρου, κρατικής χορηγίας προς τα Κοινοτικά Συμβούλια. Οι πρόεδροι των Συμβουλίων Περιοχής της κάθε Επαρχίας θα συνεδριάζουν υπό την προεδρία του Επάρχου και θα σχεδιάζουν την αναπτυξιακή πολιτική της Επαρχίας, και στη βάση αυτού του σχεδιασμού θα προσδιορίζεται και ο προϋπολογισμός, τόσο σε επίπεδο Επαρχίας όσο και σε κάθε Συμβούλιο Περιοχής ξεχωριστά.

Η Κύπρος στερείται έργων ανάπτυξης και υποδομής
Η Κύπρος έχει ακόμη σημαντικές ελλείψεις σε έργα υποδομής. Πώς θα συμβάλουν προς την ανάπτυξη αυτή οι συμπλεγματοποιήσεις;
Επειδή διαπιστώνεται ότι η Κύπρος στερείται έργων ανάπτυξης και υποδομής, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, η εγκαθίδρυση αυτού του Συμβουλίου Αιρετών σε κάθε Επαρχία, θα δώσει τη δυνατότητα σχεδιασμού, δρομολόγησης και υλοποίησης των μεγάλων έργων υποδομής και ανάπτυξης των Επαρχιών. Επίσης, σημαντικό γεγονός θα είναι η συμπλεγματοποίηση των Αρχών για έκδοση πολεοδομικών αδειών και αδειών οικοδομής, σε μία περιφερειακή Αρχή, π.χ. Πολεοδομική Αρχή περιφέρειας Λευκωσίας.

Αν γίνουν όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις, τι θα πετύχουμε;
α) Θα επιτύχουμε σε λιγότερο χρόνο την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Κύπρος, τα οποία θα επιλυθούν με την άμεση εμπλοκή των αιρετών στη λήψη των αποφάσεων και τον αναβαθμισμένο ρόλο τους (διοικητική αυτοτέλεια), την οικονομική ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με παραχώρηση ποσοστού π.χ. 50% από την Κυβέρνηση (οικονομική αυτάρκεια), στο κόστος των υπηρεσιών που θα συμπλεγματοποιηθούν (π.χ. διαχείριση σκυβάλων).
β) Οι μεγαλύτεροι οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα διαχειρίζονται εθνικούς πόρους και κονδύλια και θα προωθούν αναπτυξιακά προγράμματα εντός περιοχών, που θα είναι και βιώσιμα και λειτουργικά με αναπτυξιακούς προσανατολισμούς των περιοχών αυτών, χωρίς οι κοινότητες να χάνουν την προσωπικότητά τους.
γ) Διάθεση εξειδικευμένου προσωπικού για εκπόνηση προτάσεων προς συμμετοχή των Τοπικών Αρχών σε όποια ευρωπαϊκά προγράμματα και πρωτοβουλίες παρουσιαστούν, καθώς και αξιοποίηση εθνικών διαθέσιμων πόρων.
δ) Ίδρυση μη κερδοσκοπικών εταιρειών ανάπτυξης (μία για κάθε Επαρχία) ως εργαλείο εκπόνησης προτάσεων σε Ευρωπαϊκά Προγράμματα και Πρωτοβουλίες, καθώς και για αξιοποίηση των εθνικών πόρων (τροποποίηση του Περί Κοινοτήτων Νόμου).
ε) Ίδρυση εταιρειών από τις Τοπικές Αρχές προς αξιοποίηση και εκμετάλλευση τόσο των πάγιων στοιχείων τους όσο και των τοπικών παραδοσιακών προϊόντων (τροποποίηση του Περί Κοινοτήτων Νόμου).
ζ) Κατασκευή μεγάλων περιφερειακών έργων προς αναζωογόνηση της υπαίθρου.

Είναι επαρκές το νομικό καθεστώς για όλες αυτές τις αλλαγές;
Επιβάλλεται νέα Τροποποίηση του Περί Κοινοτήτων Νόμου, που είναι πραγματικά ένα σύγχρονο εργαλείο για τα Κοινοτικά Συμβούλια, έτσι που να μπορεί το νέο Συμβούλιο Περιοχής του Συμπλέγματος Κοινοτήτων να αποτελείται από τους Κοινοτάρχες, με συγκεκριμένες εξουσίες και αρμοδιότητες, όπως αναπτυξιακά έργα περιοχής, υπηρεσίες, διαχείρισης σκυβάλων, αποχετευτικά συστήματα, πολιτιστικές εκδηλώσεις, λειτουργία δημοτικών γηροκομείων κ.τ.λ., ενώ το Κοινοτικό Συμβούλιο της κοινότητας θα έχει αρμοδιότητες και εξουσίες σε ό,τι αφορά καθαρά θέματα της κοινότητάς του. Με την ευκαιρία αυτή, θα μπορούν να τροποποιηθούν και κάποιες άλλες πρόνοιες του Νόμου, έτσι που να ικανοποιείται και η σύσταση του Κογκρέσου των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Ελκυστικά κίνητρα στις Τοπικές Αρχές
Ο Νεοκλής Συλικιώτης έχει όραμα την ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των κοινοτήτων στην ύπαιθρο της Κύπρου. Πόσο στηρίζετε αυτήν τη θέση του Υπουργού Εσωτερικών;
Έχοντας υπόψη τις διακηρύξεις του Υπουργού Εσωτερικών, ως καθ’ ύλην αρμόδιου υπουργού για την Τοπική Αυτοδιοίκηση -με τις οποίες αναφέρει ότι θα πρέπει να υπάρξουν συνεργασίες στο θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έτσι που να εκσυγχρονιστεί και να φθάσει τα επίπεδα των Τοπικών Αυτοδιοικήσεων των άλλων χωρών μελών, αλλά και να αποκτήσει δυνατότητες και ικανότητες παρέμβασης στους εθνικούς πόρους, καθώς και στα άλλα προγράμματα και πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την ισχύ αυτών των δεδομένων- εισηγούμαι όπως: Στα πλαίσια της διαφαινόμενης αναγκαιότητας για συμπλεγματοποίηση υπηρεσιών όμορων κοινοτήτων ή και δήμων, η Κυβέρνηση να παραχωρήσει, προς ενθάρρυνσή τους, ελκυστικά κίνητρα προς τις Τοπικές Αρχές.