Στο Υπουργείο Εργασίας οι συσκέψεις είναι πυρετώδεις κι ο προβληματισμός έντονος. Οι αναλογιστές του κράτους, αλλά και οι συνεργάτες της Σωτηρούλας Χαραλάμπους έχουν καταλάβει ότι οι βασικές υποθέσεις στις οποίες στηρίχθηκε το σχέδιο διάσωσης του ΤΚΑ είναι ανύπαρκτες. Άρα, και η υπόσχεση-πρόβλεψη για βιωσιμότητα του Ταμείου μέχρι το 2048.

Η οικονομία κάθε άλλο παρά αυξάνεται με το ρυθμό που ήθελαν να ελπίζουν (4%), η ανεργία «σπάει κόκαλα» και η είσοδος νέων (κυρίως ξένων) εργατών δεν έχει καμία σχέση με τους υπολογισμούς επί χάρτου... «Η Κύπρος, αν τα πράγματα αφεθούν στη σημερινή τους πορεία, το 2020 θα είναι κράτος χωρίς συντάξεις», είναι η ατάκα που επαναλαμβάνεται φορτικά στους διαδρόμους του Υπουργείου Εργασίας. Το ίδιο αναφέρεται και σε σημείωμα-ανάλυση που κρατά η Σωτηρούλα Χαραλάμπους στα χέρια.

Ο δανεισμός συνεχίζεται
Το ΤΚΑ διαθέτει αποθεματικά ύψους περίπου €7 δισ., αλλά διαχρονικά αυτά επενδύθηκαν σχεδόν αποκλειστικά (το 99%) σε μη διαπραγματεύσιμα κυβερνητικά ομόλογα, μέσω του λεγόμενου δανεισμού του κράτους από το ΤΚΑ. Δεδομένου ότι το ΤΚΑ είναι μέρος του κεντρικού κράτους, οι τοποθετήσεις του σε δημόσιο δανεισμό εξαιρούνται του συνολικού δημόσιου χρέους. Η ουσία αυτής της πρακτικής είναι ότι τα αποθεματικά έχουν μετατραπεί σε ένα «θεωρητικό» ταμείο, το οποίο δεν είναι διαθέσιμο για την κάλυψη μελλοντικών συνταξιοδοτικών παροχών. Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση Χριστόφια φαίνεται ν’ αθετεί τη δέσμευση που ανέλαβε για ετήσια αποπληρωμή του χρέους (πέρσι αρκέστηκαν να αντικαταστήσουν τα μη διαπραγματεύσιμα με διαπραγματεύσιμα κρατικά ομόλογα, χωρίς όμως να δώσουν ρευστό). Ακόμη, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες μας, η Κυβέρνηση φέτος θα αντλήσει ποσό μεγαλύτερο των € 500 εκ. με οροφή το €1 δισ. Τη στιγμή που στον προϋπολογισμό του 2011 δεν υπάρχει καμιά πρόνοια και για τη φετινή δόση των €200 εκ., για τα οποία δεσμεύτηκε. Με λίγα λόγια και παρά τη ρητή δέσμευσή της για το αντίθετο, η Κυβέρνηση Χριστόφια συνεχίζει την πρακτική του «κρυφού δανεισμού», αντλώντας τα πλεονάσματα του ΤΚΑ για να χρηματοδοτήσει το έλλειμμά της. Πρόκειται για «κρυφό» δανεισμό διότι, θεωρούμενος ως «ενδοκυβερνητικός», δεν υπολογίζεται στο χρέος της χώρας.

Δεν καλύπτονται οι «βασικές παροχές»
Και στη Βουλή συνειδητοποιούν το μέγεθος του προβλήματος. Ήδη την περασμένη Τετάρτη άκουσαν από τα χείλη των αρμοδίων του Υπουργείου Οικονομικών, συζητώντας τους προϋπολογισμούς, ότι το χρέος του κράτους στο ΤΚΑ θα αγγίξει εφέτος τα €7,8 δισ. Την ώρα, όμως, που το όποιο αποθεματικό του Ταμείου είναι (σε ύψος 99%) χρέος του κράτους, οι πιεστικές πραγματικότητες είναι δυο: Το Ταμείο σύντομα θα χρειαστεί μέρος τουλάχιστον των αποθεμάτων του για να συνεχίσει να πληρώνει κανονικά τις συντάξεις. Επαΐοντες μάς διαβεβαιώνουν ότι θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσει το αποθεματικό του, προκειμένου να καλύπτει από το 2011 «βασικές παροχές» του και από το 2020 τις «αναλογικές παροχές του». Όμως, αυτό το αποθεματικό είναι στα χέρια της Κυβέρνησης. Μιας Κυβέρνησης που το 2010 δηλώνει ότι χρειάζεται άλλα €150 εκ. για να περιορίσει το έλλειμμα σε... μόνο 4,5%. Το κράτος όχι μόνο δεν είναι σε θέση να επιστρέψει στο Ταμείο τα οφειλόμενα, αλλά συνεχίζει να... δανείζεται από αυτό!
Επομένως, δυο είναι τα τινά που μπορεί να συμβούν: Είτε το κράτος θα καταφύγει σε μαζικό δανεισμό, προκειμένου να αρχίσει να καλύπτει οφειλές του στο Ταμείο και εκείνο, με τη σειρά του, να δίνει απρόσκοπτα τις οφειλόμενες συντάξεις, αλλά με αυτόν τον τρόπο θα τινάξει στον αέρα το σταθεροποιητικό δημοσιονομικό πρόγραμμα που το δεσμεύσει έναντι της Ε.Ε. Είτε η Υπουργός Εργασίας και Κ.Α. θα πρέπει άμεσα να ομολογήσει το τεράστιο λάθος της και να επιδιώξει μια νέα συμφωνία με τους κοινωνικούς εταίρους, που είτε θα αυξήσει άμεσα περισσότερο τις εισφορές τους στο Ταμείο είτε θα αλλάξει δραστικά τα όρια συνταξιοδότησης - όπως βλέπουμε με τόσες αντιδράσεις να γίνεται αυτές τις μέρες αλλού στην Ευρώπη.
Είναι γι' αυτό που τρεις βουλευτές, όπως πληροφορείται η «Σ», πάνε με κοινή πρόταση για πρόσκληση της Υπουργού και συζήτηση του θέματος στην Επιτροπή Εργασίας. Αβέρωφ Νεοφύτου, Νικόλας Παπαδόπουλος και Χρίστος Στυλιανίδης απέστειλαν κοινή επιστολή στον Πάμπη Κυρίτση με την ένδειξη «κατ’ επείγον».

Τι λέει η Υπηρεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων
Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων Θεοφάνης Τρύφωνος εξακολουθεί να πιστεύει στη βιωσιμότητα του Ταμείου μέχρι το 2048. «Μέχρι το 2030, με βάση τους υπολογισμούς του αναλογιστή, το ύψος των εσόδων του Ταμείου από εισφορές θα είναι μεγαλύτερο από τις δαπάνες του. Αν δε περιληφθούν στα έσοδα και οι τόκοι από επενδύσεις, τα έσοδα θα εξακολουθήσουν να είναι μεγαλύτερα των εξόδων πέραν του 2040. Για να μη μεταφερθεί αυτό το βάρος στις επόμενες γενιές, έγκαιρα η Κυβέρνηση 30 χρόνια νωρίτερα, έχει δεσμευτεί με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ότι θα παραχωρεί κάθε χρόνο στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων ποσό €200 εκ. με στόχο τη συσσώρευση ενός σημαντικού ποσού για κάλυψη των αυξημένων αναγκών, οι οποίες θα υπάρξουν μετά το 2040. Για να διασφαλιστεί σε μόνιμη βάση η δημιουργία όσο το δυνατόν μεγαλύτερου αποθεματικού, προωθείται νομοθετική ρύθμιση, ούτως ώστε να είναι υποχρέωση και των μελλοντικών κυβερνήσεων να συνεισφέρουν σε ετήσια βάση. Περαιτέρω τονίζεται ότι, με βάση το Νομοσχέδιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί από την περασμένη άνοιξη και για το οποίο έχει αρχίσει κοινωνικός διάλογος, προνοείται ότι η διαχείριση του αποθεματικού θα γίνεται από ανεξάρτητη Επιτροπή, η οποία θα επικουρείται από εγνωσμένου κύρους τεχνοκράτες και στην οποία θα μετέχουν και οι κοινωνικοί εταίροι. Όσον αφορά την απόδοση από τις επενδύσεις, στο νομοσχέδιο τίθενται οι βασικοί επενδυτικοί κανόνες, οι οποίοι διασφαλίζουν αφενός χαμηλό επενδυτικό κίνδυνο και, αφετέρου, δίδουν την ευχέρεια διασφάλισης υψηλότερων αποδόσεων απ’ ό,τι οι σημερινές…».

ΤΡΕΙΣ γνώστες του θέματος κλήθηκαν από τη «Σ» να καταθέσουν την άποψή τους για τη βιωσιμότητα του ΤΚΑ και να σχολιάσουν τις πληροφορίες της «Σ». Οι βουλευτές Αβέρωφ Νεοφύτου και Νικόλας Παπαδόπουλος και ο ιδιώτης αναλογιστής Φίλιππος Μανναρής.

«Ανέφικτη η βιωσιμότητα»
Φίλιππος Μανναρής, Διευθυντής Hewitt Αssociates: «Τα αποθεματικά του ΤΚΑ έχουν μετατραπεί σε ένα "θεωρητικό" ταμείο, το οποίο δεν είναι διαθέσιμο για την κάλυψη μελλοντικών συνταξιοδοτικών παροχών. Συγκεκριμένα, το κράτος θα χρειαστεί είτε να προχωρήσει σε δανεισμό ή σε χρήση φορολογικών εσόδων ή εκποίηση κρατικής περιουσίας για να καλύψει τις ανάγκες του ΤΚΑ - το οποίο έχει δηλαδή μετατραπεί από "μερικώς χρηματοδοτούμενο" σε ένα πλήρως διανεμητικό (Pay-as-you-Go) σύστημα, και βασίζεται έτσι σε μελλοντικές εισφορές και φορολογικά ή άλλα έσοδα για πληρωμή των συντάξεων. Το επιτακτικό ερώτημα που πρέπει να απασχολεί τους φορείς χάραξης πολιτικής, είναι το κατά πόσο το "χρέος" αυτό είναι δυνατό να αποπληρωθεί. Συνεπώς η δεινή δημοσιονομική κατάσταση της χώρας και η διαφαινόμενη αδυναμία αποπληρωμής αυτού του "χρέους" καθιστούν τη βιωσιμότητα του ΤΚΑ μέχρι το 2048 ανέφικτη».

«Από αυτήν τη δεκαετία το αρνητικό πρόσημο»
Αβέρωφ Νεοφύτου, αναπληρωτής πρόεδρος ΔΗΣΥ: «Το ΤΚΑ διαθέτει ένα υπόλοιπο της τάξης των €7 δισ. περίπου. Η αποπληρωμή του χρέους προς το ΤΚΑ είναι απαραίτητη για την κάλυψη των μεσοπρόθεσμων συνταξιοδοτικών παροχών. Επίσης η αποπληρωμή είναι βασική προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα του Ταμείου μέχρι το 2048. Για να πληρωθούν οι συντάξεις του Ταμείου μέχρι το 2048, ολόκληρο το χρέος του κράτους προς το ΤΚΑ (€7 δισ. περίπου) θα πρέπει να διατεθεί προς το ΤΚΑ. Αυτό σημαίνει πως περίπου το 40% του ΑΕΠ θα πρέπει να διατεθεί για κάλυψη συνταξιοδοτικών αναγκών μέχρι το 2048. Με άλλα λόγια, περίπου 1% του ΑΕΠ ανά έτος για 40 χρόνια θα πρέπει να διοχετεύεται προς το ΤΚΑ. Συνεπώς, τα μέτρα για δημοσιονομική εξυγίανση που εστιάζονται σε μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος κατά 1% του ΑΕΠ, ουσιαστικά αναιρούνται από τις χρηματοδοτικές ανάγκες για επίτευξη της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του ΤΚΑ. Επομένως, η μακροχρόνια δημοσιονομική εξυγίανση είναι ανέφικτη χωρίς λύση του συνταξιοδοτικού. Το ζήτημα είναι κατά πόσον το κράτος είναι σε θέση να αποπληρώσει το χρέος προς το ΤΚΑ. Με δεδομένο πως αποθεματικά δεν υπάρχουν, το χρέος μπορεί να αποπληρωθεί είτε με δανεισμό είτε με φορολογίες είτε με εκποίηση κρατικής περιουσίας, είτε με κάποιο συνδυασμό των πιο πάνω. Στην περίπτωση που το κράτος δεν προχωρήσει στην αποπληρωμή του δανείου από το ΤΚΑ, τότε οι παροχές του Ταμείου θα είναι περισσότερες από τις εισφορές, με αποτέλεσμα το Ταμείο να έχει αρνητική ροή χρημάτων από αυτήν τη δεκαετία».

«Δεν βγάζουμε τη δεκαετία»
Νικόλας Παπαδόπουλος, πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών: «Η άσχημη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας και η αδυναμία αποπληρωμής του χρέους, καθιστούν τη βιωσιμότητα του ΤΚΑ ανέφικτη μέχρι το 2048, χωρίς την άμεση λήψη αποφάσεων και υιοθέτηση σημαντικών διαρθρωτικών αλλαγών στο συνταξιοδοτικό μας σύστημα. Εάν δεν αποπληρωθεί το χρέος της Κυβέρνησης στο Ταμείο, είναι βέβαιο ότι τα προβλήματα θα παρουσιαστούν από αυτήν τη δεκαετία. Το χειρότερο, όμως, είναι πως τα προβλήματα του ΤΚΑ αποτελούν μόνο την παρωνυχίδα του προβλήματος του συνταξιοδοτικού. Μεγαλύτερο πρόβλημα παρουσιάζουν οι συντάξεις του Δημοσίου και ο ρυθμός αύξησής τους. Αν δεν παρθούν μέτρα τώρα, το 2020 θα χρειαζόμαστε τριπλάσιο ποσό για συντάξεις απ’ ό,τι σήμερα (€1,6 δισ.) και το 2035 το ποσό θα είναι ίσο με το κρατικό μισθολόγιο. Και το πρόβλημα, όσο περνά ο καιρός, θα γίνεται εντονότερο λόγω της γήρανσης του πληθυσμού. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που η ΕΕ μάς κατατάσσει μέσα στις χώρες με το μεγαλύτερο πρόβλημα στην εξασφάλιση των συνταξιοδοτικών δαπανών κατά τις επόμενες δεκαετίες. Είναι ένα θέμα που θα πρέπει να μας προβληματίσει άμεσα, πριν η βόμβα που ονομάζεται συνταξιοδοτικό εκραγεί και ανατινάξει τα θεμέλια της οικονομίας μας».